borliq va rivojlanish falsafasi

DOCX 12 pages 34.5 KB Free download

12 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 34.5 KB

File type DOCX

Pages 12

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 12

2-mavzu: borliq va rivojlanish falsafasi reja: 1. falsafa va tabiiy ilmiy fanlarda borliq tushunchasining mohiyati. 2. biosfera va noosfera haqidagi ta'limotlar. 3. falsafada shaklllanish, o'zgarish, rivojlanish va taraqqiyot tushunchalarining mohiyati. borliq nima degan masala hamisha falsafiy tafakkurning asosi bo'lib kelgan. kishilarning olam to'g'risidagi ilmiy- falsafiy dunyoqarashini tarkib toptirishda ularning borliq haqidagi qarashlari alohida o'rin tutgan. hozirgi zamon falsafiy adabiyotlarida “borliq” tushunchasini tor va keng ma'noda qo'llash hollariga duch kelamiz. tor ma'noda “borliq” ongga bog'liq bo'lmagan ob'ektiv olam, keng ma'noda - bu barcha mavjud narsalardir. borliq to'g'risidagi dastlabki tasavvurlar qadimgi dostonlarda, ertaklarda, diniy madhiyalarda uchraydi. bu masalada qadimgi hind, xitoy, yunon yodgorliklari katta material berishi mumkin. qo'hna hindistonda yaratilgan qadimgi diniy madhiyalarda, xususan “maxabharata”, “rigveda”, “ramayana”, “upanishad”larda odamning yaratilishi xususida gap borganda, “yo'qlik” va “borliq” haqida ma'lumotlar beriladi. “rigveda”da aytilishicha, olamning paydo bo'lishida “asat”deb ataluvchi ibtido bosh rolni o'ynagan. “asat” imkoniy borliq, ya'ni “yo'qlik” demakdir. “asat” asta-sekin “sat”(”mavjudlik”)ka aylangan. qadimgi xitoyda …

2 / 12

si esa “chin bo'lmagan”ga kiradi. aflotun olamni narsalar borlig'iga bo'lib yuborish bilan birga, ayni vaqtda “g'oyalar” dunyosi mavjudligini narsalar borlig'i bilan qo'shishga urinadi. yaqin va o'rta sharq falsafasida kindiy, forobiy, ibn sino, umar hayyom, ibn rushd kabilar borliqni ikkiga - vujudi mumkin va vujudi vojibga bo'ladilar. ularning falsafasida borliqning bosh sababchisi alloh (vujudi vojib)dir. demak, alloh va u yaratgan narsalar bir-birlari bilan o'zaro bog'langan birlikni tashkil etadi. chunonchi, jomiy shunday yozadi: “tangrini olamdan ajralgan deb hisoblama, zeroki, barcha olam tangridadir, tangri esa olamda”.(qarang: b. iskandarov. tasavvuf falsafasi. t. 1995, 21b.) borliq muammosining hayotiy ildizlari va falsafiy ma'nosi ni tushunib etish muhimdir. borliq va yo'qlik to'g'risidagi tasavvurlar qanday paydo bo'lgan? insoniyat qadimdan boshlab olam borlig'i, o'z borlig'i, o'zgalar borlig'i ustida bosh qotirgan. olam azaldan bormi? yoki yaratilganmi? odamlar-chi? odam tug'iladi, yashaydi, voyaga etadi, bir kun kelib olamdan ko'z yumadi, u bor edi, bo'lgan edi, endi yo'q, lomakon bag'riga singib ketadi, yo'qlik …

3 / 12

y narsalar, jarayonlar (fizik, kimyoviy, biologik, ijtimoiy, ruhiy, ma'naviy va x.k. ), bu -ularning xossalari, aloqalari va munosabatlaridir. fantaziyaning mahsuloti bo'lgan ertaklar, miflar, eng nozik xayollar - bular ham ma'naviy reallikning ko'rinishlari, borliqning tarkibiy qismi sifatida bor narsalardir. borliqning teskarisi “yo'qlik” hisoblanadi. borliq va yo'qlik biri-birisiz mavjud emas, agar ularning bir-biriga o'tishi bartaraf qilinsa, hamma narsa o'z ahamiyatini yo'qotishi mumkin. nega? chunki harakat to'xtashi mumkin, bunda mavjudlik o'zining muhim, asosiy va ajralmas belgilaridan mahrum bo'ladi. eng qattiq kristallar, yulduzlarning to'dalanib to'planishi, u yoki bu o'simliklar, hayvonlar, insonlar go'yo yo'qlikdan kelib chiqqandek bo'ladi, (ular xuddi shunday tarzda hech qachon bo'lmagan), borliqqa aylanadi. narsalarning borlig'i qanchalik uzoq vaqt davom etmasin, nihoyasiga etadi va konkret sifat tarzi (deylik, shaxsan shu inson)da yo'qlikka ketadi. borliq va yo'qlik muammosi shu qadar hayotiyki, u hozirgi kunda ham dolzarb bo'lib turibdi. insoniyatning yashab qolishini ta'minlash, borlig'ini ta'minlash, termo-yadro urushining yo'qlik sari dahshatli qadam qo'yishining oldini olish hamma …

4 / 12

a, unga bog'liq bo'lmagan moddiy borliq hisoblanadi. moddiy borliq - bu narsalar, ularning xossalari, munosabatlari, jarayonlari borlig'idir. ''narsa'' tushunchasi o'z xossasiga ega va boshqalar bilan munosabatda bo'ladigan predmetni, ob'ektni bildiradi. ''xossa'' predmetdagi boshqa predmetlar bilan o'xshash yoki o'xshamaydigan tomonlardir. ''bog'lanish'' - olamning abadiy taraqqiyotidagi alohida momentni bildiradi. shu ma'noda barcha narsa-hodisalar o'zaro ta'sirda va o'zaro bog'langan bo'ladi. ob'ektlarning bir-biriga ta'siri va shu asosda ularning o'zgarishiga olib keladigan hodisa ''o'zaro ta'sir'' deyiladi. bularni odatda “birlamchi tabiat” iborasi bilan tushuntiradilar. tabiiy borliqning bu shakli inson faoliyatining dastlabki sharti sifatida mavjud bo'lgan tabiiy narsa-hodisalar va jarayonlardir. inson paydo bo'lgach, ularga ta'sir eta boshlaydi, bu jarayonning uzoq va muntazam ravishda amal qilishi oqibatida inson qo'li bilan yaratilgan narsa-hodisalar va jarayonlar yuzaga keladi. bularni oldingilardan farqlash maqsadida “ikkinchi tabiat” deb ataydilar. “birlamchi tabiat” borliqning alohida maxsus shaklidir. bunda bir butun tabiat borlig'ini uning alohida narsalari, jarayonlari, holatlari borlig'idan farq qilish lozim. yaxlit tabiat borlig'i fazo …

5 / 12

kiradi. inson aqli va mehnati bilan yaratilgan narsalar “ikkinchi tabiat” ekanligi yuqorida ta'kidlab o'tildi. u “birlamchi tabiat”dan nimasi bilan tafovut qiladi? avvalam bor, inson qo'li bilan yaratilganligi, unga inson mehnati va bilimi sarflanganligi bilan farqlanadi, deb javob berish mumkin. “ikkinchi tabiat”da inson mehnati va bilimlari “predmetlashadi”, unda “ijtimoiy ruh” gavdalanadi. “ikkilamchi tabiat” mahsulotlari muayyan ijtimoiy vazifani bajaradi. masalan, dastgoh. u mato to'qiydi, inson maqsadlarini ob'ektivlashtiradi. "ikkinchi tabiat" - tsivilizatsiyalashgan borliqdir.(telemarkazlar, muzeylar, teatr, kiyim-bosh, komppyuter va h. k. ) borliqning har ikkala ko'rinishi o'zaro ayniyat va tafovut birligini bildiradi. birlamchi tabiat cheksiz, chegarasiz, o'tkinchi bo'lmagan borliq, lekin uning ayrim hodisalari, masalan, odam o'tkinchidir. "ikkinchi tabiat" da tabiat qonunlari emas, balki insonning qayta yaratuvchilik qonunlari amal qiladi. har ikki tabiat biri-biri bilan o'zaro bog'langan bo'lsa ham, ular o'rtasida to'qnashuv darajasiga etib boradigan munosabatlar ham yo'q emas. bu o'rinda hozirgi paytda yuzaga kelgan ekologik, energetik muammolarni eslash kifoya. inson borlig'i. alohida odam borlig'i …

Want to read more?

Download all 12 pages for free via Telegram.

Download full file

About "borliq va rivojlanish falsafasi"

2-mavzu: borliq va rivojlanish falsafasi reja: 1. falsafa va tabiiy ilmiy fanlarda borliq tushunchasining mohiyati. 2. biosfera va noosfera haqidagi ta'limotlar. 3. falsafada shaklllanish, o'zgarish, rivojlanish va taraqqiyot tushunchalarining mohiyati. borliq nima degan masala hamisha falsafiy tafakkurning asosi bo'lib kelgan. kishilarning olam to'g'risidagi ilmiy- falsafiy dunyoqarashini tarkib toptirishda ularning borliq haqidagi qarashlari alohida o'rin tutgan. hozirgi zamon falsafiy adabiyotlarida “borliq” tushunchasini tor va keng ma'noda qo'llash hollariga duch kelamiz. tor ma'noda “borliq” ongga bog'liq bo'lmagan ob'ektiv olam, keng ma'noda - bu barcha mavjud narsalardir. borliq to'g'risidagi dastlabki tasavvurlar qadimgi dostonlarda, ertaklarda, diniy madhiyalarda uchraydi. bu mas...

This file contains 12 pages in DOCX format (34.5 KB). To download "borliq va rivojlanish falsafasi", click the Telegram button on the left.

Tags: borliq va rivojlanish falsafasi DOCX 12 pages Free download Telegram