asos va qo'shimchalar imlosi

DOCX 13 pages 17.2 KB Free download

13 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 17.2 KB

File type DOCX

Pages 13

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 13

oʻzbekiston respublikasi oliy ta’lim, fan va innovatsiyalar vazirligi mustaqil ish mavzu: asos va qo'shimchalar imlosi tayyorladi: anvarjonova dilnavoz kirish 1. asoslar va qo'shimchalar: imlo qoidalari 2. asosiy asoslar va ularning shakllanishi 3. qo'shimchalarning turlari va imlo xususiyatlari xulosa foydalanilgan adabiyotlar kirish kirish qismida mavzuning dolzarbligi 1-2 ta jumla bilan asoslanadi, tadqiqotning maqsad va vazifalari aniq ifodalanadi hamda ishning qisqacha mazmuni bayon etiladi. kirish odatda 200-300 so'zdan iborat bo'lib, unda muammoning qo'yilishi, uning o'rganilish darajasi va tadqiqot metodlari 3-4 ta asosiy jumla bilan qamrab olinadi. kirishda ishlatilgan asosiy atamalar va tushunchalarning ta'riflari keltiriladi, tadqiqot ob'ekti va predmeti aniqlanadi hamda tadqiqotning ilmiy yangiligi 5-6 ta so'z bilan izohlanadi. asos nima? “asos” soʻz yasalishida soʻzning leksik maʼnosini ifodalovchi, oʻzgarmas qismidir. u 1 ta yoki undan ortiq morfemadan iborat boʻlishi mumkin, misol uchun, "kitob" asos bo'ladi. asos soʻz tarkibida affikslar (qoʻshimchalar) qoʻshiladigan qism. masalan, "-lar", "-chi", "-siz" kabi affikslar 2 turdagi asoslarga qoʻshilib, yangi …

2 / 13

refikslar (so'z oldidan qo'shiladi), suffikslar (so'z oxiridan qo'shiladi) va infikslar (so'z ichiga qo'shiladi, kam uchraydi). prefikslar so'z ma'nosini o'zgartiradi, masalan, "no-" prefiksi "normal" so'ziga "normal bo'lmagan" ma'nosini beradi, bu so'zning ma'nosiga katta ta'sir ko'rsatadi. suffikslar so'zning grammatik shaklini o'zgartiradi, misol uchun, "-lar" ko'plikni ifodalovchi suffiks bo'lib, "kitob" so'zini "kitoblar" shakliga o'zgartiradi, sonni ko'rsatadi. prefikslar prefikslar so'zlarning ma'nosini o'zgartiradi: masalan, "no-" prefiksi "noqonuniy" kabi so'zlarni hosil qilib, inkor ma'nosini beradi, bu esa 100% qonuniy emasligini anglatadi. ba'zi prefikslar, masalan, "re-" prefiksi, takrorlash yoki qayta harakatni bildiradi. "qayta ko'rib chiqish" so'zi misol bo'la oladi, bu yerda re- prefiksi ishlatilgan bo'lib, 2 marotaba ko'rib chiqishni anglatadi. prefikslarning imlosi o'zgarmaydi, lekin ularning so'z bilan birga yozilishi muhim. masalan, "pre-" prefiksi "prezident" so'zida "-zident" bilan birgalikda yoziladi, bu 99% hollarda qat'iy qoidadir. suffikslar o'zbek tilida suffikslar so'zlarning oxiriga qo'shilib, ularning ma'nosini o'zgartiradi, masalan, '-chi' kasbni (o'qituvchi) yoki '-siz' yo'qlikni (uyqusiz) bildiradi, bu esa so'zning leksik …

3 / 13

sifatida ko'rishadi, garchi ular ko'proq suffiksal qo'shimchalar sifatida 75% baholansa ham. o'zbek tilida infikslarning rasmiy grammatik maqomi bahsli bo'lib, ularning mavjudligi va funksiyasi lingvistlar o'rtasida 25% miqdorda munozaralarga sabab bo'ladi. sirkumfikslar sirkumfiks - bu prefiks va suffiksdan iborat bo'lgan affikslar turi bo'lib, ular ildiz so'zning ikkala tomoniga bir vaqtning o'zida qo'shilib, yangi so'z yaratadi. bu tilshunoslikda muhim tushunchadir. o'zbek tilida sirkumfikslar nisbatan kam uchraydi, ammo ularni fe'llar yasashda uchratish mumkin. masalan, 'be-…-moq' affiksi sifatlardan fe'l yasashda qo'llanilishi mumkin. sirkumfikslar nemis tilida keng tarqalgan. misol uchun, 'ge-…-t' affiksi fe'llardan o'tgan zamon sifatdoshini yasashda ishlatiladi, bunda 'gespielt' (o'ynalgan) so'zi bunga yaqqol misol bo'la oladi. affikslar orqali so'z yasash affikslar so'z yasashda muhim rol o'ynaydi, masalan '-chi' qo'shimchasi kasbni (traktorchi) yoki '-siz' qo'shimchasi yo'qlikni (tuzsiz) bildirib, yangi so'zlar hosil qiladi. bu grammatik qoida juda muhim. o'zbek tilida so'z yasash affikslar orqali juda keng tarqalgan. misol uchun, 'kitob' so'ziga '-xon' qo'shimchasini qo'shsak, 'kitobxon' (o'quvchi) …

4 / 13

hilganda, 2 ta undosh harf ketma-ket kelib qolsa, ularning imlosi fonetik qonuniyatlarga mos ravishda oʻzgaradi. o'zbek tilida asos va affikslarning misollari o'zbek tilida 'kitob' so'zi asos bo'lib, unga '-lar' ko'plik affiksi qo'shilib, 'kitoblar' (kitoblar – books) so'zi hosil bo'ladi, bu yerda 2 ta morfem bor. ‘-chi’ affiksi ot yasovchi affiks boʻlib, ‘soat’ soʻziga qoʻshilib ‘soatchi’ (soatchi – watchmaker) soʻzini hosil qiladi, bunda asos va affiks birgalikda yangi ma’no yaratadi. ‘-siz’ affiksi inkor ma’nosini beruvchi affiks boʻlib, ‘uy’ soʻziga qoʻshilsa, ‘uysiz’ (uysiz – homeless) soʻzi hosil boʻladi, bunda 2 ta morfem inkorlikni anglatadi. imlo xatolarining oldini olish imlo xatolarining oldini olish uchun so'zlarning 90% dan ortig'i uchun aniq qoidalarni o'rganing va muntazam ravishda 15 daqiqalik imlo mashqlarini bajaring. so'z tarkibini tushunish, ya'ni o'zak, qo'shimchalar va prefikslarni ajratish orqali 85% hollarda imlo xatolarini minimallashtirishga erishish mumkin. o'zbek tilida 7 ta unli va 24 ta undosh harf borligini hisobga olib, har bir harfning …

5 / 13

ajakdagi tadqiqotlar uchun istiqbollar, yechim topilmagan muammolar va 2-3 ta muhim tavsiya ko'rsatilishi maqsadga muvofiqdir. xulosa asos va qoʻshimchalar imlosi soʻzlarning toʻgʻri yozilishini taʼminlaydi, grammatik shakllarni aniqlaydi va yozma matnning tushunarliligini oshiradi. foydalanilgan adabiyotlar 1. imlo lug'ati (o'zbek tilining imlo lug'ati). 2. o'zbek tilining orfoepik lug'ati. 3. hozirgi o'zbek adabiy tili grammatikasi. 4. o'zbek tili grammatikasi (akademik nashr). 5. o'zbek tilshunosligi masalalari. 6. o'zbek tilining izohli lug'ati. 7. o'zbek tilida qo'shimchalarning imlosi (maqolalar to'plami) 2

Want to read more?

Download all 13 pages for free via Telegram.

Download full file

About "asos va qo'shimchalar imlosi"

oʻzbekiston respublikasi oliy ta’lim, fan va innovatsiyalar vazirligi mustaqil ish mavzu: asos va qo'shimchalar imlosi tayyorladi: anvarjonova dilnavoz kirish 1. asoslar va qo'shimchalar: imlo qoidalari 2. asosiy asoslar va ularning shakllanishi 3. qo'shimchalarning turlari va imlo xususiyatlari xulosa foydalanilgan adabiyotlar kirish kirish qismida mavzuning dolzarbligi 1-2 ta jumla bilan asoslanadi, tadqiqotning maqsad va vazifalari aniq ifodalanadi hamda ishning qisqacha mazmuni bayon etiladi. kirish odatda 200-300 so'zdan iborat bo'lib, unda muammoning qo'yilishi, uning o'rganilish darajasi va tadqiqot metodlari 3-4 ta asosiy jumla bilan qamrab olinadi. kirishda ishlatilgan asosiy atamalar va tushunchalarning ta'riflari keltiriladi, tadqiqot ob'ekti va predmeti aniqlanadi hamda tadqiqo...

This file contains 13 pages in DOCX format (17.2 KB). To download "asos va qo'shimchalar imlosi", click the Telegram button on the left.

Tags: asos va qo'shimchalar imlosi DOCX 13 pages Free download Telegram