mirzo ulug’bek davlat arbobi

DOCX 15 pages 380.6 KB Free download

15 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 380.6 KB

File type DOCX

Pages 15

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 15

o’zbekiston respublikasi oliyta’lim fan va innovatsiyalar vazirligi urganch davlat pedagogika instituti maktabgacha ta’lim yo’nalishi 248-guruh talabasi karimova malohatning “o’zbekistonning eng yangi tarixi’’ fanidan tayyorlagan referati. mavzu;mirzo ulug’bek davlat arbobi. ulugʻbek muhammad taragʻay ibn shohruh mirzo. mirzo ulug'bek mirzo ulugʻbekning samarqanddagi haykali reja: 1.mirzo ulug’bekning yoshligi. 2.hukmdorlik yillari 3.meʼmorchilik ishlari, ilmiy-madaniy merosi 4.astronomiya (yulduzlar bilimi) mirzo ulugʻbek (toʻliq ismi: muhammad taragʻay ibn shohrux ibn temur ulugʻbek koʻragon; moʻgʻulcha xonning kuyovi degan maʼnoni anglatadi. [1]1394-yil 22-mart, sultoniya – 1449-yil 27-oktyabr, samarqand) – temuriylar davlatining hukmdori, davlat arbobi, buyuk astronom (yulduzshunos) va matematik. otasi shohrux mirzo davrida movarounnahr hokimi va otasi vafot etgach butun temuriylar imperiyasi sultoni (1447—1449) boʻldi. ulugʻbek trigonometriya va sferik geometriya kabi astronomiya bilan bogʻliq matematika sohasidagi ishlari, shuningdek, sanʼat va intellektual faoliyatga umumiy qiziqishlari bilan ajralib turardi[2][3]. besh tilni: turkiy, arab, fors, moʻgʻul va oz miqdorda xitoy tillarini bilgan deb taxmin qilinadi[4]. ulugʻbek hukmronligi davrida (avval hokim, keyin toʻgʻridan-toʻgʻri) …

2 / 15

rqandda va buxoroda ulugʻbek madrasasini (1417—1420) qurdirib, ushbu shaharlarni oʻrta osiyoning madaniy ilm markazlariga aylantirdi[8]. ulugʻbek nomi turkiycha boʻlib, „buyuk“ yoki „oqsoqol bek“ maʼnosini bildiradi[9]. koʻragon unvoni moʻgʻulcha „kuregen“ soʻzining forscha varianti boʻlib, „xonning kuyovi“ maʼnosini bildiradi. biroq ulugʻbekning davlat boshqaruvini ilmiy faoliyati bilan teng olib bora olmadi. oʻzining qisqa hukmronligi davrida oʻz kuch va hokimiyatini oʻrnata olmadi. natijada, uning nazoratsizligidan yaqin atrofidagilar foydalandi va suiqasd natijasida oʻldirildi[10]. yoshligi mirzo ulug'bek 1394-yil 22-martda bobosi turon hukmdori amir temurning besh yillik urushlari davrida sultoniya shahrida tug'ilgan. otasi shohrux mirzo, onasi turkiy qabila zodagonlaridan gavharshod begim bo'lgan. unga mirzo muhammad taragʻay ismi berildi. ulugʻbek asli ism emas, balki „buyuk hukmdor (bek)“ maʼnosini beruvchi taxallus edi. ulug‘bekning ustozi shoir va olim orif ozariy bo'lgan. bolaligida u yaqin sharq va hindistonning katta qismini kezib chiqdi, chunki bobosi bu hududlarda urushlar olib borgan. hindiston yurishi davrida bobosi amir temurni samarqanddan kobulgacha kuzatib borgan[11]. temur 1404-yilda …

3 / 15

aga qarshi yurish qildi va murgʻobda jangda u bilan uchrashdi. u oʻz jiyani ustidan gʻalaba qozonib, 1448-yilda hirotga qarab yurdi. biroq alouddavlaning ukasi abulqosim bobur mirzo unga yordamga keldi va ulugʻbekni magʻlub etdi. ulugʻbek balxga chekindi va u yerda uning hokimi, toʻngʻich oʻgʻli abdullatif mirzo isyon koʻtarganini bildi. yana ichki urush boshlandi. abdullatif amudaryo boʻyida otasining qoʻshinini kutib olish uchun qoʻshin toʻpladi . biroq ulugʻbek shahardagi notinchlik xabarini eshitib, hech qanday jang boʻlmasdan turib samarqandga chekinishga majbur boʻladi. abdullatif tez orada samarqandga yetib boradi va ulugʻbek beixtiyor oʻgʻliga taslim boʻladi. abdullatif otasini hibsdan ozod qilib, makkaga haj qilishiga ruxsat berdi. biroq, manziliga yetib bormasdan turib otasi va ukasi abdulazizni ham 1449-yilda qatl qildirdi. meʼmorchilik ishlari mirzo ulugbekga tegishli boʻlgan nefrit ajdarho kosasi mirzo ulugʻbekning samarqanddagi observatoriyasi mirzo ulugʻbek davrida samarqand gullab-yashnadi. uning farmoyishi bilan 1417-yilda buxoroda, 1420-yilda samarqandda va 1433-yilda gʻijduvonda madrasalar barpo etildi. marv shahrida xayriya muassasalari qurildi. bibixonim …

4 / 15

. qozizoda rumiy ulugʻbek madrasasining eng koʻzga koʻringan muallimi boʻlgan va keyinchalik bu oʻringa astronom jamshid al-koshiy kelgan[13] ulugʻbek ilm-fan olamida buyuk astronom sifatida mashhur. bu borada u amalga oshirgan eng buyuk ish „ziji jadidi koʻragoniy“ deb nomlangan astronomik jadval sanaladi. ulugʻbek tibbiyot va musiqaga ham qiziqqan, sheʼrlar ham yozgan. alisher navoiyning „majolis un-nafois“ asarida uning sheʼrlaridan namunalar keltirilgan. olimdan bizga 4 ta asar meros qolgan: 1) „ziji jadidi koʻragoniy“ – astronomiyaga oid; 2) „bir daraja sinusini aniqlash haqida risola“ – matematikaga oid; 3) „risolayi ulugʻbek“ – yulduzlarga bagʻishlangan; 4) „tarixi arbaʼ ulus“ (toʻrt ulus tarixi) – tarixga oid. astronomiya (yulduzlar bilimi) mirzo ulugʻbek sharafiga sssr pochta markasi. u 1437-yilda 1018 yulduz toʻplamini „ziji sultoniy“ asarida tartib berganki, u hozirgi paytda ham yulduzlar bilimi sohasida dunyoning eng buyuk asarlaridan biri sanaladi. ushbu asar 1665-yilda oxfordda thomas hyde tamonidan, 1843-yilda fransiya bailly tamonidan va 1917-yilda edward ball knobel tamonidan yangidan tahrirlanib …

5 / 15

huvda ulugʻbek gʻolib boʻlib hirot tomon harakat qildi, ammo alauddavlaning akasi mirzo abul qosim bobur bilan boʻlgan toʻqnashuvda magʻlubiyatga uchrashib, balxga qaytib kelgach oʻz oʻgʻli abdullatifni fitnasi tufayli 1449-yilda oktyabrning 27-sanasida, yaʼni 55 yoshida samarqand yaqinida oʻldirildi[15]. ulugʻbekning yaqinlaridan biri abdulloh, uni samarqandning amir temur maqbarasi ziyoratgohida keltirgan. 1830-yilda osmon yulduzshunoslari johann heinrich von mädler oyda bor boʻlgan kraterlarning birini ulugʻbek nomiga musammo qildi. xotira 1930-yilda tashkil etilgan kitob xalqaro kenglik stansiyasiga ulugʻbek nomi berilgan[16]. oʻzssr fanlar akademiyasi akademigi t.qori-niyoziy 1950-yilda „ulugʻbek astronomik maktabi“ monografiyasini yozdi va buning uchun 1952-yilda stalin mukofotiga sazovor boʻldi. akademik i. m. moʻminov tashabbusi bilan 1969-yil aprel oyida toshkentda mirzo ulugʻbek tavalludining 575-yilligiga bagʻishlangan yubiley ilmiy anjumani boʻlib oʻtdi. 1970-yilda samarqandda ilk bor ulugʻbek haykali oʻrnatildi. 1966-yilda oʻzbekistonda „ulugʻbek yulduzi“ filmi suratga olindi[17]. yozuvchi maqsud shayxzoda 1964-yilda „mirzo ulugʻbek“ pyesasini yozdi. yozuvchi odil yoqubov „ulugʻbek xazinalari“ (1970—1973) romanini yozdi. 1970-yillarda oʻzbekistonda odil yoqubovning romani asosida …

Want to read more?

Download all 15 pages for free via Telegram.

Download full file

About "mirzo ulug’bek davlat arbobi"

o’zbekiston respublikasi oliyta’lim fan va innovatsiyalar vazirligi urganch davlat pedagogika instituti maktabgacha ta’lim yo’nalishi 248-guruh talabasi karimova malohatning “o’zbekistonning eng yangi tarixi’’ fanidan tayyorlagan referati. mavzu;mirzo ulug’bek davlat arbobi. ulugʻbek muhammad taragʻay ibn shohruh mirzo. mirzo ulug'bek mirzo ulugʻbekning samarqanddagi haykali reja: 1.mirzo ulug’bekning yoshligi. 2.hukmdorlik yillari 3.meʼmorchilik ishlari, ilmiy-madaniy merosi 4.astronomiya (yulduzlar bilimi) mirzo ulugʻbek (toʻliq ismi: muhammad taragʻay ibn shohrux ibn temur ulugʻbek koʻragon; moʻgʻulcha xonning kuyovi degan maʼnoni anglatadi. [1]1394-yil 22-mart, sultoniya – 1449-yil 27-oktyabr, samarqand) – temuriylar davlatining hukmdori, davlat arbobi, buyuk astronom (yulduzshunos) va...

This file contains 15 pages in DOCX format (380.6 KB). To download "mirzo ulug’bek davlat arbobi", click the Telegram button on the left.

Tags: mirzo ulug’bek davlat arbobi DOCX 15 pages Free download Telegram