mirzo ulug’bek davlat arbobi va buyuk olim

DOCX 13 sahifa 37,0 KB Bepul yuklash

13 sahifa

FaylHub.uz

Telegram orqali yuklab olish

Hajm 37,0 KB

Fayl turi DOCX

Sahifalar 13

Yangilangan Dek 2025

Sahifa ko'rinishi (5 sahifa)

Pastga aylantiring 👇

1 / 13

mavzu: mirzo ulug’bek davlat arbobi va buyuk olim reja 1. ulug`bekning bolalik va yoshlik yillari 2. mirzo ulug`bek davridagi tarixiy jarayonlar 3. mamlakat obodonchiligi yo`lida 4. ulug`bekning ilmiy va madaniy merosi 5. mirzo uluqbekning "ziji jadidi kuragoniy" asari 6. mirzo uluqbek qaqida buyuk allomalarning fikrlari mirzo ulug`bek tarag`ay ulug`bek sohib qiron amir temurning nabirasi, shoxruhning to`ng`ich o`g`li bo`lib, onasi gavharishod og`a nufuzli qipchoq amirlaridan qiyosiddin tarxonning qizi edi. u jahongir temurning iroq va ozarbayjonga qilgan harbiy yurishi vaqtida 1394 yil 22 martda sultoniya shahrida tug`iladi. ulug`bekning bolalik va yoshlik yillari ulug`bek sohib qiron amir temurning nabirasi, shoxruhning to`ng`ich o`g`li bo`lib, onasi gavharishod og`a nufuzli qipchoq amirlaridan qiyosiddin tarxonning qizi edi. u jahongir temurning iroq va ozarbayjonga qilgan harbiy yurishi vaqtida 1394 yil 22 martda sultoniya shahrida tug`iladi. temurning hohishi bilan bolaga muhammad tarag`ay deb nom qo`yadilar. lekin u yirik olim va fan arbobi bo`lgani tufayli ko`prok ulug`bek ismi bilan mashxur …

2 / 13

urabbiysi qilib tayinlangan edi. ulug`bek juda yosh bo`lishiga qaramay, davlat kengashlariga, mas'ul qabul marosimlariga ham kiritilar va hamisha bobosining chap tomonida o`tirar edi. demak, temur bu nabirasini davlat ishlarini boshqarishga ham tayyorlab borgan. ulug`bekning yoshligi movorounnahrda markazlashgan yirik davlat yuzaga kelgan sharoitda, bobosi temurning harbiy yurishlari davrida o`tdi. temur ulug`bekni ko`pincha bu yurishlarda o`zi bilan birga olib yurdi. masalan, 1398 yili hindistonga, 1399-1404 yili turkiyaga, 1404 yili xitoyga qilgan yurishlarida ulug`bek bobosi yonida bo`ldi. mirzo ulug`bek davridagi tarixiy jarayonlar. 1404 yili temur ulug`bekka sevimli va e'tiqod qo`ygan nabirasi muhammad sultonning qizi o`ga begimni olib beradi va sovg`a tariqasidatoshkent, sayram, ashpara va butun mo`g`ulistonni xadya qilib beradi. temur vafotidan so`ng (1405 yili) temuriylar o`rtasida hokimiyat uchun kurash boshlanadi, siyosiy parokandalik kuchayadi. bu kurash natijasida 1409 yili xuroson va movorounnahrda ikki mustaqil davlat yuzaga keldi. markazi hirot shahri bo`lgan xurosonga shohrux, markazi samarqand bo`lgan movorounnahrga uluhbek hukmdor bo`ldi. ulug`bek bobosi singari harbiy …

3 / 13

katta jang bo`lib o`tadi, qo`shinning chap tomonida ulug`bekning katta o`g`li abdulatif, o`ng tomonida kichik o`g`li abdulaziz qo`mondonlik qildi. jang ulug`bek g`alabasi bilan tugadi, lekin g`alabanoma abdulatif nomidan emas, faqat abdulaziz nomidan e'lon qilindi. bundan tashqari abdullatifning hirotdagi ixtiyoriddin qal'asidagi mol-mulkini davlat mulkiga o`tkazilishi o`g`ilning otaga nisbatan dushmanligini yanada oshirdi. ulug`bek hirotda abdullatifni qoldirib, o`zi samarqandga ketdi.ulug`bek qolgan umrmni o`z observatoriyasida ilmiy ishlar olib borish uchun bag`ishlashga qaror qiladi. lekin dushmanlar bunga yo`l qo`ymaydilar. unga makkaga borib xaj qilib, gunohlaridan pok bo`lib qaytishni taklif etadilar. o`g`ilning otaga dushmanligidan ulug`bekning raqiblari mohirona foydalanadilar. 1449 yil kuzida abdulatifning ko`rsatmasi va ruhoniylarning fatvosi bilan tunda xaj qilish uchun makkaga junab ketgan ulug`bekning ketidan quvib , uni samarqand yaqinida xoinlarcha o`ldiradilar. shunday qilib, astronomiya va matematika fanlari sohasida mashhur asarlar yaratgan, o`rta asrda eng katta observatoriya qurib, sharq astronomiya maktabini vujudga keltirgan, o`ziga zamondosh bo`lgan eng yaxshi olimlarni atrofiga to`plab, ularning ilmiy ish olib borishlariga …

4 / 13

i poyoniga yetkazildi. ulug`bek bulardan tashqari, talaygina jamoat binolari, ya'ni karvonsaroy, timlar,chorsu, hammom va hokazolarni ham qurdirgan.karvonsaroylardan eng kattasi registon, hozirgi tillakori madrasasi o`rnida bo`lgan va mirzoyi karvon saroyi nomi bilan shuxrat topgan. bunday karvon saroylar ulug`bek zamonida, shaxar ichkarisidagina emas, balki samarqand bilan tutash hamma savdo yo`llarida qurilgan edi. ulug`bek mirzo bobosi davrida qurila boshlagan, lekin ayrim sabablarga ko`ra bitmay qolgan talaygina binolarni ham bitkazdi. go`ri amir maqbarasi, shohi zinda mozori va shaxrisabzdagi ko`k gumbaz masjidi shular jumlasidandir. ulug`bekning ilmiy va madaniy merosi. ulug`bek buyuk astronom, matematik, davlat arbobi. u o`rta osiyo xalqlari ilmu fani va madaniyatini o`z davrida dunyo fanining oldingi safiga olib chiqqan buyuk olimlaridan biridir. mirzo ulug`bekdan jahon fani va madaniyati rivojiga muhim hissa bo`lib qo`shilgan ilmiy va madaniy meros qolgan. shulardan biri "ziji jadidi kuragoniy" deb nomlangan astronomik jadval hisoblanadi. ulug`bek tibbiyot va musiqa bilan qiziqqan, she'rlar ham yozgan. alisher navoyining "majolis un-nafois" va abu …

5 / 13

din, mansur koshiy, muhammad birjoniy ulug`bek maktabining taniqli astronomlari edilar. ulug`bek olib borgan ilmiy ishlarida unga yaqindan yordam bergan shogirdlaridan biri ali qushchidir. samarqanddagi me'morchilikning nodir namunalaridan biri ulug`bek rasadxonasidir. bu inshoot ulug`bek farmoyishi bilan 1428-29 yillarda kuhak (cho`ponota) tepaligida obirahmat arig`i buyida bunyod etilgan. rasadxona silindr shaklida uch qavatli, balandligi 30,4 metrdan iborat ulkan bino bo`lgan. rasadxona o`rta asrlarda asbob-uskunasi jihatidan ham beqiyos bo`lgan. sharq astronomiyasida muhim ahamiyatga ega bo`lgan "ziji jadidi kuragoniy" asari ham shu yerda yaratilgan. boburning yozishicha, ulug`bek rasadxonasining sirti qoshin va chiroyli bezaklar bilan bezatilgan. uning katta zallari va katta-kichik xonalari bo`lgan rasadxona ichiga o`rnatilgan katta asbob yordamida quyosh, oy, sayyora va yulduzlar katta aniqlik bilan o`rganilgan va kuzatilgan. rasadxonada kutubxona ham bo`lgan, ichki devorda osmon tasviri, yulduzlar xaritasi, tog`-dengiz va mamlakatlar, shuningdek yer shari tasviri ham ishlangan. mirzo uluqbekning "ziji jadidi kuragoniy" asari samarqand munajjimlari va ularning g`amxo`r, mohir yetakchisi bo`lgan mirzo ulug`bek falakiyot …

Ko'proq o'qimoqchimisiz?

Barcha 13 sahifani Telegram orqali bepul yuklab oling.

To'liq faylni yuklab olish

"mirzo ulug’bek davlat arbobi va buyuk olim" haqida

mavzu: mirzo ulug’bek davlat arbobi va buyuk olim reja 1. ulug`bekning bolalik va yoshlik yillari 2. mirzo ulug`bek davridagi tarixiy jarayonlar 3. mamlakat obodonchiligi yo`lida 4. ulug`bekning ilmiy va madaniy merosi 5. mirzo uluqbekning "ziji jadidi kuragoniy" asari 6. mirzo uluqbek qaqida buyuk allomalarning fikrlari mirzo ulug`bek tarag`ay ulug`bek sohib qiron amir temurning nabirasi, shoxruhning to`ng`ich o`g`li bo`lib, onasi gavharishod og`a nufuzli qipchoq amirlaridan qiyosiddin tarxonning qizi edi. u jahongir temurning iroq va ozarbayjonga qilgan harbiy yurishi vaqtida 1394 yil 22 martda sultoniya shahrida tug`iladi. ulug`bekning bolalik va yoshlik yillari ulug`bek sohib qiron amir temurning nabirasi, shoxruhning to`ng`ich o`g`li bo`lib, onasi gavharishod og`a nufuzli qipchoq amir...

Bu fayl DOCX formatida 13 sahifadan iborat (37,0 KB). "mirzo ulug’bek davlat arbobi va buyuk olim"ni yuklab olish uchun chap tomondagi Telegram tugmasini bosing.

Teglar: mirzo ulug’bek davlat arbobi va… DOCX 13 sahifa Bepul yuklash Telegram