o‘zbek tilshunosligida grammatik shakllar tasnifi

DOCX 23 pages 90.1 KB Free download

23 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 90.1 KB

File type DOCX

Pages 23

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 23

o‘zbekiston respublikasi oliy ta’lim, fan va innovatsiyalar vazirligi urganch innovatsion universiteti filologiya va tillarni o‘qitish: o‘zbek tili (sirtqi) ta’lim yo‘nalishi 23/02-guruh talabasi guloraning “hozirgi o‘zbek adabiy tili” fanidan kurs ishi mavzu: o‘zbek tilshunosligida grammatik shakllar tasnifi topshirdi: gulora qabul qildi: gulumov maqsud urganch – 2025 mavzu: o‘zbek tilshunosligida grammatik shakllar tasnifi mundarija: kirish .3 i bob. grammatik shakllarning mohiyati va ularning til tizimidagi o‘rni .6 1.1. grammatik shakl tushunchasi va uning leksik shakldan farqi .6 1.2. grammatik shakllarning ma’no va shakl jihatidan ifodalanish xususiyatlari .9 ii bob. o‘zbek tilshunosligida grammatik shakllar- ning turlari va tasnifi 13 2.1. so‘z turkumlariga ko‘ra grammatik shakllarning tasnifi 13 2.2. zamonaviy o‘zbek tilida grammatik shakllarning morfologik va sintaktik turlari 16 xulosa 20 foydalanilgan adabiyotlar 22 kirish kurs ishining dolzarbligi: tilshunoslik fanida grammatik shakllar til tizimining asosiy bo‘g‘inlaridan biri sifatida o‘rganiladi. chunki har bir tilning grammatik tuzilishi, uning fikr ifodalash imkoniyatlari va nutqdagi aniqlik darajasi aynan …

2 / 23

ynaydi. masalan, o‘zbek tilida o‘qidi, o‘qiydi, o‘qimoqda, o‘qigan kabi so‘zlar bir xil leksik asosga ega bo‘lsa-da, grammatik shakllar orqali turli ma’nolarni ifodalaydi[footnoteref:1]. [1: rahmatullayev sh. o‘zbek tili grammatikasi (morfologiya). — toshkent: fan, 1992.] o‘zbek tilshunosligida grammatik shakl tushunchasi xx asrning ikkinchi yarmidan boshlab keng ilmiy tahlil etila boshlandi. a. g‘ulomov, sh. rahmatullayev, n. mahmudov, m. asqarova, a. hojiyev, g‘. abdurahmonov singari olimlar grammatik shaklni tilning morfologik tizimi, grammatik kategoriyalar va ularning ifoda vositalari bilan uzviy bog‘liq holda o‘rganganlar. ularning tadqiqotlarida grammatik shakl nafaqat formal belgi, balki ma’no tashuvchi lingvistik birlik sifatida izohlanadi. grammatik shakllarning o‘rganilishi til tizimining uch muhim darajasi — morfologiya, sintaksis va semantika bilan bevosita aloqadordir. morfologik jihatdan grammatik shakl so‘zning tuzilishi va o‘zgarish qonuniyatlarini belgilaydi; sintaktik jihatdan u so‘zlarning gapdagi o‘zaro munosabatini tartibga soladi; semantik jihatdan esa fikr mazmunining aniqligini ta’minlaydi. shu bois, grammatik shakllarni chuqur o‘rganish tilning ichki mexanizmini, ya’ni ma’no va shakl uyg‘unligini tahlil qilish …

3 / 23

onaviy o‘zbek tilining rivojlanishi, yangi so‘zlar va atamalarning shakllanishi, internet tili, ijtimoiy tarmoqlarda nutq madaniyatining o‘zgarishi kabi jarayonlar grammatik shakllarning qo‘llanish mexanizmini ham yangidan tahlil qilishni talab etmoqda. kurs ishining maqsadi — o‘zbek tilshunosligida grammatik shakllarning mohiyatini, ularning tildagi funksional vazifasini, morfologik va sintaktik tasnifini ilmiy asosda tahlil qilishdan iborat. vazifalar quyidagilardan iborat: 1. grammatik shakl tushunchasining nazariy asoslarini yoritish; 2. grammatik shakl va grammatik ma’no o‘rtasidagi munosabatni aniqlash; 3. grammatik shakllarni so‘z turkumlari asosida tasniflash; 4. zamonaviy o‘zbek tilida grammatik shakllarning morfologik va sintaktik ifoda vositalarini tahlil qilish; 5. grammatik shakllarning til tizimidagi o‘rni va nutqdagi ahamiyatini ko‘rsatish. tadqiqot obyekti — o‘zbek tili tizimidagi grammatik shakllar va ularning kategoriyaviy turlari. predmeti — grammatik shakllarning tuzilishi, ifoda vositalari, grammatik kategoriyalar bilan aloqasi hamda ularning nutqdagi funksional xususiyatlari. grammatik shakllarni o‘rganish tilshunoslikning eng muhim masalalaridan biridir. chunki grammatik shakl tildagi so‘zlarning o‘zaro bog‘lanish mexanizmini belgilaydi, nutqdagi fikrni izchil va mantiqan to‘g‘ri …

4 / 23

ldagi so‘zlarning grammatik ma’nosini ifodalovchi vosita sifatida so‘zlarning o‘zaro bog‘lanishini ta’minlaydi va shu orqali nutqning grammatik to‘g‘riligini, izchilligini va mantiqiy yaxlitligini yaratadi. grammatik shaklni to‘liq anglash uchun uni leksik shakl bilan qiyoslash, ularning o‘zaro farqli va umumiy jihatlarini tahlil qilish zarurdir. grammatik shakl — bu so‘zning turli grammatik ma’nolarni ifodalash uchun olgan morfologik ko‘rinishidir. u so‘zning lug‘aviy ma’nosini o‘zgartirmaydi, balki unga grammatik belgi yuklaydi. masalan, kitob, kitoblar, kitobning, kitobni, kitobda kabi shakllarda leksik ma’no — “kitob” tushunchasi o‘zgarmaydi, ammo har bir shakl grammatik jihatdan turlicha munosabatni bildiradi. shunday qilib, grammatik shakl tildagi grammatik ma’noni shakl orqali ifodalovchi vositadir. leksik shakl esa so‘zning lug‘aviy ma’nosini, ya’ni real voqelikdagi predmet, hodisa yoki belgi nomini bildiradi. u mustaqil ma’noga ega bo‘lib, nutqda konkret mazmunni ifodalaydi. masalan, gul, daraxt, yozmoq, oq, tez kabi so‘zlarning har biri mustaqil leksik ma’noga ega. ammo bu so‘zlar grammatik shakl olganida ularning sintaktik vazifasi, grammatik kategoriyaga mansubligi va tildagi …

5 / 23

no birligidir. o‘zbek tilshunosligida grammatik shaklning ilmiy talqini bir necha bosqichda shakllandi. a. g‘ulomov grammatik shaklni “so‘zning grammatik ma’nosini ifodalovchi morfologik ko‘rinish” deb ta’riflagan. sh. rahmatullayev esa grammatik shaklni “so‘zning grammatik kategoriyalar bilan aloqasini ta’minlovchi grammatik birlik” sifatida talqin qilgan. n. mahmudovning fikricha, grammatik shakl — bu so‘zning ma’lum grammatik belgi kasb etgan shakli bo‘lib, u tildagi umumiy grammatik ma’nolar tizimiga kiradi. grammatik shakl va leksik shakl o‘rtasidagi asosiy farq — ularning ma’no tabiatida. leksik shakl so‘zning predmetlik ma’nosini, ya’ni real dunyo bilan bog‘liqligini ifodalaydi, grammatik shakl esa bu ma’noni til tizimida turli grammatik munosabatlar orqali tashkil etadi. masalan, bolalar o‘ynayapti gapida bola so‘zining leksik ma’nosi “kichik yoshdagi inson”ni bildiradi, -lar qo‘shimchasi esa grammatik shakl bo‘lib, ko‘plik ma’nosini ifodalaydi[footnoteref:2]. [2: sodiqov q. o‘zbek tili morfologiyasi bo‘yicha ma’ruzalar to‘plami. — toshkent: 2013.] grammatik shakllarning yana bir muhim xususiyati — ular mustaqil ishlay olmaydi, balki so‘zning grammatik belgisini ko‘rsatish uchun xizmat qiladi. …

Want to read more?

Download all 23 pages for free via Telegram.

Download full file

About "o‘zbek tilshunosligida grammatik shakllar tasnifi"

o‘zbekiston respublikasi oliy ta’lim, fan va innovatsiyalar vazirligi urganch innovatsion universiteti filologiya va tillarni o‘qitish: o‘zbek tili (sirtqi) ta’lim yo‘nalishi 23/02-guruh talabasi guloraning “hozirgi o‘zbek adabiy tili” fanidan kurs ishi mavzu: o‘zbek tilshunosligida grammatik shakllar tasnifi topshirdi: gulora qabul qildi: gulumov maqsud urganch – 2025 mavzu: o‘zbek tilshunosligida grammatik shakllar tasnifi mundarija: kirish .3 i bob. grammatik shakllarning mohiyati va ularning til tizimidagi o‘rni .6 1.1. grammatik shakl tushunchasi va uning leksik shakldan farqi .6 1.2. grammatik shakllarning ma’no va shakl jihatidan ifodalanish xususiyatlari .9 ii bob. o‘zbek tilshunosligida grammatik shakllar- ning turlari va tasnifi 13 2.1. so‘z turkumlariga ko‘ra grammatik shakllarn...

This file contains 23 pages in DOCX format (90.1 KB). To download "o‘zbek tilshunosligida grammatik shakllar tasnifi", click the Telegram button on the left.

Tags: o‘zbek tilshunosligida grammati… DOCX 23 pages Free download Telegram