o‘zbek tilshunosligida metonimiya hodisasiga ilmiy munosabat

DOCX 14 pages 49.1 KB Free download

14 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 49.1 KB

File type DOCX

Pages 14

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 14

mavzu: o‘zbek tilshunosligida metonimiya hodisasiga ilmiy munosabat kurs ishi mundarija i bob. leksikologiyaning nazariy asoslari 3 1.1.leksikologiya haqida umumiy tushuncha. 3 1.2.leksik birliklar va ularning tasnifi 3 1.3. sinonimiya, antonimiya va polisemiya 4 1.4.leksik ma’noning taraqqiy topishi 7 ii bob. ma’no ko‘chishi va uning turlari 8 2.1. ma’no ko‘chishi 8 2.2. ma’no ko‘chishining eng asosiy turlari quyidagilar: 9 iii bob. metonimiya haqidagi fikrlar 11 3.1. hasanxon jamolxonovning fikrlari: 11 3.2. akbarali boymirzayev metonimiya haqida 12 iv bob. xulosa 13 foydalanilgan adabiyotlar: 15 i bob. leksikologiyaning nazariy asoslari 1.1.leksikologiya haqida umumiy tushuncha. leksikologiya — tilshunoslikning so‘zlar tizimini, ularning ma’nolarini, kelib chiqishini, qo‘llanilish xususiyatlarini o‘rganadigan bo‘limidir. so‘zlar tilning asosiy birliklaridan biri bo‘lib, ular orqali inson tafakkuri, dunyoqarashi va ijtimoiy hayot ifodalanadi. har bir so‘z muayyan ma’noga ega bo‘lib, bu ma’no vaqt o‘tishi bilan o‘zgarishi, boyishi yoki torayishi mumkin. so‘zlar orqali nafaqat predmetlar va hodisalar nomlanadi, balki ularning mazmuniy, madaniy va uslubiy jihatlari …

2 / 14

zeologizmlar tushuniladi. har bir leksik birlik o‘zining semantik yukiga, grammatik vazifasiga va uslubiy xususiyatiga ega bo‘ladi. masalan, mustaqil so‘zlar (ot, sifat, fe’l, ravish) hamda yordamchi so‘zlar (bog‘lovchi, yuklama, predlog) mazmuniy va vazifaviy jihatdan farqlanadi. leksik birliklar semantik struktura, uslubiy qatlam, qo‘llanish konteksti, nutq vazifasi kabi mezonlar asosida turlicha tasnif qilinadi. frazeologik birliklar — birikma holida ifodalanadigan, ko‘pincha ko‘chma ma’noga ega, tayinli semantik tuzilmani ifodalovchi leksik birliklar hisoblanadi. ular xalq tafakkurining, madaniyatining, dunyoqarashining mahsuli bo‘lib, uzoq tarixiy taraqqiyot jarayonida shakllanadi. yana bir muhim leksik birlik turi — terminlar bo‘lib, ular muayyan soha doirasidagi tushunchalarni ifodalash uchun yaratiladi. terminlar aniqlik, mustahkamlik va moslashuvchanlik xususiyatlariga ega bo‘ladi. bundan tashqari, dialektal leksik birliklar — ayrim hududlardagina qo‘llaniladigan, tildagi mahalliy xususiyatlarni aks ettiruvchi birliklar ham umumxalq tilining leksik manzarasini to‘ldiradi. shuningdek, kontekstual birliklar — til vositalarining real nutqda, ya’ni kontekstda qanday ma’no va funksiya kasb etishini ko‘rsatadi. tilshunoslikda aynan ushbu birliklar orqaligina so‘zlarning dinamikasi, leksik …

3 / 14

poetik, kundalik yoki rasmiy uslubda turlicha ishlatiladi. sinonimlar matnda ifoda xilma-xilligini ta'minlaydi, uslubiy boylik yaratadi. antonimiya esa qarama-qarshilik asosidagi tafakkurning mahsuli sifatida e’tiborga loyiqdir. masalan, "oq-qora", "kichik-katta", "haqiqat-yolg‘on" kabi antonimlar yordamida ziddiyatli, kontrastli obrazlar yaratiladi. badiiy adabiyotda antonimlar vositasida dramatik kuchayish, emotsional ta’sir kuchaytiriladi. polisemiya esa so‘zning ko‘p qirraliligini ifodalaydi. masalan, "oyoq" so‘zi nafaqat inson a’zosi, balki mebelning tayanch qismi, tog‘ning poyoni, ko‘prikning ustuni kabi turli ma’nolarda qo‘llanadi. polisemiya semantik tahlilda murakkab hodisa bo‘lib, u kontekstga bog‘liq tarzda turlicha talqin qilinadi. ma’no munosabatlarining bu uch turi — sinonimiya, antonimiya va polisemiya — o‘zaro bog‘liq bo‘lib, tilning semantik tizimida muvozanatni ta’minlaydi. bu hodisalarni o‘rganish orqali leksik birliklarning o‘zaro aloqasi, nutqdagi vazifasi va ularning tildagi semantik harakatchanligi chuqur tahlil qilinadi. til insoniyat tafakkuri, dunyoqarashi, ijtimoiy va madaniy hayotining ajralmas qismidir. til orqali kishilar o‘z fikrlarini ifoda etadi, o‘zaro muloqot qiladi, bilim va tajribalarini avloddan-avlodga uzatadi. shunday ulkan imkoniyatlarga ega bo‘lgan til doimiy …

4 / 14

iladi. yangi so‘zlar turlicha yo‘llar bilan yaratiladi: · mavjud so‘zlardan yangi ma’no chiqarish; · boshqa tillardan so‘zlar olib kirish (so‘z o‘zlashishi); · so‘z yasovchi qo‘shimchalar orqali yangi so‘zlar hosil qilish; · birikma yoki qisqartmalar orqali so‘z yaratish. masalan, texnologik rivojlanish bilan bog‘liq “smartfon”, “onlayn”, “robototexnika” kabi atamalar o‘zbek tiliga yangi kirib kelgan, so‘ngra umumxalq tiliga singib ketgan so‘zlardir. ayni paytda “xat tashuvchi”, “telegraf”, “kengashlar uyi” kabi so‘zlar unutilib bormoqda. “leksik ma’no leksemaning nimanidir nomlashi (atashi), anglatishi va ifodalanishidir. u quyidagi uch hodisa o‘rtasidagi bog‘lanishdan tarkib topadi: a) fonetik so‘z (leksemaning fonetik qobig‘i, shakli); b) fonetik so‘z tomonidan nomlangan predmet, hodisa, tushuncha (denotat, referent); d) fonetik so‘z tomonidan ifodalangan ma’no (signifikat, u inson ongida denotat haqida shakllangan ma’nodir)”.[footnoteref:1] ma’lum vaqtdan keyin tushuncha nomlangan so‘z eskiradi, o‘rniga tushuncha boshqa so‘z bilan nomlana boshlaydi yoki so‘z bilan birga tushuncha ham eskiradi. eskirgan so‘zlarni o‘rganish ham leksikologiyaning vazifasidir. leksikologiya qamrov jihatidan tilshunoslikning eng katta …

5 / 14

n leksikologiya faqatgina so‘zlarni o‘rganibgina qolmay, balki ularning semantik (ma’no) jihatlarini ham chuqur tahlil qiladi. 1.4.leksik ma’noning taraqqiy topishi leksik ma’no haqida ustoz hasanxon jamolxonov o‘z kitobida aniq dalillar va misollar beradi. “so‘zning leksik ma’nosi qotib qolgan, o‘zgarmas ma’no emas, u ancah barqaror bo‘lsa-da, ma’lum omillar ta’sirida, uzoq yillar davomida o‘zgarishi mumkin. bunday o‘zharishlarga sabab bo‘ladigam omillar ikki xildir: 1) ekstralingvistik (nolisoniy) omillar – ijtimoiy-iqtisodiy hayot, ong, tafakkur rivoji va b.lar. masalan, oyoq so‘zi dastlab inson a’zolaridan birini nomlagan, keyinchalik u xontaxta, kursi, stol, stul, karovat kabi mebellarning “oyog‘i”ni ham atay boshlagan: xontaxtaning oyog‘i, kursining oyog‘i, stolning oyog‘i, karovatning oyog‘i kabi. bunga inson yashab turgan muhitda turli-tuman mebel-jihozlarning paydo bo‘lganligi, shu bilan bog‘liq ravishda inson ongida yangi tasavvurlarning yuzaga kelganligi, nihoyat, til bilan ijtimoiy hayot, ong va tafakkur o‘rtasidagi murakkab aloqalar sabab bo‘lgan; 2) lingvistik (lisoniy) omillar – til birliklarining til sistemasi ichidagi munosabatlari. masalan, tilning lug‘at boyligidagi aniq va …

Want to read more?

Download all 14 pages for free via Telegram.

Download full file

About "o‘zbek tilshunosligida metonimiya hodisasiga ilmiy munosabat"

mavzu: o‘zbek tilshunosligida metonimiya hodisasiga ilmiy munosabat kurs ishi mundarija i bob. leksikologiyaning nazariy asoslari 3 1.1.leksikologiya haqida umumiy tushuncha. 3 1.2.leksik birliklar va ularning tasnifi 3 1.3. sinonimiya, antonimiya va polisemiya 4 1.4.leksik ma’noning taraqqiy topishi 7 ii bob. ma’no ko‘chishi va uning turlari 8 2.1. ma’no ko‘chishi 8 2.2. ma’no ko‘chishining eng asosiy turlari quyidagilar: 9 iii bob. metonimiya haqidagi fikrlar 11 3.1. hasanxon jamolxonovning fikrlari: 11 3.2. akbarali boymirzayev metonimiya haqida 12 iv bob. xulosa 13 foydalanilgan adabiyotlar: 15 i bob. leksikologiyaning nazariy asoslari 1.1.leksikologiya haqida umumiy tushuncha. leksikologiya — tilshunoslikning so‘zlar tizimini, ularning ma’nolarini, kelib chiqishini, qo‘llanilish xusus...

This file contains 14 pages in DOCX format (49.1 KB). To download "o‘zbek tilshunosligida metonimiya hodisasiga ilmiy munosabat", click the Telegram button on the left.

Tags: o‘zbek tilshunosligida metonimi… DOCX 14 pages Free download Telegram