nafas tizimi fiziologiyasi

DOCX 7 pages 33.5 KB Free download

7 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 33.5 KB

File type DOCX

Pages 7

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 7

10 ma’ruza: nafas tizimi fiziologiyasi. reja: 1. nafasning bosqichlari. 2. nafas olish va chiqarish mexanizmi 3. o’pkalarni sig’imlari va xajmlari 4. o’pkalarni ventilyatsiyasi tayanch iboralar: tashqi nafas, o’pkaning tiriklik sig’imi, o’pka ventilyatsiyasi, plevra, alveola. nafasning bosqichlari nafas – murakkab jarayonlar yig’indisi bo’lib, organizmni kislorod bilan ta’minlab karbonat angidridini chiqarishdan iborat. barcha tirik mavjudotlar hayot faoliyati davomida energiya sarflab turadi. energiya esa energiyaga boy moddalarning fermentativ parchalanishi natijasida hosil bo’ladi. sarflangan energiya o’rnini to’ldirib turish kerak. bu esa murakkab jarayon, biologik oksidlanish hisobiga sodir bo’ladi va energiya ajralishi bilan kechadi. oksidlanish jarayonida kislorod ishtirok etsa - aerob, kislorodsiz ketsa-anaerob nafas olish deb ataladi. barcha umurtqali hayvonlar uchun xos holat aerob nafas olishdir. bu jarayon hujayralar mitoxondriyalarida kechadi. inson va o’pka tipida nafas oluvchi hayvonlarda nafas quyidagi jarayonlarni o’z ichiga oladi: 1. tashqi nafas (tashqi muhit bilan o’pka alveolalari orasida havo almashinuvi); 2. o’pkada gazlar almashinuvi (o’pka alveolalari bilan kichik qon aylanish …

2 / 7

kspirotor muskullar qisqarganda esa ko’krak qafasi hajmi kichrayadi. nafas olish va chiqarish mexanizmi nafas olish mexanizmi. nafas olish faol jarayon bo’lib, bir qancha qarshiliklarni yengishga yo’naltirilgan. nafas olishda, ko’tarilgan ko’krak qafasining og’irligi, tashqi qobirg’alararo muskullar, diafragma, ko’krak qafasi elastiklik qarshiliklari, to’qimalarning qovushqoqligi, qorin bo’shlig’idagi bosim, o’pkaning elastik qarshiligi, nafas yo’llarining aerodinamik qarshiliklarni yengishga to’g’ri keladi. nafas olish jarayonida ko’krak qafasi hajmi uchta-vertikal, sagital va frontal yo’lnalishlarda kengayadi. shu vaqtda diafragma yassilashib, pastga tushadi. nafas muskullariga asosan ko’ndalang targ’il skelet muskullari va diafragma kiradi. ular boshqa skelet muskullaridan o’zlarining nihoyatda ahamiyatli ekanligi bilan farq qiladi, chunki nafas muskullari butun hayot davomida ritmik qisqarib turishi kerak. ikki turdagi asosiy va qo’shimcha (yoki yordamchi) nafas muskullari tafovut qilinadi. tinch holatda bo’lganda sog’lom odamning nafas olishini diafragma va tashqi qobirg’alararo va tog’aylararo muskullar ta’minlaydi. diafragma ham ko’ndalang targ’il muskuldan tashkil topgan bo’lib, muskullari qisqarishi hisobiga u gumbaz holatidan yassi holatga o’tadi (1,5 sm gacha …

3 / 7

uqur nafas chiqarilganda esa nafas chiqarish muskullari ishtirok etadi. bularga: ichki qobirg’alararo muskullar, qorin muskullari (qiyshiq, ko’ndalang va to’g’ri) qo’shimcha nafas chiqarish muskullariga yana umurtqani bukuvchi muskullar ham kiradi. plevra va alveola bo’shliqlaridagi bosim. ko’krak qafasida joylashgan o’pka va ko’krak qafasi seroz parda-plevra bilan o’ralgan. plevrani parietal va vistseral varaqlari bo’lib, ularning oralig’ida seroz suyuqlik mavjud. suyuqlik tarkibi bo’yicha limfa suyuqligiga o’xshash. plevra bo’shlig’ida bosim atmosfera bosimidan past bo’ladi. buni quyidagi tajribada kuzatish mumkin. buning uchun rezina naychalar orqali «u» simon shisha nayga simob to’ldirilib, rezina naycha orqali ignaga ulab plevra bo’shlig’iga kiritiladi. monometrning ko’rsatkichi, bosimlar farqi hisobiga, plevra bo’shlig’i tomon ulangan qismi ko’tariladi. bu esa bo’shliqdagi bosim atmosfera bosimidan past ekanligini ko’rsatadi. tinch nafas olgan paytda u yerdagi bosim - 6 mm simob ustunigacha pasayadi. oddiy nafas chiqarganda esa plevra bo’shlig’idagi bosim atmosfera bosimidan - 3 mm sim.ustuniga kam. chuqur nafas olganda bu yerdagi bosimlar farqi 20 mm sim …

4 / 7

sun’iy nafas oldirish, ya’ni nafas yo’llari orqali o’pkaga havoni ritmik ravishda kiritish yoki ko’krak qafasini tabiiy nafas harakatlari kabi sun’iy ritmik kengaytirish va qisish kerak. yopiq pnevmotoraks bo’lganda u yerdagi havo ma’lum vaqt o’tgandan so’ng qonga so’rilib ketadi va yana plevral bo’shliqdagi bosim manfiy bo’lib qoladi. plevra bo’shlig’ida bosimning manfiy bo’lishiga asosiy sabab, bu o’pka to’qimasining elastik tortishish kuchi va plevra pardalarining havoni so’rish hususiyatiga ega ekanligi. nafas olish va chiqarish vaqtida ko’krak qafasi bo’shlig’i kengayib kichrayib turadi. shunga monand ravishda o’pka ham passiv ravishda kengayib, kichrayib harakat qiladi. bunday harakatlarni donders modelida o’rganish mumkin. donders modeli tubiga rezina parda qoplangan shisha idishdan iborat. idishning yuqori qismi berkitilgan bo’lib uning o’rtasidan shisha nay o’tkazilgan. unchalik katta bo’lmagan hayvondan (kalamush, quyon yoki mushukcha) qirqib olingan o’pka traxeya, bronxlari bilan birgalikda shisha idishchaga o’rnatiladi. idish ichidagi bosim monometr orqali o’lchanishi mumkin. idishning rezina pardali tubi pastga tortilsa, idish hajmi kattalashadi, ichidagi bosim …

5 / 7

lishiga yo’l qo’ymaydi. surfaktan 2 tipdagi pnevmotsitlarda sintezlanadi. uning sintezlanishi parasimpatik nerv ta’sirlanganda kuchayadi, adashgan nerv kesib qo’yilganda esa sekinlashadi. alveolalardagi bosim nafas olinmaganda va nafas yo’llari ochiq bo’lganda atmosfera bosimi bilan teng bo’ladi. nafas olganda alveolalarda bosim pasaya boshlaydi. bosim pasayishi inspirator muskullarning qisqarishiga va nafas yo’llarining qarshiligiga bog’liq. agarda havo yo’llari berk bo’lsa, kuchli nafas olishga harakat qilinganda bosim - 70 mm sim. ust.gacha pasayishi mumkin. nafas chiqarganda alveolalarda bosim atmosfera bosimidan yuqoriroq bo’ladi. nafas yo’llari to’siq bo’lib, kuchli nafas chiqarishga harakat qilinganda bosim 100 mm sim. ust.gacha ortishi mumkin. o’pkalarni sig’imlari va xajmlari o’rta yoshli odam tinch turganda 500 ml (300 dan 800) gacha havoni nafasga oladi. bu o’pkaning nafas olish hajmi deyiladi. odam 500 ml nafas havosi ustiga yana qo’shimcha 3000 ml gacha havo olishi mumkin. ushbu hajm nafas olishning qo’shimcha hajmi deb ataladi. tinch nafas olib chiqargandan so’ng, chuqur nafas chiqarish orqali, yana qariyib 1500 …

Want to read more?

Download all 7 pages for free via Telegram.

Download full file

About "nafas tizimi fiziologiyasi"

10 ma’ruza: nafas tizimi fiziologiyasi. reja: 1. nafasning bosqichlari. 2. nafas olish va chiqarish mexanizmi 3. o’pkalarni sig’imlari va xajmlari 4. o’pkalarni ventilyatsiyasi tayanch iboralar: tashqi nafas, o’pkaning tiriklik sig’imi, o’pka ventilyatsiyasi, plevra, alveola. nafasning bosqichlari nafas – murakkab jarayonlar yig’indisi bo’lib, organizmni kislorod bilan ta’minlab karbonat angidridini chiqarishdan iborat. barcha tirik mavjudotlar hayot faoliyati davomida energiya sarflab turadi. energiya esa energiyaga boy moddalarning fermentativ parchalanishi natijasida hosil bo’ladi. sarflangan energiya o’rnini to’ldirib turish kerak. bu esa murakkab jarayon, biologik oksidlanish hisobiga sodir bo’ladi va energiya ajralishi bilan kechadi. oksidlanish jarayonida kislorod ishtirok etsa - ae...

This file contains 7 pages in DOCX format (33.5 KB). To download "nafas tizimi fiziologiyasi", click the Telegram button on the left.

Tags: nafas tizimi fiziologiyasi DOCX 7 pages Free download Telegram