o‘rta osiyo xalqlari hayotida ix-xii asrlarda yuz bergan uyg‘onish davri.

DOCX 8 стр. 18,0 КБ Бесплатная загрузка

8 стр.

FaylHub.uz

Скачать через Telegram

Размер 18,0 КБ

Тип файла DOCX

Страницы 8

Обновлено Дек 2025

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1 / 8

mustaqil ish tuzuvchi : tekshirdi: toshkent-2025 mavzu:o‘rta osiyo xalqlari hayotida ix-xii asrlarda yuz bergan uyg‘onish davri. reja: 1.ix-xii asrlar madaniy yuksalishining shart-sharoitlari. 2. xorazm ma'mun akademiyasining ilm-fan taraqqiyotdagi o‘rni. 3.ix-xii asrlarda islom dini va so‘fiylik. 4.me’morchilik va san'at. ix-xii asrlar madaniy yuksalishining shart-sharoitlari. fanda “uyg‘onish davri” deb ataladigan davr g‘arbiy va markaziy yevropa mamlakatlarda xiv-xvi asrlardagi rivojlanishining o‘ziga xos xususiyatlarini ifodalash uchun ishlatilgan. birinchi marotaba “uyg‘onish” atamasini xvi asr italyan rassomi va tarixchisi j.vazari o‘z asarlarida ishlatadi. “uyg‘onish”, “uyg‘onish davri” atamalari xiv-xvi asr ijtimoiy-iqtisodiy rivojlanish mohiyatini ochib bermasdan, ko‘proq antik davr merosini, ya’ni antik madaniyatga o‘xshash madaniyatni qaytadan “tirilishi”, “uyg‘onishi” ma’nosida ishlatila boshlandi. keyinchalik fanda bu atama keng qo‘llanila boshlandi. shu ma’noda ko‘pchilik tadqiqotchilar ix-xii asrlar o‘rta osiyo xalqlari tarixida madaniyatning rivojlanishini o‘ziga xos xususiyatlarni ham “uyg‘onish” davri deb atalishi yuqorida qayd qilinganidek, shartlidir deb hisoblaydilar. ix-xii asrlar o‘rta osiyo xalqlari tarixida moddiy va ma’naviy hayotning rivojlanishida oldingi davrlarga nisbatan …

2 / 8

bo‘lsa, mahalliy zodagonlar arab tilini xalifalik ma’murlari bilan yaqinlashish va mamlakatda o‘z siyosiy mavqelarini tiklab uni mustahkamlashning garovi deb hisoblaydilar. arab tiliga bo‘lgan bunday ehtiyoj va intilish tufayli ko‘p vaqt o‘tmay movaraunnahrda xatto o‘z ona tilidan ko‘ra arab tili va yozuvi o‘zlashtirib olgan bilimdonlar paydo bo‘ldi. chegaralari borgan sari kengayib, ulkanlashib borayotgan xalifalik uchun ilm ahli suv va havodek zarur bo‘lib qoldi. davlatni boshqarishda xalifalik ma’muriyati bilimdon siymolarga muhtoj edi. chunki arablar orasida bu paytda davlat ishiga yaroqli bo‘lgan bilimdonlar ham oz bo‘lib, borlari ham zaif edi. bu hol o‘z navbatida arab tili va yozuvini movarounnahrda keng yoyilishiga imkoniyat yaratib berdi. ammo viii asr oxiri ix asr boshlarida bo‘ysundirilgan xalqlarni mutloq itoatda saqlab turish nafaqat xalifalik markazi ma’murlariga, balki o‘lkalarga tayinlangan noib uchun ham tobora qiyinlasha boshladi. 821 yilda xuroson va movaraunnahrning noibi etib tayinlangan tohir ibn husayn xalifalik o‘ylaganidek siyosat yurgizmadi. u xalifa nomini xutba nomozidan chiqarib tashlashga ko‘rsatma …

3 / 8

aqilligini tiklab olishi uchun asos bo‘ldi. ix asrning oxirgi choragida movarounnahr somoniylar qo‘l ostiga o‘tib, mustaqillikni yanada mustahkamlab oladi. somoniylar sulolasining eng yirik vakillaridan biri bo‘lmish ismoil somoniy kuchli davlat tuzishga harakat qiladi va bu ishni muvaffaqiyatli ravishda uddasidan chiqadi. somoniylar o‘z davlatlarini o‘zlarigacha bo‘lgan sharq davlatlarining boshqaruv an’analarini chuqur o‘rgangan holda, ularga suyanib, zamon talablarini hisobga olgan holda o‘zgartirishlar kiritib boshqarishga harakat qildilar. movaraunnahr deb ataladigan bu hududda mustaqil davlatlarning tashkil topishi ularda siyosiy barqarorlik, iqtisodiy rivojlanish va madaniy hayotning ravnaqiga katta ta’sir ko‘rsata boshladi. buxoro, samarqand, urganch va marv kabi shaharlar ilm-fan va madaniyat markazlari sifatida shakllanib, rivojlana boshladi. otsiz, takash singari tadbirkor va uzoqni ko‘ra oladigan davlat arboblari davrida o‘rta osiyoda hayotning barcha jabhalarida yuksalishlarga erishildi, davlat hokimiyati mustahkamlandi, nisbatan tinchlik, osoyishtalik va barqarorlik vujudga keldi. tarixchi abu mansur as-saolobiyning somoniylar buxorosiga bergan ta’rifi butun o‘rta osiyo davlatlarining ix-xiii asrlardagi ahvoliga tegishlidir: “...shon-shuhrat makoni, saltanat ka’basi va …

4 / 8

r oxiri xi asrning boshlarida xorazmda hukmronlik qilgan ma’muniylar (995-1017) sulolasi davrida ham davom ettirildi va yanada yuqori pog‘onaga ko‘rsatildi. 995 yil gurganch amiri ma’mun ibn muhammad ibn iroq afrig‘iylar sulolasiga barham beradi. kat shahrini bosib oladi va poytaxtni gurganchga ko‘chirib, o‘zini xorazmshoh deb e’lon qiladi. uning vorisi ali ibn ma’muning taklifi bilan 1004-1005 yillarda abu nasr ibn iroq, al beruniy, abu ali ibn sino, abu sahl masihiy, al ho‘jandiy, kimyogar olim abdu malik as-solibiy kabi o‘z davrining o‘nlab buyuk olimlari gurganch shahriga to‘planadilar. shu tariqa 1004 yildan boshlab gurganchda «dor-ul-hikma va maorif» (ba’zi manbalarda «majlisi ulamo») nomini olgan ilmiy muassasa to‘la shakllandi. bu erda ilmning barcha sohalarida tadqiqot va izlanishlar olib borilgan, juda ko‘p manbalar to‘plangan, tarjimonlik ishlari bajarilgan. hind, yunon, arab olimlarining ishlari o‘rganilgan. xviii-xx asr tarixchi olimlari tomonidan olib borilgan tadqiqotlar bu dargoh o‘z davrining akademiyasi bo‘lganligini isbotladi. unga shartli ravishda “xorazm ma’mun akademiyasi” deb nom berildi. …

5 / 8

y to‘garakning akademiya deyilishi masalasiga kelsak, bunga o‘rta asr mualliflaridan abu-l-xasan bayhaqiy (1105-1169) va nizomiy aruziy samarqandiy (1090-1180) guvoxlik berganlar. xususan, nizomiy aruziy samarqandiy o‘zining «chahor maqola» nomli asarida bu hakda kuyidagicha xabar beradi: «xorazmshoh abu-l-abbos ma’munning bir vaziri bor edi, oti abu husayn ahmad muhammad as-suhayli edi, falsafiy tafakkur, olijanob kalbga ega va ma’rifatparvar edi. xorazmshohning o‘zi ham falsafaga mayli ko‘p va zukkolarga muruvvatli edi. ana shular tufayli saroyda ko‘plab faylasuflar va ulamolar to‘plandi. jumladan, abu ali ibn sino, abu saxd masixiy, abu-l-xayr hammor, abu rayhon beruniy va abu nasr ibn iroq... ularning hammasi shu xizmatda hayotiy ehtiyojlarining hammasi bilan to‘liq ta’minlangan edi, o‘zaro do‘st edilar, suhbatlar va yozishmalar bilan orom olardilar». bayhaqiy ham shu so‘zlarni deyarli takrorlaydi. ix-xii asrlarda islom dini va so‘fiylik. buyuk muhaddis va dinshunos olimlar. ix-xii asrlarda islom dini o‘rta osiyo xalqlari davlatchiligi tarixida katta rol o‘ynay boshladi. movarounnahrda bu davr arab xalifaligidan mustaqil bo‘lgan …

Хотите читать дальше?

Скачайте все 8 страниц бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "o‘rta osiyo xalqlari hayotida ix-xii asrlarda yuz bergan uyg‘onish davri."

mustaqil ish tuzuvchi : tekshirdi: toshkent-2025 mavzu:o‘rta osiyo xalqlari hayotida ix-xii asrlarda yuz bergan uyg‘onish davri. reja: 1.ix-xii asrlar madaniy yuksalishining shart-sharoitlari. 2. xorazm ma'mun akademiyasining ilm-fan taraqqiyotdagi o‘rni. 3.ix-xii asrlarda islom dini va so‘fiylik. 4.me’morchilik va san'at. ix-xii asrlar madaniy yuksalishining shart-sharoitlari. fanda “uyg‘onish davri” deb ataladigan davr g‘arbiy va markaziy yevropa mamlakatlarda xiv-xvi asrlardagi rivojlanishining o‘ziga xos xususiyatlarini ifodalash uchun ishlatilgan. birinchi marotaba “uyg‘onish” atamasini xvi asr italyan rassomi va tarixchisi j.vazari o‘z asarlarida ishlatadi. “uyg‘onish”, “uyg‘onish davri” atamalari xiv-xvi asr ijtimoiy-iqtisodiy rivojlanish mohiyatini ochib bermasdan, ko‘proq antik da...

Этот файл содержит 8 стр. в формате DOCX (18,0 КБ). Чтобы скачать "o‘rta osiyo xalqlari hayotida ix-xii asrlarda yuz bergan uyg‘onish davri.", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: o‘rta osiyo xalqlari hayotida i… DOCX 8 стр. Бесплатная загрузка Telegram