masal janridagi asarni o‘qitish metodikasi

PPTX 20 pages 77.3 KB Free download

20 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 77.3 KB

File type PPTX

Pages 20

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 20

mavzu: masal janridagi asarni o‘qitish metodikasi mavzu: masal janridagi asarni o‘qitish metodikasi reja: 1. masal janridagi asarni o‘qitish metodikasi va uning o‘ziga xos xususiyatlari masal – axloqiy, satirik va kesatiq mazmunini kinoyaviy obrazlarda aks ettirgan aksariyat kichik she’riy, ba’zan nasriy asardir. inson xarakteriga xos xususiyatlar masalda majoziy obrazlar − hayvonlar, jonivorlar va o‘simliklar dunyosiga ko‘chiriladi. timsollarning kinoyaviy xarakterda bo‘lishidan tashqari, kulgili savol-javob ham masal tili va uslubi uchun xarakterlidir. ko‘pincha masalning kirish qismida, ba’zan pirovardida qissadan hissa - ibratli xulosa chiqariladi. adabiyot nazariyasida masalga liro-epik janrlardan biri sifatida she’riy shakldagi, majoziy xarakterdagi qisqa syujetli asar deb ta’rif beriladi. masallarda turli hayvonlar majoziy suratda asarning qahramonlari sifatida tasvirlanadi. masal kichik hajmli, ammo boy mazmunli, tugun, kulminatsion nuqta va yechimi bo‘lgan kichik pesani eslatadi. u biror voqea-hodisani qisqa, mazmunli tasvirlashda ajoyib namuna bo‘la oladi. «antik adabiyotda ezop masallari juda mashhur bo‘lgan. o‘z ma’nosidan ko‘chirilgan (majoziy) so‘z va kinoyaviy iboralar orqali qilinadigan “yashirincha” …

2 / 20

ganlar, bolalarbop ko‘pgina masallar yozganlar. hayvonlar, parrandalar, hasharotlar, gullar haqidagi majoziy asarlarni bolalar qiziqib o‘qiydilar. mana shu nuqtayi nazardan sayido nasafiyning “bahoriyot” (“hayvonotnoma”) asari ahamiyatlidir. nasafiyning masallari, axloqiy va tarbiyaviy masalalarga doir fikr hamda qarashlari bolalarning o‘qish va tarbiyasida katta ahamiyat kasb etishi bilan birga, ularning kitobxonlik doirasini ham kengaytiradi. mashhur masalnavis gulxaniyning “toshbaqa bilan chayon”, “maymun bilan najjor” masallari boshlang‘ich sinf o‘quvchilarining yoshiga mos keladi. ularda do‘stlik, rostgo‘ylik, qo‘lidan kelmaydigan ishga urinmaslik kabi g‘oyalar ilgari suriladi. ma’lumki, tarbiya ko‘proq ta’lim jarayonida berib boriladi. bolalarga maktabga kelgan kunidan boshlab, bilim olishga havas tuyg‘usi shakllantiriladi. ularda asta-sekin bilim olishga ehtiyoj paydo bo‘ladi va bu orqali o‘quvchilar ma’naviy ozuqa ola boshlaydilar. bu bilan bolada kelajakka intilish, orzu-havas, mehnatga chanqoqlik, xayr-u ehsonda sofdillik, ona-vatanga mehr-muhabbat, fidoyilik, milliy g‘urur, matonat, mehr-oqibat, do‘stlik, ezgulik kabi yuksak hislar paydo bo‘ladi. jumladan, masal janridagi asarlar ham boladagi qo‘pollik, qo‘rslik, yolg‘onchilik, yalqovlik, beparvolik kabi illatlarni bartaraf etishda yordam …

3 / 20

asihat sifatida qoldirgan “bo‘linganni bo‘ri yer” hikmatida o‘z ifodasini topgan. bu hozirgi kunda maqol tusini olgan. shoir esa bundan juda ustalik bilan foydalangan. “chumoli va tipratikan” masali esa nasriy turga mansub bo‘lib, unda chumoli timsoli orqali bolalar halollikka o‘rgatiladi, har bir narsani, u katta yoki kichik bo‘lishidan qat’iy nazar, so‘rab olishga, egasining ruxsati bilan foydalanishga da’vat etiladi. masalni o‘qishda bolalar tipratikan timsoliga tanqidiy nazar bilan yondashadilar, agar o‘zining hayotida biron-bir shunday holat-voqea yuz bersa, uni boshqa takrorlamaslikka o‘rganadilar. masalning, avvalo, ixchamliligi, tilining qisqa va lo‘ndaligi, soddaligi, o‘tkirligi va xalqchilligi bola hissiyotiga qattiq ta’sir qiladi. bular o‘quvchilar nutqini o‘stirishda ham muhim material hisoblanadi. masal qahramonlarining xatti-harakatlari, fe’l-atvorlari, nutqiy o‘ziga xosliklari o‘quvchining diqqatini o‘ziga jalb qiladi. 2-sinf “o‘qish kitobi”da berilgan “o‘roq va kombayn” masalida o‘roq va kombayn asar qahramonlari qilib olingan. ularning munozarasi orqali texnikaning afzalligi: kam vaqt sarflab, samarali natijaga erishish mumkinligi hamda ularning ahil bo‘lib, birgalikda mehnatga bel bog‘lashlari kabi …

4 / 20

, vatanidan yiroqda turli kulfatlarga duch kelayotgan kishilar nazarda tutilgan. “chumoli va tipratikan” masalidagi majoziy qahramonlar ham aslida jamiyatimiz a’zolaridir. chumoli hayotdagi halol, pok, to‘g‘riso‘z insonlar bo‘lsa, tipratikan o‘g‘ri, qallob birovning ustidan kuladigan kishilardir. “o‘jar toshbaqa” masalidagi toshbaqa hayotdagi o‘jar, qaysar, o‘z bilganidan qolmaydigan, ko‘ngli tusaganini qiladiganlar timsolidir. boshlang‘ich sinflarda masalni o‘rganayotganda bolalarni masalni ifodali o‘qishga va uning mazmunini qisqa, ba’zan bir necha so‘z bilan aytib berishga, ayrim qatnashuvchilarning xarakterli xususiyatlarini aniqlab, o‘zaro qiyoslashga o‘rgatish muhim ahamiyatga ega. masalning allegorik mazmuniga to‘xtalmasdan, bosh qahramon qiyofasini tahlil qilishga kirishiladi. 1-sinfda bolalar masalni hayvonlar haqidagi ertakka o‘xshash kulguli asar kabi qabul qilsalar, 2-sinfdan boshlab ular masaldagi hayvonlarning xatti-harakati, o‘zaro munosabatlari ba’zan kishilar hayotida ham uchrashini, masal axloqiy bilim beradigan hikoya ekanini, ko‘proq she’riy tarzda bo‘lishini, unda kishilardagi ayrim kamchiliklar tasvirlanishini bilib ola boshlaydilar. masallarda yashiringan o‘tkir kinoya, voqealarning tez-tez o‘rin almashinib turishi uni bir maromda o‘qishga xalaqit beradi. shuning uchun ifodali o‘qishga …

5 / 20

kitobi»da berilgan sh.sa’dullaning “laqma it” masalida it markaziy timsol sanaladi. mushuk, sigir, xo‘roz, tovuq va kurkalar timsolini it birlashtirib turadi. shuning o‘ziyoq it xarakterini ochish uchun uning atrofidagi timsollarning xarakter-xususiyatini bilishni talab etadi. mushukning it haqidagi so‘zlarini matndan toptirib o‘qitish itning xususiyatini ochib beradi: ajab bo‘ldi .... uy qurmading. o‘z va’dangda sen turmading. yozi bilan laqillading. meni ko‘rsang akillading. sigirning it haqidagi quyidagi so‘zlarini ham matndan topib o‘qitish orqali itning boshqa xususiyati ochiladi: menga bundoq hiyla qilma sigirlarni axmoq bilma.... uyda yotding oyoq cho‘zib sog‘in sutni hadeb buzib. so‘ng o‘quvchilarga itga xos xususiyatlarni ochuvchi so‘z va iboralarni toptirib ayttiriladi. shu tariqa o‘quvchilar o‘qituvchi yordamida itga tavsif beradilar. so‘ng boshqa timsollar ustida ishlanadi. bunda taqqoslash usulidan foydalaniladi. mushukning yaxshi xislatlari sanaladi. bu kabi tavsiflar sigir, xo‘roz, tovuq, kurkalarga ham beriladi. qahramonlarga tavsif berish matn ustida ishlash orqali amalga oshiriladi. yozuvchi foydalangan til vositasida o‘quvchilar qahramonlarga tavsif berishga o‘rganadilar, ularning tili ham …

Want to read more?

Download all 20 pages for free via Telegram.

Download full file

About "masal janridagi asarni o‘qitish metodikasi"

mavzu: masal janridagi asarni o‘qitish metodikasi mavzu: masal janridagi asarni o‘qitish metodikasi reja: 1. masal janridagi asarni o‘qitish metodikasi va uning o‘ziga xos xususiyatlari masal – axloqiy, satirik va kesatiq mazmunini kinoyaviy obrazlarda aks ettirgan aksariyat kichik she’riy, ba’zan nasriy asardir. inson xarakteriga xos xususiyatlar masalda majoziy obrazlar − hayvonlar, jonivorlar va o‘simliklar dunyosiga ko‘chiriladi. timsollarning kinoyaviy xarakterda bo‘lishidan tashqari, kulgili savol-javob ham masal tili va uslubi uchun xarakterlidir. ko‘pincha masalning kirish qismida, ba’zan pirovardida qissadan hissa - ibratli xulosa chiqariladi. adabiyot nazariyasida masalga liro-epik janrlardan biri sifatida she’riy shakldagi, majoziy xarakterdagi qisqa syujetli asar deb ta’rif ber...

This file contains 20 pages in PPTX format (77.3 KB). To download "masal janridagi asarni o‘qitish metodikasi", click the Telegram button on the left.

Tags: masal janridagi asarni o‘qitish… PPTX 20 pages Free download Telegram