azot va fosfor. mineral o’gitlar

DOCX 485.4 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1669400686.docx azot va fosfor. mineral o’gitlar reja: 1. azotni tabiatda tarqalishi, olinish usullari 2. azotning xossalari. ammiak, ammoniy tuzlari 3. azotning kislorodli birikmalari 4. nitrat kislota tuzlari. azotli o’g’itlar 5. fosforning tabiatda tarqalishi, olinishi va xossalari 6. fosforning vodorodli va kislorodli birikmalari 7. fosforli o’g’itlar v-guruh (15- guruh) elementlariga umumiy tafsifnoma 1-rasm v-guruh (15- guruh) elementlariga azot (nitrogen), fosfor (phosphorus), mishyak (arsenic), surma(antimony) va vismut (bismuth) kiradi. bularning birinchi vakili; azot bo’lgani uchun azot guruhchasi yoki pinektogen (bo’g’uvchi)lar deb ataydilar. n, p, va as metallmaslar, sb va bi lar metallardir. v-guruh(15- guruh)elementlarining ayrim muhim xossalari 2- rasm 2- rasmdan shuni hulosa qilish mumkin: a. atom radiusi, yadro zaryadi, metallik xossasi, bosh kvant soni, qaynash va suyuqlanish harorati, yadroni o’rab turgan elektron orbitallar soni, atom og’irligi, ion bog’ hosil qilish xususiyati yuqoridan pastga (n- dan bi- ga) qarab ortadi. b. nisbiy elektromanfiylik, ionlanish energiyasi, elektronga moyilligi, metallmaslik xossasi, kovalent va vodorod …

ridagi juft elektronlarni qo’zg’algan holatga o’tkazish imkoniyati yo’q (unda bo’sh orbitallar yo’q). shu sababli aztoning maksimal kovalentligi 4 ga teng. bunda 3 ta kovalent bog’ almashinish mexanizmi hisobiga hosil bo’ladi. azot har hil oksidlanish darajasini namoyon qilishga qodir: -3,-2,1,0,+1,+2,+3,+4,+5 bulardan -3,+3 va +5 oksidlanish darajasidagi hosilalari eng ko’p uchraydi. azot tabiatda yer qobig’ida birikma holidagi azot 0,01 % ni tashkil qiladi. 75 massa % (78,1 hajm%) atmosferdagi molekula n2 holida to’plangan yoki 4·1015t. tashkil qiladi. bog’langan azot nitrat(selitra)lar shaklidagi minerallarni tashkil qiladi: nano3-chili selitrasi; kno3-hind selitrasi; ca(no3)2 –norvegiya selitrasi. bulardan tashqari azot murakkab organik hosilalar oqsillar tarkibiga kiradi. bog’langan azot neft tarkibida (1,5 mas. % qismgacha), toshko’mirda (2,5 mas %) uchraydi. tarkibida azot bo’lgan organik moddalar chiriganda va yoqilg’ilar yondirilganda bog’langan azot erkin azotga aylanadi va atmosferaga ko’tariladi. bunda oz miqdorda ammiak, azotning oksidi va dioksidlari ham birgalikda hosil bo’ladi. yerning birlamchi atmosferasi ammiak bo’lgan bo’lishi mumkin degan taxminlar bor. …

bog’langan azotni o’simliklar va hayvonlar tomonidan qabul qilishi, atrof muhitda azot birikmalarining kamayishiga olib keladi. bu etishmovchilik sun’iy yo’l bilan to’ldiriladi, modomiki, bog’langan azotni tabiiy to’lishi (chaqmoq, azobakteriyalar faoliyati asosida) bilan uning yo’qolishi kompensatsiyalanmaydi (to’lmaydi). havo azotini bog’lash muammosi hozirgi zamon kimyo texnologiyasining eng asosiy muammollaridan biridir: havo azotini bog’lashni bir necha usullari mavjud: a. sintez usuli – bu usul erkin azot bilan kislorodning o’zaro ta’siriga asoslangan: n2 +o2 ↔ 2no bu reaksiya shunchalik endotermikki, hatto 30000c da ham muvozanat sezilarli darajada o’ngga siljimaydi. bu usul iqtisodiy jihatidan qulay emas. b. kalsiy sianamid usuli. bu jarayon bir necha bosqichdan iborat bo’lib, bu usulda qimmatbaho mahsulot cac2 sarf bo’ladi. shu sababli bu usul iqtisodiy jihatdan ancha qimmatga tushadi. 1) caco3 t0c↦cao + co2↑ 2) cao + 3c = cac2 + co↑ 3) cac2 + n2 = cacn2 + c 4) cacn2 + 3h2o = caco3 + 2nh3↑ c.azotni turli kompleks birikmalarga …

shtirsalar; tirik organizmlar organik bog’langan azotni hayvonot yoki o’simlik ozuqalari sifatida qabul qiladilar. tuproqda azot asosan nh+4 va no -3 ayrim hollarda no-2 holida uchraydi. +5 tuproqda bir vaqtning o’zida musbat va manfiy oksidlanish darajasidagi azotlar mavjudligi uchun, ularning o’zaro ta’sirlashuvi natijasida neytral azot molekulasi hosil bo’ladi: kno2 + nh4cl = n2↑ + kcl + 2h2o hosil bo’lgan erkin azot atmosferaga ko’tariladi va u yerda to’planadi. amalda azotning laboratoriyada olinishi ham shu reaksiyaga asoslangan. organizmlarning chirishi natijasida oqsil moddalaridan asosan ammiak hosil bo’ladi. yuqori organizmlarda azot metabolizm oxirgi mahsuloti karbamid, kam hollarda (qushlarda va sudralib yuruvchilarda) – mochevina kislotasi bo’ladi. azotning olinishi. texnikada azot suyuq havoni fraktsiyalab haydab olinadi. bunda birinchi navbatda ko’proq uchuvchan moddalar azot va inert gazlar ajraladi (haydaladi). inert gazlar–azotni kimyo va boshqa ishlab chiqarish sohalarida inert muhit hosil qilish uchun ishlatiladigan hollarda halaqit bermaydi. azot tarkibidagi qo’shimcha (bir necha foizgacha kislorod bo’ladi) lardan uni qizdirilgan metallik …

m molekulyar panjarali, molekulalararo kuchsiz van-der–vaal’s kuchlari ta’sir etadi. azot suvda va organik erituvchilarda yomon eriydi. azot molekulasining maxsus barqarorligi (birorta ikki atomli molekula azotdek barqaror emas) ko’p hollarda bu elementning kimyosini belgilaydi. azot molekulasida bog’lanish tartibi ham, bog’ning karraliyligi ham uchga teng. bundan tashqari azot molekulasida bo’shashtiruvchi molekulyar orbitallarida birorta ham elektron yo’q. bularning hammasi azot molekulasini dissotsiyalanish ental’piyasining yuqoriligidan va termik barqarorligidan dalolat beradi. shuning uchun azot yonmaydi va boshqa moddalarning yonishiga yordam bermaydi. aksincha, molekulyar ko’rinishida ko’pgina azo tutgan moddalarning eng oxirgi oksidlanish mahsuloti hisoblanadi. uy haroratida azot faqat litiy bilan birikadi va litiy nitridni hosil qiladi: yuqori haroratda boshqa aktiv metallar bilan birikadi va nitridlar hosil qiladi: elektr razryadlari ta’sirida hosil bo’lgan atomar azot odatdagi haroratda yod, oltingugurt, fosfor va simob bilan reaksiyaga kirishadi. azot galogenlar bilan to’g’ridan–to’g’ri birikmaydi. juda yuqori haroratda (2500-30000c) cho’g’langan va elektr uchqunida va katalizatorlar ishtirokida azotning faolligi juda ortadi. shunday qilib, …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "azot va fosfor. mineral o’gitlar"

1669400686.docx azot va fosfor. mineral o’gitlar reja: 1. azotni tabiatda tarqalishi, olinish usullari 2. azotning xossalari. ammiak, ammoniy tuzlari 3. azotning kislorodli birikmalari 4. nitrat kislota tuzlari. azotli o’g’itlar 5. fosforning tabiatda tarqalishi, olinishi va xossalari 6. fosforning vodorodli va kislorodli birikmalari 7. fosforli o’g’itlar v-guruh (15- guruh) elementlariga umumiy tafsifnoma 1-rasm v-guruh (15- guruh) elementlariga azot (nitrogen), fosfor (phosphorus), mishyak (arsenic), surma(antimony) va vismut (bismuth) kiradi. bularning birinchi vakili; azot bo’lgani uchun azot guruhchasi yoki pinektogen (bo’g’uvchi)lar deb ataydilar. n, p, va as metallmaslar, sb va bi lar metallardir. v-guruh(15- guruh)elementlarining ayrim muhim xossalari 2- rasm 2- rasmdan shuni hulos...

DOCX format, 485.4 KB. To download "azot va fosfor. mineral o’gitlar", click the Telegram button on the left.

Tags: azot va fosfor. mineral o’gitlar DOCX Free download Telegram