rivojlanishni davrlarga tabaqalash

DOCX 1 page 102.9 KB Free download

1 page

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 102.9 KB

File type DOCX

Pages 1

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 1

2-mavzu: psixik rivojlanish va uni davrlashtirish muammosi reja 1.kamol topishning nazariyasi ilk nazariyasi k.byuler bo‘yicha rivojlanishning uch bosqichli nazariyasi. 2.x.vernerning ortogenetik konsepsiyasi. a.buzmanning rivojlanish nazariyasi. 3.rivojlanishni tushuntirishning biogenetik yo‘nalishi (s.xoll konsepsiyasi). rivojlanish borasidagi tadqiqotlarning normativ yo‘nalishi (a.gezell, l.termen nazariyasi). 4.v.shternning rivojlanishni ikki omilli konvergensiya nazariyasi. dastlabki bixeviorizm nazariyasining sharhi. b.skinner nazariyasi. 5.s.biju va d.baerning rivojlanish nazariyasi. r.sirs nazariyasi. psixologiya fanida rivojlanishni davrlarga tabaqalash bo’yicha qator mustaqil nazariyalar mavjud, ular inson shaxsini tadqiq qilishga har xil nuqtai nazardan yondashadi va muammoning mohiyatini turlicha yoritadi. ularga biogenetik, sosiogenetik, psixogenetik, kognitivistik, psixoanalitik, bixevioristik nazariyalarni kiritish mumkin. quyida mazkur nazariyalar va ularning ayrim namoyandalari ifodalagan yosh davrlarini tabaqalash prinsiplarini ko’rib chiqamiz. biogenetik nazariyada insonning biologik yetilishi bosh omil sifatida qabul qilingan, qolgan jarayonlarning rivojlanishi ixtiyoriy bo’lib, ana shu omil bilan o’zaro bog’liqdir. mazkur nazariyaga binoan, rivojlantirishning bosh maqsadi biologik determinantlarga (aniqlovchilarga) qaratiladi va ulardan ijtimoiy-psixologik xususiyatlar kelib chiqadi. rivojlanish jarayonining o’zi, dastavval biologik yetilishning …

2 / 1

iy rivojining (filogenez) asosiy bosqichlarini qisqacha takrorlaydi. nemis psixologi v.shternning fikricha, chaqaloq (yangi tug’ilgan bola) hali odam hisoblanmaydi, balki faqat sut emizuvchi hayvondir; olti oylikdan oshgach, u psixik rivoji jihatidan faqat maymunlar darajasiga tenglashadi, ikki yoshida oddiy odam holiga keladi, besh yoshlarida ibtidoiy gala holidagi odamlar darajasiga yetadi, maktabga kirganidan boshlab ibtidoiy davrni boshidan kechiradi, kichik maktab yoshida uning ongi o’rta asr kishilari darajasiga, nihoyat, yetuklik davri (16—18 yoshlari)dagina hozirgi zamon kishilarining madaniy darajasiga erishadi. s.xoll “rekapitulyasiya qonuni”ni (filogenezni qisqacha takrorlashni) psixologik o’sishning bosh qonuni deb hisoblaydi. uning fikricha, rivojlanish filogenezning muhim bosqichlarini takrorlaydi. olimning talqinicha, go’daklik hayvonlarga xos rivojlanish pallasidan boshqa narsa emas. bolalak esa asosiy mashg’uloti ovchilik va baliqchilik bo’lgan qadimgi kishilarning davriga aynan mos keladi. 8—12 yoshlardagi o’sish davri yovvoyilikning oxiri va sivilizasiyaning boshlanishidagi kamolotga tengdir. o’spirinlik esa jinsiy yetilishdan (12—13 yoshdan) boshlanib yetuklik davrigacha (22—25 yoshgacha) davom etib, romantizmga barobardir. s.xollning talqinicha, bu davrlar “bo’ron va …

3 / 1

yati o’rtasida uzviy bog’liqlik mavjud, deb taxmin qiladi. e.krechmer odamlarni ikkita katta toifaga: sikloid (tez qo’zg’aluvchi, his-tuyg’usi o’ta beqaror) va shizoid (odamovi, munosabatga qiyin kirishuvchi, his-tuyg’usi cheklangan)larga ajratadi. bu taxminini yosh davrlari xususiyatlariga ham tatbiq etib, o’smirlar sikloid xususiyatli, o’spirinlar esa shizoid xususiyatliligini ta’kidlaydi. lekin insonning kamol topishida biologik shartlangan sifatlar hamisha yetakchi va hal qiluvchi rol o’ynay olmaydi, chunki shaxsning individual-tipologik xususiyatlari bir-biriga aynan mos tushmaydi. biogenetik nazariyaning namoyandalari amerikalik psixologlar a.gezell va s.xoll rivojlanishning biologik modeliga tayanib ish ko’radilar, bu jarayonda muvozanat, integrasiya va yangilanish sikllari o’zaro almashinib turadi, degan xulosaga keladilar. psixologiya tarixida biologizmning eng yaqqol ko’rinishi zigmund freydning shaxs talqinida o’z ifodasini topgan. uning ta’limotiga binoan shaxsning barcha xatti-harakatlari (xulqi) ongsiz biologik mayllar yoki instinktlardan kelib chiqadi, birinchi navbatda, jinsiy (seksual) maylga bog’liqdir. bunday biologizatorlik omillari inson xulqini belgilovchi birdan-bir mezon yoki betakror turtki rolini bajara olmaydi. biogenetik nazariyaning qarama-qarshi ko’rinishi sosiogenetik nazariyadir. bu nazariyada shaxsda …

4 / 1

a sezilarli iz qoldiradi. aqshda individual tajriba va bilimlarni o’zlashtirish (ko’nikish) nazariyasi keng tarqalgan. mazkur nazariyaga binoan, shaxsning hayoti va voqyelikka munosabati, ko’nikmalarni egallashi va bilimlarni o’zlashtirishi qo’zg’atuvchining barqarorligiga bog’liqdir. k.levin tavsiya qilgan “fazoviy zarurat maydoni” nazariyasi o’z davrida muhim ahamiyat kasb etgan. k.levin nazariyasiga ko’ra, shaxsning xulqi (xatti-harakati) psixologik kuch vazifasini o’tovchi ishtiyoq (intilish), maqsad (niyat) bilan boshqarilib turadi, bu kuchlar fazoviy zarurat maydonining ko’lamida tayanch nuqtasiga yo’nalgan bo’ladilar. yuqorida ifodalangan har bir nazariya shaxsning ijtimoiy xulqini o’zgalar uchun yopiq yoki maxfiy muhitning xususiyatlaridan kelib chiqqan holda tushuntiradi, bunda u odam xohishi yoki xohlamasligidan qat’i nazar, mazkur sharoitga moslashmog’i (ko’nikmog’i) zarur, degan qoidaga amal qiladi. bizningcha, barcha nazariyalarda inson hayotining ijtimoiy-tarixiy, obyektiv shart-sharoitlari mutlaqo e’tiborga olinmagan. psixologiyada psixogenetik yondashish ham mavjud bo’lib, u biogenetik va sosiogenetik omillarning qiymatini kamsitmaydi, balki psixik jarayonlarning rivojlanishini birinchi darajali ahamiyatga ega deb hisoblaydi. mazkur yondashishni uchta mustaqil yo’nalishga ajratib tahlil qilish mumkin va …

5 / 1

a, voyaga yetgan odamlarda mahdudlik, umidsizlik vujudga kelishi shubhasizdir. ikkinchi davr − ilk bolalikda yarim mustaqillik va shaxsiy qadr-qimmat tuyg’usi shakllanadi yoki, aksincha, ularning teskarisi — uyat va shubha hissi hosil bo’ladi. bolada mustaqillikning o’sishi unga o’z tanasini boshqarish uchun keng imkoniyat yaratib, bo’lg’usi shaxs xususiyatlaridan tartib va intizom, mas’uliyat, javobgarlik, hurmat tuyg’ulari tarkib topishiga zamin hozirlaydi. uchinchi davr − o’yin yoshi deb ataladi va unga 5−7 yoshli bolalar kiradi. bu davrda tashabbus tuyg’usi, qandaydir ishlarni amalga oshirish, bajarish mayli tarkib topadi. mabodo boladagi xohish-istakni ro’yobga chiqarish yo’li to’sib qo’yilsa, buning uchun u o’zini aybdor deb hisoblaydi. mazkur davrda davra, ya’ni guruh o’yinlarga, tengqurlari bilan muloqotga kirishish muhim ahamiyat kasb etadi: bola turli rollar bajarib ko’rishiga, uning xayoloti o’sishiga imkon yaratadi. xuddi shu davrda bolada adolat tuyg’usi, uni tushunish mayli tug’ila boshlaydi. to’rtinchi davr − maktab yoshi boladagi asosiy o’zgarishlar: ko’zlagan maqsadiga erishish uchun intilish, uddaburonlik va tirishqoqlik bilan ajralib …

Want to read more?

Download all 1 pages for free via Telegram.

Download full file

About "rivojlanishni davrlarga tabaqalash"

2-mavzu: psixik rivojlanish va uni davrlashtirish muammosi reja 1.kamol topishning nazariyasi ilk nazariyasi k.byuler bo‘yicha rivojlanishning uch bosqichli nazariyasi. 2.x.vernerning ortogenetik konsepsiyasi. a.buzmanning rivojlanish nazariyasi. 3.rivojlanishni tushuntirishning biogenetik yo‘nalishi (s.xoll konsepsiyasi). rivojlanish borasidagi tadqiqotlarning normativ yo‘nalishi (a.gezell, l.termen nazariyasi). 4.v.shternning rivojlanishni ikki omilli konvergensiya nazariyasi. dastlabki bixeviorizm nazariyasining sharhi. b.skinner nazariyasi. 5.s.biju va d.baerning rivojlanish nazariyasi. r.sirs nazariyasi. psixologiya fanida rivojlanishni davrlarga tabaqalash bo’yicha qator mustaqil nazariyalar mavjud, ular inson shaxsini tadqiq qilishga har xil nuqtai nazardan yondashadi va muammoning ...

This file contains 1 page in DOCX format (102.9 KB). To download "rivojlanishni davrlarga tabaqalash", click the Telegram button on the left.

Tags: rivojlanishni davrlarga tabaqal… DOCX 1 page Free download Telegram