nuqta kinematikasi

DOCX 10 pages 555.4 KB Free download

10 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 555.4 KB

File type DOCX

Pages 10

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 10

mavzu: nuqta kinematikasi reja: 1. kinematikaning asosiy tushunchalari. 2. moddiy nuqtaning to`gri chiziqli xarakati 3. moddiy nuqtaning xarakat tenglamalari. nuqtaning tezligi va tezlanishi 4. garmonik tebranma xarakat. kinematikada nuqta va mexanik sistemaning xarakat turlari o`rganiladi. boshqacha qilib aytganda, xarakatning tashqi ko`rinishi (manzarasi) uning geometriyasi tekshiriladi. bunda xarakatni keltirib chiqaradigan sabablar tekshirilmaydi. kinematika atamasi grekcha "kinema" - so`zdan olingan bo`lib xarakat degan ma`noni anglatadi. kinematika ikki qismdan iborat. 1.nuqta kinematikasi, 2.jism kinematikasi. muayyan sharoitda o`lchamlari e`tiborga olinmaydigan jism moddiy nuqta deyiladi. bir-biriga boglig bo`lgan nuqtalar yigindisi mexanik sistemani tashkil etadi. masalan, tosh, shisha metall,mashina qismlari kabilarni mexanik sistema deyish mumkin. ayrim xollarda erga erkin tushayotgan jismni, er, quyosh va boshqa sayyoralarni nuqta deb xisoblash mumkin. ma`lumki xar qanday xarakat fazoda va ma`lum vaqt momentida sodir bo`ladi. fazo va vaqt materiyaning yashash formalari bo`lib, xarakatsiz materiya va materiyasiz xarakat bo`lishi mumkin emas. nyuton mexanikasida fazo va vaqt absalyut deb qaraladi. lekin nisbiylik …

2 / 10

hilik xollarda dekart qutb va tabiiy koordinatalar sistemalari qo`llaniladi. nuqtaning xarakati vaqtida ketma-ket vaziyatlarini ifodalaydigan nuqtalarning geometrik o`rni traktoriya deyiladi. xarakat nuqta traektoriyasiga qarab to`gri va egri chiziqli xarakatlarga, nuqta xarakatining jadalliga qarab tekis va notekis xarakatlarga bo`linadi. nuqtaning xarakati asosan vektor koordinatalar va tabiiy usulda beriladi. radius vektor yoki vektor usulda nuqta xarakatini o`rganish mexanika masalalarini echishda ancha qulaylik tugdiradi. radius-vektor ta`rifidan ko`rinadiki xarakatlanadigan nuqtaning traektoriyasi bu radius-vektor oxirining geometrik o`rnidir. radius-vektor uch elementga: qo`yilish nuqtasi (0 nuqta) modulga (oa kesma uzunligi) va yo`nalishga ega (1-rasm). ketma-ket vaqt davomida radius vektorning oxirini ifodalaydigan chiziq radius vektorning godografi deyiladi. radius vektorning godografi bu xarakatlanadigan nuqtaning traektoriyasidir. (1- rasm) dan agar r-ning fazodagi vaziyatini aniqlay olsak, a nuqtaning xam vaziyatini aniqlay olsak, a nuqtaning xam vaziyatini aniqlagan bo`lamiz. a nuqtaning vaziyatini aniqlash uchun r-ni vaqtning funktsiyasi sifatida ifodalash lozim. 40-rasm 41-rasm tabiiy usulda nuqtaning xarakati o`sha nuqtaning traektoriyasi bo`ylab o`rganiladi. endi …

3 / 10

ma`lumki moddiy nuqtaning radius vektori δt vaqt ichida δr ga o`zgarsa, δr ni δt ga bo`lgan nisbati o`rtacha tezlik vektori deb ataladi. (2) agar δt nolga intilsa u xolda tezlik vektorining oniy qiymatini aniqlash mumkin. buning uchun (2) ni limitini aniqlash lozim. (3) bu vektorning yo`nalishi nuqta traektoriyasiga o`tkazilgan urunma bo`ylab, yo`nalgan o`rtacha tezlik vektorining yo`nalishi esa traektoriyaga o`tkazilgan vatar yo`nalishida bo`ladi. nuqtaning qarakati vaqtida radius vektorning o`zgarishini 2ta tashkil etuvchiga ajratishi mumkin.bu tashkil etuvchilardan bittasi radial δrn , ikkinchisi r vektorga perpendikulyar bo`lgan tranversal tashkil etuvchi δrn dir. bu erda n r- vektori bo`ylab yo`nalgan birlik vektor- radial birlik vektor, τ esa r vektoriga perpendikulyar bo`lgan transversal birlik vektordir(3-rasm). agar dt0 bo`lgan xol uchun nuqta tezligini topmoqchi bo`lganimizda ekanligini xisobga olsak δrn, δrτ ёки drn ва drτ ning kelib chiqishini payqab olish mumkin. xaqiqatan xam bolganda (4) ekanligini ko`rish mumkin. agar deb belgilasak (4) dan (5) kelib chiqadi. bunda …

4 / 10

koordinata o`qlaridagi proektsiyalarini ko`ramiz. ma`lumki nuqta tezligi (10) orqali topiladi. agar tezlik vektori v va radius vektor r larning dekart koordinata o`qlaridagi proektsiyalari vx , vy , v z va o`qlardagi ortalari i, j, k bo`lsa, (11) (12) shaklda yozilar edi. birlik vektorlar (orta) doimiy deb tezlik v vektorini topamiz. (13) (11) va (13) tenglamaning o`ng tomonini tenglashtiramiz. u xolda quyidagilar xosil bo`ladi. (14) demak nuqta tezligining ma`lum o`qdagi proektsiyasi nuqtaning o`sha o`qdagi koordinatasidan vaqt bo`yicha olingan birinchi tartibli xosilaga teng ekan. rasmdan to`liq tezlikning moduli vx , vy , v z dan tuzilgan to`gri paralelopepdning katta diagnoliga teng ya`ni (15) v - tezlik vektorining yo`nalishi shu v vektorning x,y,z o`qlari bilan xosil qilgan α,β,γ burchaklari orqali topiladi α,β,γ burchaklarni yo`naltiruvchi kosinuslari orqali topish mumkin. (16) tezlanish vektori ning xam proektsiyalari xuddi tezlik vektoriga o`xshash bo`lib, quyidagi ifodalardan topiladi. (17) to`liq tezlanishning moduli esa tezlanish proektsiyalari orqali quyidagicha aniqlanadi. (18) …

5 / 10

i xisoblanishi mumkin. tezlik va tezlanish vektorlariga asoslanib nuqta xarakatini bir necha turlarga ajralishini ko`raylik. tekis xarakat. bunday xarakatda v=const bundan ds=vdt t=0 vaqt momentida nuqta sanoq sistemasidan s0 masofada turgan bo`lsin. oldingi tenglamani integrallab quyidagiga ega bo`lamiz s=s0 +vt (26) bu xolda to`liq tezlanish normal tezlanishga teng bo`ladi 1) to`gri chiziqli xarakat. bunday xarakatda traektoriyaning egrilik radiusi ρ=∞ bo`ladi. demak = to`gri chiziqli tekis xarakatda =0 bo`ladi. 2) tekis o`zgaruvchan xarakat. . bu ifodani mos chegarada integrallab quyidagiga ega bo`lamiz. bundan v =v0 +at (27) bu erda v0 -boshlangich tezlik. nuqtaning xarakat tenglamasini quyidagicha keltirib chiqaramiz. ds=vdt=(v0 +at)dt bundan ifodani t=0; s=s0 deb olib integrallasak quyidagiga ega bo`lamiz. bundan (28) s0 ni boshlanish shartdan topamiz. t=0 da s=0; 0=0+0+c; c =0 (29) demak (29) ifoda tekis tezlanuvchan xarakat tenglamasidir 3.garmonik tebranma xarakat. garmanik xarakat deb, tebranadigan nuqta muvozanat vaziyati atrofida sinus yoki kosinus qonuni bo`yicha o`zgaradigan xarakatga aytiladi. tebranma …

Want to read more?

Download all 10 pages for free via Telegram.

Download full file

About "nuqta kinematikasi"

mavzu: nuqta kinematikasi reja: 1. kinematikaning asosiy tushunchalari. 2. moddiy nuqtaning to`gri chiziqli xarakati 3. moddiy nuqtaning xarakat tenglamalari. nuqtaning tezligi va tezlanishi 4. garmonik tebranma xarakat. kinematikada nuqta va mexanik sistemaning xarakat turlari o`rganiladi. boshqacha qilib aytganda, xarakatning tashqi ko`rinishi (manzarasi) uning geometriyasi tekshiriladi. bunda xarakatni keltirib chiqaradigan sabablar tekshirilmaydi. kinematika atamasi grekcha "kinema" - so`zdan olingan bo`lib xarakat degan ma`noni anglatadi. kinematika ikki qismdan iborat. 1.nuqta kinematikasi, 2.jism kinematikasi. muayyan sharoitda o`lchamlari e`tiborga olinmaydigan jism moddiy nuqta deyiladi. bir-biriga boglig bo`lgan nuqtalar yigindisi mexanik sistemani tashkil etadi. masalan, tosh, s...

This file contains 10 pages in DOCX format (555.4 KB). To download "nuqta kinematikasi", click the Telegram button on the left.

Tags: nuqta kinematikasi DOCX 10 pages Free download Telegram