qattiq jismning qo’zg’almas nuqta atrofidagi harakati

PPTX 12 pages 516.0 KB Free download

12 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 516.0 KB

File type PPTX

Pages 12

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 12

лекция 6 (продолжение 6.3) qattiq jismning qo’zg’almas nuqta atrofidagi harakati. (qattiq jismning sferik harakati). ma’ruza. reja: qattiq jismning sferik harakati. (qattiq jismning qo’zg’almas nuqta atrofidagi harakati). eyler teoremasi. burchak tezligi va burchak tezlanishi. qattiq jism nuqtalarining tezligi va tezlanishlari. 2 ma’ruza 6 qattiq jism harakatining umumiy holi – jismning fazodagi holati uning bir to’g’ri chiziqda yotmagan uchta nuqtasining holati bilan aniqlanadi. bu uchta nuqta yordamida uchburchak yasash mumkin. bu uchburchak orqali jismning fazodagi holatini tasvirlaymiz. erkin qattiq jismning harakatlarini ajratish – huddi tekis harakatdagi kabi qattiq jism harakatini juda ko’p usullar bilan ikki yoki undan ortiq oddiy harakatlar yig’indisi ko’rinishida tasvirlash mumkin. masalan, qattiq jismni abc bilan tasvirlangan dastlabki holatidan a1b1c1 bilan tasvirlangan keyingi holatiga o’tishini dastlab a1b’c’ ga ilgarilanma ko’chish va keyin qutb sifatida tanlangan a1 nuqta atrofida biror burchakka burishdan hosil qilish mumkin: a b c a1 b’ c’  c1 b1 yoki aksincha avval qutb sifatida tanlangan …

2 / 12

agi tezligini ifodalaydi: x  olingan bu munosabat tekis parallel harakatdagi tezliklarni qo’shish teoremasi bilan ko’rinish jihatidan bir xil. ularning farqi tekis parallel harakatda aylanish nuqta atrofida amalga oshiriladi, bu yerda esa oniy aylanish o’qi  qo’llaniladi. bundan quyidagi tasdiqlarning o’rinliligi isbotlanadi: nuqtalar tezliklari shu nuqtalardan o’tuvchi to’g’ri chiziqqa proyeksiyalari tengligi, va tezliklar vektorlarining oxirlaridan o’tuvchi kesmalarning proporsionalligi. bu ikki natijaga qo’shimcha ravishda tezliklarni qo’shish teoremasiga asosan quyidagi uchinchi natija kelib chiqadi: erkin qattiq jismning oniy aylanish o’qiga parallel o’qda yotgan nuqtalarining tezliklari o’zaro teng. bu tasdiqning to’g’riligi bu nuqtalarning oniy aylanish o’qi atrofidagi aylanma harakatdagi tezliklarining tengligidan kelib chiqadi. h 19 shunday qilib, qattiq jismning harakatini bitta ilgarilanma va jismning qutb sifatida tanlangan biror nuqtasi atrofida sferik aylanma harakatlari yig’indisi ko’rinishida tasvirlash mumkin. ma'ruza 6 (davomi 6.4) burchak tezligi va burchak tezlanishining qutb tanlanishiga bog’liq emasligi. tezliklarni qo’shish teoremasini bitta a nuqtaning tezligini ikkita o1 va o2 qutbga nisbatan …

3 / 12

atrofida sferik harakatdagi tezlanishlarning geometrik yig’indisiga teng. x a b y z o  h tezliklarni qo’shish haqidagi teoremani yozamiz: bu munosabatni differensiallaymiz: yoki bu yerda aavektor – qutb tezlanishi. e he ikkinchi qo’shiluvchi – b nuqtaning a nuqta atrofida sferik harakatdagi aylanma tezlanishi uchinchi qo’shiluvchi – b nuqtaning a nuqta atrofida sferik harakatdagi o’qqa intilma tezlanishi. nuqtaning sferik harakatdagi aylanma va o’qqa intilma tezlanishlarining geometrik yig’indisi nuqtaning qutb atrofidagi sferik harakatdagi to’liq tezlanishiga teng : shunday qilib: 20 ma'ruza 7 nuqtaning murakkab harakati – shunday harakatki, bunda nuqta bir vaqtda ikki yoki undan ortiq harakatlarda qatnashadi. nuqtaning (jismning) murakkab harakatiga misollar: daryoni kesib o’tayotgan qayiq; eskalatorda yurib ketayotgan odam; tebranuvchi tsilindr ichida harakatlanuvchi porshen. nuqtaning murakkab harakatini ifodalash uchun quyidagilar qo’llaniladi: qo’zg’almas o1 koordinatalar sistemasi, bu koordinatalar qozg’almas jism, masalan yer bilan bog’langan, va qo’zg’aluvchi oxyz koordinatalar sistemasi, bu koordinatalar harakatlanuvchi jism bilan bog’langan. z    o1 …

4 / 12

uqtaga mos keladi tezliklarni qo’shish haqidagi teorema – nuqtaning absolyut tezligi ko’chirma va nisbiy tezliklarining geometrik yig’indisiga teng. vaqtning istalgan momenti uchun quyidagi munosabat o’rinli: oxirgi tenglikni qo’zg’aluvchi koordinatalar sistemasi bilan bog’liq bo’lgan i, j, k ortlar umumiy holda harakat davomida yo’nalishlarini o’zgartirishini e’tiborga olgan holda differensiallaymiz: bu yerda birinchi qo’shiluvchi (vo) – o qutb tezligi; keyingi uchtasi – nuqtaning nisbiy tezligi (vr). oxirgi uchta qo’shiluvchi uchun i, j, k ortlardan vaqt bo’yicha hosilalarni hisoblaymiz : bu yerda nuqtaning aylanish o’qiga nisbatan chiziqli tezligi uchun quyidagi vektor tenglikdan foydalanilgan  ωe vektor ko’paytmalarni oxirgi uchta qo’shiluvchiga qo’yamiz: birinchi va oxirgi qo’shiluvchilar – qattiq jism nuqtasining tezligi nuqtaning ko’chirma tezligini (ve) ifodalaydi: shunday qilib,  radius-vektordan vaqt bo’yicha hosila absolyut tezlikni berishini e’tiborga olsak, quyidagiga ega bo’lamiz: absolyut tezlikning moduli: 21 ma'ruza 7 (davomi 7.2) ■ tezlanishlarni qo’shish haqidagi teorema (koriolis teoremasi) – nuqtaning absolyut tezlanishi ko’chirma, nisbiy va koriolis tezlanishlari …

5 / 12

lingan tuzuvchisi koriolis tezlanishini (ac) ifodalaydi: shunday qilib,  radius-vektordan vaqt bo’yicha ikkinchi tartibli hosila absolyut tezlanish ekanligidan quyidagiga ega bo’lamiz: ■ koriolis tezlanishining miqdori va yo’nalishi: koriolis tezlanishining moduli: koriolis tezlanishi quyidagi ikkita holda nolga aylanadi: ko’chirma harakatda burchak tezligi 0 ga teng bo’lsa (ko’chirma harakat ilgarilanma bo’lsa). burchak tezligi vektori nisbiy tezlik vektoriga parallel bo’lsa (vektorlar orasidagi burchak sinusi 0 ga teng bo’ladi). koriolis tezlanishi vektorining yo’nalishi: quyidagi uchta qoidaning biridan topiladi: vektorli ko’paytma ta’rifiga asosan (oldingi ma’ruzalarga qarang). o’ng qo’l qoidasiga asosan. jukovskiy qoidasiga asosan: nisbiy tezlik vektorini burchak tezligi vektoriga perpendikulyar tekislikka proyeksiyalash kerak. b) nisbiy tezlik vektori proyeksiyasini aylanma burchak tezligi yo’nalishida to’g’ri burchakka burish kerak. 22 ma'ruza 7 (davomi 7.3) ■ koriolis tezlanishi paydo bolishining sabablari: umumiy holda koriolis tezlanishi nisbiy tezlikning proyeksiyalari va qo’sg’aluvchi koordinatalar sistemasining ortlaridan hisoblangan hosilalar qatnashgan bir nechta hadlarni guruhlashdan hosil qilindi. shu bilan birga bu qo’shiluvchilar ikkilangan holda …

Want to read more?

Download all 12 pages for free via Telegram.

Download full file

About "qattiq jismning qo’zg’almas nuqta atrofidagi harakati"

лекция 6 (продолжение 6.3) qattiq jismning qo’zg’almas nuqta atrofidagi harakati. (qattiq jismning sferik harakati). ma’ruza. reja: qattiq jismning sferik harakati. (qattiq jismning qo’zg’almas nuqta atrofidagi harakati). eyler teoremasi. burchak tezligi va burchak tezlanishi. qattiq jism nuqtalarining tezligi va tezlanishlari. 2 ma’ruza 6 qattiq jism harakatining umumiy holi – jismning fazodagi holati uning bir to’g’ri chiziqda yotmagan uchta nuqtasining holati bilan aniqlanadi. bu uchta nuqta yordamida uchburchak yasash mumkin. bu uchburchak orqali jismning fazodagi holatini tasvirlaymiz. erkin qattiq jismning harakatlarini ajratish – huddi tekis harakatdagi kabi qattiq jism harakatini juda ko’p usullar bilan ikki yoki undan ortiq oddiy harakatlar yig’indisi ko’rinishida tasvirlash mumki...

This file contains 12 pages in PPTX format (516.0 KB). To download "qattiq jismning qo’zg’almas nuqta atrofidagi harakati", click the Telegram button on the left.

Tags: qattiq jismning qo’zg’almas nuq… PPTX 12 pages Free download Telegram