mexanikaning fizik asoslari

DOCX 12 pages 252.1 KB Free download

12 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 252.1 KB

File type DOCX

Pages 12

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 12

1-modul.mexanikaning fizik asoslari. 1-mavzu: mexanika haqida umumiy ma’lumot. reja: 1. fizika fani. fizikaviy tadqiqot usullari, tajriba, gipoteza, ilmiy izlanish, nazariya. 2. fizika fanining boshqa fanlar bilan aloqasi. fizika tarixining muhim bosqichlari. texnikani rivojlanishida va muxandislik kasbini egallashda fizikaning roli. 3. fizika kursining umumiy tuzilishi. fizikaviy kattaliklar va ularning o‘lchov birligi. fizikaviy birliklarning xalqaro sistemasi. tayanch so‘zlar va iboralar: fizika, materiya, harakat, fizik qonun va hodisa, tajriba, kuzatish, eksperiment, gipoteza, fizik nazariya, fizik model, fizika va boshqa fanlar, fizika va texnika, fizik kattaliklar, asosiy va qo‘shimcha birliklar. 1. fizika fani. fizikaviy tadqiqot usullari, tajriba, gipoteza, ilmiy izlanish, nazariya fizika grekcha «phyzis» so‘zidan olingan bo‘lib, tabiat ma’nosini bildiradi. fizika fani boshqa fanlar kabi bizni o‘rab olgan moddiy dunyoni-materiyaning ob’ektiv xossalarini o‘rganadi. materiya tushunchasi ob’ektiv reallikni ifodalaydigan falsafiy kategoriya bo‘lib, bu ob’ektiv reallikni inson o‘z sezgilari bilan idrok qiladi, undan nusha oladi va aks ettiradi. materiya bizni sezgi organlarimizga bog‘liq bo‘lmagan holda yashaydi. …

2 / 12

roskopning biologiya fani taraqqiyotidagi, spektral analizning kimyodagi, rentgen analizning tibbiyot taraqqiyotidagi, teleskopning astronomiyadagi ahamiyati kattadir. stoletovni fotoeffekt hodisasi ustida olib borgan ishlari xozirgi zamon televideniyasi va avtomatikasining taraqqiyotida keng qo‘llanilmokda. fizika fanining qishloq xo‘jaligi maxsulotlari ishlab chiqarishdagi roli ham kattadir. 1778 yili komov "dexqonchilik xaqida" degan kitobida shunday deb yozgandi: "dexqonchilik deyarli boshqa fanlar qatori butun fizika bilan chambarchas bog‘liqdir, uning o‘zi ham amaliy fizikaning bir qismidir". o‘simliklarining hayot faoliyati jarayonlari o‘simlik rivojlanayotgan muhitning fizik sharoitlariga: yorug‘lik, issiqlik, temperatura, namlik, bosim va x.k. larga bog‘liq bo‘ladi. bu sharoitlarni o‘rganish fizikaning vazifalaridan biri hisoblanadi. qonun keng ma’noda qandaydir zaruriy, ichki, takrorlanuvchi ketma-ketliklarni bog‘lanish asosida bajarilayotgan, aniqlangan va umumqoida bo‘lishi mumkin. fizik qonunlar tajribalardan olingan ma’lumotlarni umumlashtirish natijasida topiladi. fizik qonunlar fizik hodisalar orasidagi ob’ektiv ichki bog‘lanishni va fizik kattaliklar orasidagi real munosabatlarni ifodalaydi. fizik hodisalarni o‘rganish tajriba asosida boshlanadi. hodisalarni tabiiy sharoitlarda o‘rganish asosida tajriba orttirish - kuzatish deb, hodisalarni sun’iy …

3 / 12

ravishda shunday sharoitlar yaratish mumkinki, natijada faktorlardan faqat birining o‘zgarishi hodisaning o‘tish jarayoniga qanday ta’sir ko‘rsatishini tekshirish imkoniyati tug‘iladi. boshqacha qilib aytganda, eksperimentda “tozaroq sharoitlar” yaratish mumkin. bu esa tajribada aniqlanayotgan kattaliklarni aniqroq o‘lchashga imkoniyat yaratadi. umuman, tajriba deganda faktlarni qayd qilishnigina emas, balki faktlarni sistemaga keltirish, hodisa yoxud jarayonni xarakterlovchi fizik kattaliklar orasidagi bog‘lanishni ham sifat, ham miqdoriy jihatdan aniqlashni tushunish lozim. tajribalarda yig‘ilgan axborotlar hodisani tushuntirish uchun gipoteza (ilmiy faraz)lar yaratishga asos bo‘lib xizmat qiladi. gipotezani mantiqan rivojlantirish tufayli vujudga keladigan natijalar tajribalarda tasdiqlanmasa, bunday gipoteza sinovdan o‘tmagan, ya’ni xato gipoteza hisoblanadi. aksincha, gipotezadan kelib chiquvchi natijalar tajribalarda tasdiqlangan taqdirda gipoteza fizik nazariyaga aylanadi. fizik nazariya bir sohadagi bir qator hodisalarni, ulaning mexanizimi va qonuniyatlarini tushuntira olishi kerak. bundan tashqari, fizik nazariya qayd qilinmagan yangi hodisalarni oldindan aytib bera oladi. agar bu yangi hodisalar tajribada qayd qilinsa, nazariya yana sinovdan o‘tgan bo‘ladi. shuni ham qayd qilmoq lozimki, nazariyalar …

4 / 12

iy fanlar ham kirgan. keyinchalik, ular mustaqil fanlar darajasida shakillangan. umuman, fizika va boshqa tabiiy fanlar orasida keskin chegara mavjud emas. bu so‘zlarning dalili sifatida ximiyaviy fizika, geofizika, biofizika kabi birlashgan fanlarning vujudga kelishini ko‘rsatish mumkin. boshqacha qilib aytganda, fizikani barcha tabiiy fanlarning poydevori deb hisoblash mumkin. shuning uchun ham abu rayhon beruniy va abu ali ibn sino kabi buyuk mutafakkir olimlarimizning ilmiy meroslarida ham fizikaga oid talaygina original fikrlar topilyapti. fizikaning va texnikaning rivojlanishi o‘zaro chambars-chars bog‘liq. ajoyib fizik kashfyotlar ertami-kechmi texnikada katta o‘zgarishlar yasaydi. masalan, elektromagnit to‘lqinlarni tarqatish va qayd qilish, ya’ni radioaloqaning ixtiro qilinishi radiotexnikaga hayot bag‘ishladi. ikkinchi misol, neytronlar va ular ta’sirida og‘ir yadrolar bo‘linishining kashf qilinishi yadroviy energetikaga asos soldi. o‘z navbatida texnika taraqqiyoti fizikaning rivojlanishini rag‘batlantiruvchi muhim omildir. birinchidan, texnika fizika fani oldiga yangi vazifalar qo‘yadi. ikkinchidan fiziklarni yangi materiallar, aniqroq asboblar va qurilmalar bilan ta’minlaydi. masalan, hozirgi vaqtda yadroviy tadqiqotlarni zamonaviy texnika taraqqiyotini …

5 / 12

ishi bilan tabiatda sodir bo‘luvchi hodisalarning mohiyatini aniqlashda inson bilimi boyib boradi. tabiiy fanlarga, xususan fizikaga, tugallangan fan deb qarash mumkin emas. fizika fani uzluksiz rivojlanib boradi, bu rivojlanish jarayonida fizik tushunchalar, qonuniyatlar boyiydi va chuqurlashadi. materiya tuzilishi haqidagi birorta ham fizik tasavvurni tugallangan deb hisoblash mumkin emas. fizik tasavvurlar ob’ektiv reallikdan taxminiy nusxa (kopiya) bo‘lib, ular ko‘pqirrali xaqiqatning ayrim bosqichlarini aks ettiradi. shuning uchun dialektik materializm pozitsiyasidan fizika yutuqlariga yondashish “krizis”larni bartaraf qiladi va fanning rivojlanishiga ko‘maklashadi. o‘z navbatida, fizikaning yutuqlari dialektik materializmning rivojlanishiga kattagina hissa qo‘shadi. bunda akademik s.i.vavilovning quyidagi so‘zlarini eslash o‘rinli: “fizika prinsiplari va qonunlarining, asosiy tushunchalari va ta’riflarining nihoyat keng harakteri bu fanni falsafa bilan yaqinlashtiradi. fizika fanining mohiyati haqidagi aniq tasavvurlarga ega bo‘lmasdan turib falsafiy jihatdan ma’lumotli bo‘lish mumkin emas”. fizika fanining taraqqiyoti boshqa fanlarning rivojlanishiga ham hissa qo‘shayapti. masalan, ximiya va biologiya fanlarida oxirgi kashfyotlarning aksariyati nazariy va eksperimental fizika metodlariga tayangan holda …

Want to read more?

Download all 12 pages for free via Telegram.

Download full file

About "mexanikaning fizik asoslari"

1-modul.mexanikaning fizik asoslari. 1-mavzu: mexanika haqida umumiy ma’lumot. reja: 1. fizika fani. fizikaviy tadqiqot usullari, tajriba, gipoteza, ilmiy izlanish, nazariya. 2. fizika fanining boshqa fanlar bilan aloqasi. fizika tarixining muhim bosqichlari. texnikani rivojlanishida va muxandislik kasbini egallashda fizikaning roli. 3. fizika kursining umumiy tuzilishi. fizikaviy kattaliklar va ularning o‘lchov birligi. fizikaviy birliklarning xalqaro sistemasi. tayanch so‘zlar va iboralar: fizika, materiya, harakat, fizik qonun va hodisa, tajriba, kuzatish, eksperiment, gipoteza, fizik nazariya, fizik model, fizika va boshqa fanlar, fizika va texnika, fizik kattaliklar, asosiy va qo‘shimcha birliklar. 1. fizika fani. fizikaviy tadqiqot usullari, tajriba, gipoteza, ilmiy izlanish, nazariy...

This file contains 12 pages in DOCX format (252.1 KB). To download "mexanikaning fizik asoslari", click the Telegram button on the left.

Tags: mexanikaning fizik asoslari DOCX 12 pages Free download Telegram