statistik ko’rsatkichlar

DOCX 13 pages 50.3 KB Free download

13 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 50.3 KB

File type DOCX

Pages 13

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 13

mavzu. statistik ko’rsatkichlar reja: 1. mutlaq (absolyut) miqdorlar haqida tushuncha, ularning turlari va o’lchov birliklari 2. nisbiy miqdorlar haqida tushuncha va ularni ifodalash shakllari 3. nisbiy miqdorlarning turlari va ularni hisoblash tartibi. statistik ko’rsatkichni olimlar har xil tushunishadi. n.soatov statistik ko’rsatkichni o’rganilayotgan hodisa va jarayonni me’yoridir[footnoteref:2] deb hisoblaydi, merestini fikricha statistik ko’rsatkich-hodisa tasvirini adekvat ifodalovchi miqdorlardir. oxirgi tarifga juda ko’pchilik qo’shiladi. [2: soatov n. statistika. t.: ibn sino, 2003 y.94b] statistik ko’rsatkichlarni shakllantirishda, hisoblashda, o’rganilayotgan hodisalarni adekvat ifodalash uchun quyidagi qoidalarga rioya qilingani ma’qul: 1) iqtisodiy nazariya va statistika metodologiyasiga suyangan holda hisoblangan ko’rsatkichlar iloji boricha o’rganilayotgan hodisalarning mohiyatini ifodalab, ularga miqdoriy baho bersin, umummilliy tushunchalar bilan bog’liqligi; 2) ko’rsatkichlar hisoblanayotgan asos ma’lumotlarning har tomonlama to’liqligi; 3) boshlang’ich asos ma’lumotlar va hisoblash texnologiyasi bo’yicha ularni taqqoslash mumkinligini va ishonchliligini ta’minlash; 4) hodisa va predmetlarni o’rganish, tushunish uchun uni yoymoq, tuzuvchi bo’laklarga bo’lmoq, uni ayrim belgilarini ajratmoq, ya’ni tahlil qilish.ma’lumki, o’rganilayotgan …

2 / 13

ko’rsatkichlar iqtisodiy kategoriyalarni aks ettirib, o’zaro bog’langan miqdor va sifat tomonlarga egadir. masalan, korxona xarajatlarini olaylik. uning miqdor tomoni ma’lum bir summa hisoblanadi. sifat tomoni, korxona xarajatlariga qanday xarajatlar qo’shiladi va qanday xarajatlar qo’shilmaydi. buni bilish uchun xarajatlarning iqtisodiy tabiatini va maxsus hujjatlar (yo’riqnomalar)ni o’rganish talab etiladi. statistik ko’rsatkichlar tegishliligi bo’yicha bilish, boshqarish, ayrimlari rag’batlantirish funktsiyalarini bajaradi. statistik ko’rsatkichlarning bilish funktsiyasini mohiyati shundan iboratki, ular o’rganilayotgan hodisa va jarayonlarni holati va rivojlanishini, yo’nalishi va intensivligini tavsiflaydi. boshqarish funktsiyasida ular (ko’rsatkichlar) boshqarishning muhim elementlariga aylanadilar. bozor iqtisodiyoti sharoitida bu funktsiyaning roli yanada ortadi. masalan, shartnomalarning bajarilishi, jismoniy va yuridik shaxslarga ko’rsatiladigan xizmatlar sifatining oshishini tavsiflovchi ko’rsatkichlar korxonaning imidjiga katta ta’sir ko’rsatadi. har bir menejer bu ko’rsatkichlarni yaxshilashga harakat qiladi. tuzilgan va hisoblangan statistik ko’rsatkichlar ob’ektiv haqiqatni ifodasi bo’lib qolmasdan, ular bir-biriga bog’liq hamdir. statistik ko’rsatkichlar o’zaro: semantik; stoxastik; funktsional bog’liqdir. statistik ko’rsatkichlarni semantik o’zaro bog’liqligi deganda ularni o’zaro ma’naviy bog’liqligi tushuniladi. …

3 / 13

, ( statistiok ko’rsatkich darajasiga qarab aniqlash usuliga ko’ra hodisa birliklarini qamrab olishiga ko’ra makroiqtisodiy kursatkichlar jamlama ko’rsatkichlar hosilaviy ko’rsatkichlar mutloq son mutloq qiymat mutloq nisbiy mikroiqtisodiy ko’rsatkichlar individual guruhli umumiy o’rtacha ) 1-rasm. statistik ko’rsatkichlar turlari (masalan, yalpi ichki mahsulot) uni makroiqtisodiy ko’rsatkich deymiz. “marjon” fermer xo’jaliga etishtirilgan mahsulot hajmi bu mikroiqtisodiy ko’rsatkich hisoblanadi. fermer xo’jaligida ishlayotganlarni ish staji o’rgansak. bir kishini ish staji individual , ayollar va erkaklar bo’yicha ish staji guruhli, barcha xodimlarning o’rtacha ish staji umumiy ko’rsatkich hisoblanadi. aniqlash usuliga qarab statistik ko’rsatkichlar yig’indi va hosilaviy ko’rsatkichlarga bo’linadi. yig’indi ko’rsatkichlar hodisa birliklarini jamlash orqali hisoblanadi, hosilaviy ko’rsatkichlar esa mutloq, nisbiy va o’rtacha ko’rsatkichlarga bo’linadi. mutlaq miqdorlar umumlashtiruvchi ko’rsatkichlarning bir turidir. statistik kuzatish ma’lumotlarini jamlash natijasida o’rganilayotgan hodisa va jarayonlarning hajmini, sonini, darajasini va uchrashish tezligini xarakterlovchi miqdorlarga ega bo’lamiz. bunday miqdorlar mutlaq miqdorlar deyiladi. masalan, o’zbekistonning territoriyasi 447,2 ming kvadrat km., aholisi 30 mln. kishi, respublikamizda …

4 / 13

i bilan chiqariladi. masalan, sotilgan tovar miqdori, qazib olingan oltin va h.k. bunday ko’rsatkichlar hajm miqdorlar deyiladi. mutlaq miqdorlar hisob-kitob yo’li bilan ham aniqlanadi. masalan , do’konda sotilgan tovarlar hajmini shu usul bilan ham aniqlash mumkin. buning uchun bizga oy boshidagi tovar qoldig’i summasi, kelib tushgan tovarlar summasi va oy oxiridagi summa aniq bo’lishi kerak. ma’lumki, oy boshidagi qoldiq (ob) bilan kelib tushgan tovarlar (tk) yig’indisi, sotilgan (ts) tovarlar bilan oy oxirida qolgan qoldiq (oq) yig’indisiga tengdir: ob+tk=ts+o q, bu erdan ts=ob+tk-oq mutlaq miqdorlar ifodalanishiga qarab individual va umumiy miqdorlarga bo’linadi. birinchi tur miqdorlar boshlang’ich hujjatlarda qayd qilinadi. to’plam birligi va yakka (individual) miqdorlar soni bir-biriga tengdir. masalan, respublikadagi har bir menejer, futbolist, har bir fermerning oladigan daromad summasi yakka (individual) miqdorlarga misol bo’la oladi. ikkinchi tur, ya’ni umumiy miqdorlar to’plam birliklarining yig’indisini ta’riflaydi. oldingi misolimizdagi barcha menejerlar, futbolistlar soni va h.k. umumiy mutlaq miqdorlar o’rganilayotgan jarayon va hodisalarning umumiy …

5 / 13

keladi. masalan, ikkita konserva zavodini olaylik. ularni har biri 100 ming bankadan konserva ishlab chiqargan. tashqi ko’rinishdan ikkala zavod bir xil ishlagan. lekin, bizga ma’lumki, bankaning og’irligi (ichidagi mahsulot nazarda tutilmoqda)[footnoteref:3] turlicha bo’lishi mumkin. konserva sanoatida shartli banka og’irligi 353,4 sm3 qabul qilingan. bizning misolimizda, birinchi zavodda bankaning og’irligi 350 sm3, ikkinchi zavodda – 500 sm3 ekanligi aniqlandi. bularni shartli bankalarga aylantirsak: birinchi zavod uchun uning soni (350:353,4)•100=99 mingta kelib chiqadi. ikkinchi zavodda (500:353,4)•100=141 mingta. [3: amaliyotda nett-brutto, idish iboralar ishlatiladi. netto bilan bruttoni farqi idish (tara) vaznini beradi.] demak, oldingi xulosa noto’g’ri bo’lib chiqmoqda. chunki, shartli natural o’lchov birligida hisob-kitobni amalga oshirsak, ikkinchi zavod birinchi zavodga nisbatan 1,4 barobar ko’p mahsulot ishlab chiqargan. shunday qilib, shartli natural o’lchov birligi turlicha iste’mol qiymatiga ega bo’lgan bir xil hodisalarni umumlashtirish qudratiga ega. natural va shartli natural o’lchov birliklari qanday qulay va foydali bo’lmasin, ular mohiyati jihatdan bir xil bo’lmagan hodisalarni bir …

Want to read more?

Download all 13 pages for free via Telegram.

Download full file

About "statistik ko’rsatkichlar"

mavzu. statistik ko’rsatkichlar reja: 1. mutlaq (absolyut) miqdorlar haqida tushuncha, ularning turlari va o’lchov birliklari 2. nisbiy miqdorlar haqida tushuncha va ularni ifodalash shakllari 3. nisbiy miqdorlarning turlari va ularni hisoblash tartibi. statistik ko’rsatkichni olimlar har xil tushunishadi. n.soatov statistik ko’rsatkichni o’rganilayotgan hodisa va jarayonni me’yoridir[footnoteref:2] deb hisoblaydi, merestini fikricha statistik ko’rsatkich-hodisa tasvirini adekvat ifodalovchi miqdorlardir. oxirgi tarifga juda ko’pchilik qo’shiladi. [2: soatov n. statistika. t.: ibn sino, 2003 y.94b] statistik ko’rsatkichlarni shakllantirishda, hisoblashda, o’rganilayotgan hodisalarni adekvat ifodalash uchun quyidagi qoidalarga rioya qilingani ma’qul: 1) iqtisodiy nazariya va statistika meto...

This file contains 13 pages in DOCX format (50.3 KB). To download "statistik ko’rsatkichlar", click the Telegram button on the left.

Tags: statistik ko’rsatkichlar DOCX 13 pages Free download Telegram