o‘zbek tilshunosligida antonimiya hodisasi

DOCX 31 pages 88.2 KB Free download

31 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 88.2 KB

File type DOCX

Pages 31

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 31

kurs ishi mavzu: o‘zbek tilshunosligida antonimiya hodisasi mundarija kirish………………………………………………………………………...3 i bob. antonimiya hodisasining nazariy asoslari………………………………………………………………..…..4 1.1 antonimiya haqida umumiy ma’lumot……………………………………4 1.2 antonimiyaning turlari va tasnifi…………………..…...............................6 1.3 antonimiya va polisemiya hodisalari oʻrtasidagi bogʻliqlik………………9 1.4 kontekstual antonimiya haqida…………………………………………...10 1.5 enantiosemiya hodisasi…………………………………………………..10 1.6 frazemalarda antonimik munosabat………………………………………11 ii. bob. antonimlarni o‘rganish bilan bogʻliq masalalar……………………………………………………………….11 2.1. antonimlarni belgilash nizomi…………….…………………………….16 2.2. antonimlarning uslubiy vosita sifatidagi tavsifi……………………………………………………………………….…17 2.3. antonim lugʻatlarning tilshunoslikdagi ahamiyati……………………...24 xulosa……………………………………………………………………..28 foydalanilgan adabiyotlar…………………………………....29 kirish “davlat tili masalasi milliy g‘oyamizning asosiy tamoyillaridan biri bo‘lishi zarur. yosh avlod qalbiga ona tilimizni bolalikdan singdirish maqsadida ta’limning barcha bosqichlarida oʻzbek tilini zamonaviy va innovatsion texnologiyalar asosida mukammal oʻrgatishga alohida e’tibor qaratishimiz lozim. toki, bolalarimiz oʻzbek tilida ravon o‘qiydigan, ravon yozadigan va teran fikrlaydigan insonlar bo‘lib yetishsin” [footnoteref:1]. (shavkat mirziyoyev) [1: mirziyoyev sh.m. erkin va farovon, demakratik o‘zbekiston davlatini birgalikda barpo etamiz –toshkent:o‘zbekiston, 2016. b-56. ] kurs ishining umumiy tavsifi kurs ishining maqsadi. ilmiy ishning asosiy maqsadi, o‘zbek adabiy tilida …

2 / 31

ng o‘zaro munosabatlarini, ularning xalq ogʻzaki ijodi va badiiy adabiyotdagi qoʻllanishini oʻrganish, mavjud ilmiy qarashlarni tahlil qilish va mavzu yuzasidan mustaqil xulosalarga kelish kurs ishining asosiy maqsadini tashkil etadi. mavzuning o‘rganilganlik darajasi. o’zbek tilshunosligida antonimiya hodisasi mavzusi sh. rahmatullayev, r. shukurov, b. isabekov, d. abduvaliyeva, g. komilovalar tomonidan atroflicha o‘rganilgan. mavzuning dolzarbligi. antonimiyaga oid izlanishlar nafaqat so‘z boyligini tahlil qilish, balki ularning fikr ifodasidagi obrazlilik, qarama-qarshilik asosidagi tafakkur tizimini o‘rganishda ham muhimdir. shu bilan birga, o‘zbek adabiy tilida antonimlarning lingvistik funksiyasi, uslubiy xosliklari va nutqdagi roli hanuzgacha yetarli darajada to‘liq yoritilmagan. bu boradagi izlanishlar til boyligini chuqur tahlil qilish, nutq madaniyatini oshirish hamda adabiy tilning ifodaviy imkoniyatlarini keng ochib berish imkonini yaratadi. kurs ishining amaliy ahamiyati. oʻzbek tilidagi antonimiya hodisasini lingvistik jihatdan tahlil qilish uning turlari, semantik xususiyatlari, uslubiy vazifalari va nutqdagi funksional imkoniyatlarini aniqlashdan iborat. shuningdek, antonim so‘zlarning o‘zaro munosabatlarini, ularning xalq ogʻzaki ijodi va badiiy adabiyotdagi qoʻllanishini oʻrganish, …

3 / 31

asosan, sifat, ravish va fe’l soʻz turkumida koʻp uchraydi. ot turkumiga oid soʻzlarda ham antonimlar mavjud boʻlsa-da, ular oʻz mohiyatiga koʻra ot kabi predmetlik ma’nosiga ega emas. predmetni nomlagani uchun konkret otlarda antonimiya kuzatilmaydi. konkret otlar ichida tomon nomlari (sharq-gʻarb, shimol-janub), fasl nomlarida, sutkaning qarama-qarshi tomonlarini ifodalovchi nomlarda (kecha va kunduz, kun va tun) antonimlik munosabatini koʻrish mumkin. abstrakt otlarda esa antonimiya munosabati ancha yorqinroq kuzatiladi: mehr-nafrat, shodlik-qaygʻu, yaxshilik-yomonlik, tinchlik-urush, quvonch-tashvish, havas-hasad, doʻstlik-dushmanlik. ma’lumki, antonim soʻzlar ichida sifat va ravish soʻz turkumidagi soʻzlar miqdoran koʻpligi bilan ajralib turadi. uzoq-yaqin antonim juftligi masofa ma’nolarini bildiruvchi ravish antonim hisoblanadi. bu antonim juftlikda oʻrta soʻzi oraliq, neytral maqomga ega. agar antonim juftlik ifodalagan ma’no oʻrtasida oraliq hodisa mavjud boʻlsa, mazkur antonimiya munosabati darajalanish asosida shakllangan desak, xato qilmagan boʻlamiz. bu kabi antonimlar kontrar antonim deyiladi. quyida antonimiya hosil qilgan sememalar tahliliga yuzlanamiz: (uzoq i ma’nosida birpas so‘zi bilan antonim). uzoq ii katta masofa …

4 / 31

lik” semasi asosida (ilmga yaqin odamlar, ilmdan uzoq odamlar) ham o‘zaro zid munosabatlarni nomlab kelyapti. uzoq qarindosh, ilmga yaqin odamlar, yaqin vaqt kabi semantik qurshovlardagi antonimiya hosila ma’nolar hisobiga to‘g‘ri keladi. tilning epistemologik imkoniyati insonda aksiologik qarashlarning paydo bo‘lishiga zamin yaratadi. aksiosferaning shakllanishida esa til “qurol”, “aslaha” vazifasini bajaradi. “lisoniy struktura (qurilma) insonning voqelikni idrok etish qobiliyati va tajribasining shakllanishini ta’minlab, ijtimoiy ongga ta’sir o‘tkazadi, hamda shu yo‘sinda insonning dunyoqarashi, voqelikni anglash qobiliyatini shakllantiradi”. voqelikni anglash qobiliyati va undan foydalanish jarayonida inson mental faoliyatining mahsuli – tajriba shakllanadi. va bu o‘z navbatida, qadriyatlar sistemasining tarkib topishida muhim ahamiyat kasb etadi. yaxshilik va yomonlik haqida qadimdan faylasuflar, shoir va yozuvchilar tomonidan izlanishlar olib borilgan. dunyo yaxshilik va yomonlik ostida qurilgan moddiyat sifatida qaralgan. maqollar ichida ham yaxshilik va yomonlik mazmunidagilar talaygina. jumladan, “yaxshi payqab gapirar, yomon chayqab gapirar”, “yaxshilikni unutma, yomonlikni ko‘zda tutma”, “yomon yashar, yaxshi qaqshar”, kabi maqollarni misol qilishimiz …

5 / 31

onimik juftlik (undagi har bir so‘z— mustaqil leksema). katta-kichik – bitta juft so‘z, u umumlashgan bitta ma’noga ega. demak, katta va kichik zid ma’noli ikkita leksema bo‘lganligi uchun ular bir-biriga nisbatan antonimdir. katta-kichik juft so‘zi esa antonimlar ishtirokida yasalgan bitta leksemadir. binobarin, bitta leksemaning yolg‘iz o’zi antonim hisoblanmaydi. shuningdek, bor va borma kabi so‘z shakllari ham antonimlar deb qaralmaydi. chunki, antonim bo‘lish uchun yuqorida aytib o‘tilgandek, albatta ikkita so‘z (leksema) mavjud bo‘lishi , bu ikki so‘z o‘zaro zid ma’no ifodalashi shart. bor va borma esa ikkita leksema emas balki, bitta bor leksemaning (fe’lning) bo‘lishli va bo‘lishsiz shakllari bor va borma tarzida ifodalangan holati hisoblanadi, xolos. demak, bunda ham antonimik juftlik yo‘q. leksik antonimiya leksemalarning bir-biriga zid ma’no anglatishi asosida guruhlanishidir: oq va qora, qalin va yupqa kabi. antonimiya hodisasi, asosan, bir so‘z turkumi leksemalari doirasida yuz beradi. sifatlarda: a) hajm belgisiga ko‘ra: katta va kichik, baland va past: b) harorat …

Want to read more?

Download all 31 pages for free via Telegram.

Download full file

About "o‘zbek tilshunosligida antonimiya hodisasi"

kurs ishi mavzu: o‘zbek tilshunosligida antonimiya hodisasi mundarija kirish………………………………………………………………………...3 i bob. antonimiya hodisasining nazariy asoslari………………………………………………………………..…..4 1.1 antonimiya haqida umumiy ma’lumot……………………………………4 1.2 antonimiyaning turlari va tasnifi…………………..…...............................6 1.3 antonimiya va polisemiya hodisalari oʻrtasidagi bogʻliqlik………………9 1.4 kontekstual antonimiya haqida…………………………………………...10 1.5 enantiosemiya hodisasi…………………………………………………..10 1.6 frazemalarda antonimik munosabat………………………………………11 ii. bob. antonimlarni o‘rganish bilan bogʻliq masalalar……………………………………………………………….11 2.1. antonimlarni belgilash nizomi…………….…………………………….16 2.2. antonimlarning uslubiy vosita sifatidagi tavsifi……………………………………………………………………….…17 2.3. antonim lugʻatlarning ti...

This file contains 31 pages in DOCX format (88.2 KB). To download "o‘zbek tilshunosligida antonimiya hodisasi", click the Telegram button on the left.

Tags: o‘zbek tilshunosligida antonimi… DOCX 31 pages Free download Telegram