odam harakatlari kinematikasi

DOC 8 pages 283.0 KB Free download

8 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 283.0 KB

File type DOC

Pages 8

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 8

odam harakatlari kinematikasi reja: 1. mexanik harakat 2. tezlik. harakatlarni vaqt bo‘yicha tavsiflari 3. to‘g‘ri chiziq bo‘ylab bir tekis harakat 4. tezlanish. erkin tushish va uning tezlanishi 5. aylanma harakatlarni tebranma harakatlar bilan aloqasi 1. mexanik harakat kinematik harakatlar tadqiq qilinganda odam gavdasining mexanik holati va harakat funksiyalarining hamda harakatlarning o‘zini miqdoriy jihatdan ko‘rsatkichlari o‘lchanadi. ya’ni, umuman gavda va uning qismlarini (bo‘g‘inlarini) biomexanik tavsiflari (kattaliklari, proporsiyalari, massasining taqsimlanishi, bo‘g‘inlardagi harakatchanligi va b.) va harakatlari ro‘yxatga olinadi. shunday qilib, biomexanik tavsiflar deganda, biotizim mexanik holatining o‘lchamlari va ularning o‘zgarishlari (xulq-atvori) tushuniladi. biotizimning mexanik holati va xulq-atvori o‘zgaruvchan xarakteri bilan farqlanadi. biomexanik tavsiflar, odam gavdasini mexanik harakatlanuvchi ob’ekt sifatida ifodalaydi. bu erda shuni tushunish lozimki, texnik uskunalarning texnik tavsiflari deganda uning parametrlari nazarda tutilsa, biomexanikada parametrlar – bu, o‘rganilayotgan jarayonning eng muhim tavsiflari hisoblanadi. tizimli tahlil (harakatlar tizimining tarkibini aniqlash) uchun, tavsiflar turli harakatlarni farqlash imkoniyatini beradi. tizimli sintez (harakatlar tarkibiy tuzilmasini …

2 / 8

akatlarni o‘rganadigan, lekin bu harakatlarning sababi ko‘rib chiqilmaydigan qismi kinematika deb nomlanadi (yunoncha kinema – harakat). sportning har xil turlarida odam gavdasi (uning qismlarini) hamda har qanday sport snaryadlarining harakatlarini ifodalash sport biomexanikasining ajralmas qismi hisoblanadi. demak, odam harakatlarining kinematikasi harakatlar geometriyasini (fazoviy shaklini) va ularning ma’lum bir vaqt ichida o‘zgarishlarini (ya’ni xarakteri, massasi va ta’sir ko‘rsatuvchi kuchlarni hisobga olmagan holda) aniqlaydi. bu, umumiy holda harakatlarning tashqi ko‘rinishini beradi. kinematik tavsiflar gavda va uning bo‘g‘inlari kattaliklarini hamda har xil sportchilarda harakatlarning kinematik xususiyatlarini taqqoslash imkoniyatini beradi. ushbu tavsiflarni hisoblash orqali sportchilar texnikasini individuallashtirish, aynan shu sportchilar uchun harakatlar–ning optimal xususiyatlarini izlab topish mumkin. ko‘pchilik holatlarda, bizni qiziqtirayotgan jismlarning o‘zaro joylashishi vaqt o‘tishi bilan o‘zgaradi va ushbu o‘zgarishlar amaliy ahamiyatga ega. masalan, erni o‘z o‘qi atrofida aylanishi kun va tunni o‘rin almashishini chaqiradi, erni quyosh atrofida aylanishi esa – fasllarning almashishiga olib keladi. bunday o‘zgarishlarni ifodalash uchun fizikada mexanik harakatlar tushunchasi …

3 / 8

olyut harakatsiz jismlar mavjud emas, barcha jismlar harakatlanadi. lekin, ularning ayrimlari shunday harakatlanadiki, ularning tezligi (tezlanishlari) ushbu masalani echish uchun ahamiyat kasb etmaydi va ularni hisobga olmasa ham bo‘ladi. bular, sanoq tizimining inersial ko‘rinishi hisoblanadi. bunday jismlarga er va u bilan harakatsiz bog‘langan jismlar kiradi (yugurish yo‘lagi, gimnastik snaryad). bunday tizimda, tinch holatdagi jismlar kuchlarning ta’sirini sezmaydi, demak ushbu tizimdagi har qanday harakat kuchning ta’sirisiz boshlanmaydi. boshqa jismlar esa, tezlanish bilan harakat qiladi va bu tezlanishlar ushbu masalani echishga sezilarli ta’sir ko‘rsatadi. bular sanoq tizimining noinersial ko‘rinishi hisoblanadi (sirg‘anayotgan chang‘i, mayatnikning tebranishi). bunday holatlarda, harakatlanish xususiyatla-rini hisoblash usullari va tushuntirish o‘zgacha bo‘ladi va ularni, albatta hisobga olish kerak. sanoq nuqtasi (jism) bilan masofaning boshlanishi va yo‘nalishini o‘lchashni bog‘lashadi va dastlabki hisoblash birligini belgilashadi. sport natijasini to‘g‘ri aniqlash uchun musobaqalarning qoidalarida qaysi nuqtadan (hisoblashni boshlash punkti) hisoblash boshlanishi belgilanadi (chang‘ini qotiradigan uskunaning balandligi bo‘yicha, sprinter ko‘krak qafasining oldingi nuqtasi bo‘yicha, uzunlikka …

4 / 8

an belgilanadi. fizikada koordinat tizimlarning ikkita asosiy tipi ishlatiladi: to‘g‘riburchakli va qutbli. to‘g‘riburchakli tizimda jismning holati uning koordinatlari yordamida ikkala o‘qlar bo‘ylab ko‘rsatiladi. qutbli tizimda jismning holatini belgilash uchun uni sanoq nuqtasidan uzoqdaligi (r) va jismning radius-vektori tanlangan yo‘nalish (x o‘q) bilan hosil qilgan burchak ( ) ko‘rsatiladi. shu narsa tushunarliki, kattaligi sezilarli bo‘lgan jism uchun bu etarli emas. ko‘pchilik holatlarda jismlarning harakatlanishini ifodalash paytida ularning kattaliklari sezilarli ahamiyatga ega emas. masalan, sayyorlarni quyosh atrofida aylanishini ifodalash paytida ular kattaliklarining ahamiyati yo‘q. bu holda, jismlar – moddiy nuqtalar deb ataladi. moddiy nuqta – jism bo‘lib, uning kattaliklari va ichki tarkibiy tuzilmasini berilgan shartlarda hisobga olmasa ham bo‘ladi. jismni moddiy nuqta sifatida hisoblash mumkinmi degan savolga javob, echilayotgan masalaga bog‘liq. yugurayotgan sportchining o‘rtacha tezligini aniqlash paytida ( ), uning shaxsiy o‘lchamlarini hisobga olmasa ham bo‘ladi. shu vaqtning o‘zida suvga sakrayotgan sportchi gavdasining harakatlarini ifodalash paytida unga moddiy nuqta sifatida qarash mumkin …

5 / 8

irakning gardishida joylashgan a nuqtasining traektoriyasi, g‘ildirakning o‘qi (o) bilan bog‘liq tizimda aylana ko‘rinishida namoyon bo‘ladi va shu vaqtning o‘zida, erga nisbatan u – sikloida hisoblanadi. odamning vestibulyar apparati, o‘z mohiyatiga ko‘ra inersial tizim hisoblanadi. bu apparat, odamning ichki quloqlarida joylashgan bo‘lib, uchta o‘zaro perpendikulyar yarimaylana kanallardan va bo‘shliqdan (dahlizdan) iborat. quloq dahlizi devorlarining ichki yuzasida va yarimaylana kanallar qismida, tolalar shaklidagi, erkin uchlari bo‘lgan sezuvchi asab hujayralari guruhlari joylashgan. nuqta harakat traektoriyasi va siljishi. boshning fazodagi harakatlari (tezlanish bilan yoki sust) paytida, inersiya tufayli endolimfa labirintining suyakli devorlari harakatlaridan orqada qoladi va oqibatda, ularga nisbatan qarama–qarshi yo‘nalishda siljiydi. endolimfaning siljishi asab hujayralari tuklari–ning egilishini chaqiradi, bunda ularda, endolimfa siljishining yo‘nalishi va tezlanishining kattaligi to‘g‘risida markaziy asab tizimiga signal beruvchi impulslar hosil bo‘ladi. ushbu hodisalar, boshning aylanma harakatlari paytida, ushbu yarimaylana kanalda yorqin namoyon bo‘ladi. to‘g‘ri chiziq bo‘ylab amalga oshiriladigan harakatlarda anologik hodisalar dahlizda yorqin namoyon bo‘ladi, shu bilan birga, …

Want to read more?

Download all 8 pages for free via Telegram.

Download full file

About "odam harakatlari kinematikasi"

odam harakatlari kinematikasi reja: 1. mexanik harakat 2. tezlik. harakatlarni vaqt bo‘yicha tavsiflari 3. to‘g‘ri chiziq bo‘ylab bir tekis harakat 4. tezlanish. erkin tushish va uning tezlanishi 5. aylanma harakatlarni tebranma harakatlar bilan aloqasi 1. mexanik harakat kinematik harakatlar tadqiq qilinganda odam gavdasining mexanik holati va harakat funksiyalarining hamda harakatlarning o‘zini miqdoriy jihatdan ko‘rsatkichlari o‘lchanadi. ya’ni, umuman gavda va uning qismlarini (bo‘g‘inlarini) biomexanik tavsiflari (kattaliklari, proporsiyalari, massasining taqsimlanishi, bo‘g‘inlardagi harakatchanligi va b.) va harakatlari ro‘yxatga olinadi. shunday qilib, biomexanik tavsiflar deganda, biotizim mexanik holatining o‘lchamlari va ularning o‘zgarishlari (xulq-atvori) tushuniladi. biotizim...

This file contains 8 pages in DOC format (283.0 KB). To download "odam harakatlari kinematikasi", click the Telegram button on the left.

Tags: odam harakatlari kinematikasi DOC 8 pages Free download Telegram