mirzo ulug’bek davlat arbobi va buyuk olim

DOCX 13 стр. 37,0 КБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇
1 / 13
mavzu: mirzo ulug’bek davlat arbobi va buyuk olim reja 1. ulug`bekning bolalik va yoshlik yillari 2. mirzo ulug`bek davridagi tarixiy jarayonlar 3. mamlakat obodonchiligi yo`lida 4. ulug`bekning ilmiy va madaniy merosi 5. mirzo uluqbekning "ziji jadidi kuragoniy" asari 6. mirzo uluqbek qaqida buyuk allomalarning fikrlari mirzo ulug`bek tarag`ay ulug`bek sohib qiron amir temurning nabirasi, shoxruhning to`ng`ich o`g`li bo`lib, onasi gavharishod og`a nufuzli qipchoq amirlaridan qiyosiddin tarxonning qizi edi. u jahongir temurning iroq va ozarbayjonga qilgan harbiy yurishi vaqtida 1394 yil 22 martda sultoniya shahrida tug`iladi. ulug`bekning bolalik va yoshlik yillari ulug`bek sohib qiron amir temurning nabirasi, shoxruhning to`ng`ich o`g`li bo`lib, onasi gavharishod og`a nufuzli qipchoq amirlaridan qiyosiddin tarxonning qizi edi. u jahongir temurning iroq va ozarbayjonga qilgan harbiy yurishi vaqtida 1394 yil 22 martda sultoniya shahrida tug`iladi. temurning hohishi bilan bolaga muhammad tarag`ay deb nom qo`yadilar. lekin u yirik olim va fan arbobi bo`lgani tufayli ko`prok ulug`bek ismi bilan mashxur …
2 / 13
urabbiysi qilib tayinlangan edi. ulug`bek juda yosh bo`lishiga qaramay, davlat kengashlariga, mas'ul qabul marosimlariga ham kiritilar va hamisha bobosining chap tomonida o`tirar edi. demak, temur bu nabirasini davlat ishlarini boshqarishga ham tayyorlab borgan. ulug`bekning yoshligi movorounnahrda markazlashgan yirik davlat yuzaga kelgan sharoitda, bobosi temurning harbiy yurishlari davrida o`tdi. temur ulug`bekni ko`pincha bu yurishlarda o`zi bilan birga olib yurdi. masalan, 1398 yili hindistonga, 1399-1404 yili turkiyaga, 1404 yili xitoyga qilgan yurishlarida ulug`bek bobosi yonida bo`ldi. mirzo ulug`bek davridagi tarixiy jarayonlar. 1404 yili temur ulug`bekka sevimli va e'tiqod qo`ygan nabirasi muhammad sultonning qizi o`ga begimni olib beradi va sovg`a tariqasidatoshkent, sayram, ashpara va butun mo`g`ulistonni xadya qilib beradi. temur vafotidan so`ng (1405 yili) temuriylar o`rtasida hokimiyat uchun kurash boshlanadi, siyosiy parokandalik kuchayadi. bu kurash natijasida 1409 yili xuroson va movorounnahrda ikki mustaqil davlat yuzaga keldi. markazi hirot shahri bo`lgan xurosonga shohrux, markazi samarqand bo`lgan movorounnahrga uluhbek hukmdor bo`ldi. ulug`bek bobosi singari harbiy …
3 / 13
katta jang bo`lib o`tadi, qo`shinning chap tomonida ulug`bekning katta o`g`li abdulatif, o`ng tomonida kichik o`g`li abdulaziz qo`mondonlik qildi. jang ulug`bek g`alabasi bilan tugadi, lekin g`alabanoma abdulatif nomidan emas, faqat abdulaziz nomidan e'lon qilindi. bundan tashqari abdullatifning hirotdagi ixtiyoriddin qal'asidagi mol-mulkini davlat mulkiga o`tkazilishi o`g`ilning otaga nisbatan dushmanligini yanada oshirdi. ulug`bek hirotda abdullatifni qoldirib, o`zi samarqandga ketdi.ulug`bek qolgan umrmni o`z observatoriyasida ilmiy ishlar olib borish uchun bag`ishlashga qaror qiladi. lekin dushmanlar bunga yo`l qo`ymaydilar. unga makkaga borib xaj qilib, gunohlaridan pok bo`lib qaytishni taklif etadilar. o`g`ilning otaga dushmanligidan ulug`bekning raqiblari mohirona foydalanadilar. 1449 yil kuzida abdulatifning ko`rsatmasi va ruhoniylarning fatvosi bilan tunda xaj qilish uchun makkaga junab ketgan ulug`bekning ketidan quvib , uni samarqand yaqinida xoinlarcha o`ldiradilar. shunday qilib, astronomiya va matematika fanlari sohasida mashhur asarlar yaratgan, o`rta asrda eng katta observatoriya qurib, sharq astronomiya maktabini vujudga keltirgan, o`ziga zamondosh bo`lgan eng yaxshi olimlarni atrofiga to`plab, ularning ilmiy ish olib borishlariga …
4 / 13
i poyoniga yetkazildi. ulug`bek bulardan tashqari, talaygina jamoat binolari, ya'ni karvonsaroy, timlar,chorsu, hammom va hokazolarni ham qurdirgan.karvonsaroylardan eng kattasi registon, hozirgi tillakori madrasasi o`rnida bo`lgan va mirzoyi karvon saroyi nomi bilan shuxrat topgan. bunday karvon saroylar ulug`bek zamonida, shaxar ichkarisidagina emas, balki samarqand bilan tutash hamma savdo yo`llarida qurilgan edi. ulug`bek mirzo bobosi davrida qurila boshlagan, lekin ayrim sabablarga ko`ra bitmay qolgan talaygina binolarni ham bitkazdi. go`ri amir maqbarasi, shohi zinda mozori va shaxrisabzdagi ko`k gumbaz masjidi shular jumlasidandir. ulug`bekning ilmiy va madaniy merosi. ulug`bek buyuk astronom, matematik, davlat arbobi. u o`rta osiyo xalqlari ilmu fani va madaniyatini o`z davrida dunyo fanining oldingi safiga olib chiqqan buyuk olimlaridan biridir. mirzo ulug`bekdan jahon fani va madaniyati rivojiga muhim hissa bo`lib qo`shilgan ilmiy va madaniy meros qolgan. shulardan biri "ziji jadidi kuragoniy" deb nomlangan astronomik jadval hisoblanadi. ulug`bek tibbiyot va musiqa bilan qiziqqan, she'rlar ham yozgan. alisher navoyining "majolis un-nafois" va abu …
5 / 13
din, mansur koshiy, muhammad birjoniy ulug`bek maktabining taniqli astronomlari edilar. ulug`bek olib borgan ilmiy ishlarida unga yaqindan yordam bergan shogirdlaridan biri ali qushchidir. samarqanddagi me'morchilikning nodir namunalaridan biri ulug`bek rasadxonasidir. bu inshoot ulug`bek farmoyishi bilan 1428-29 yillarda kuhak (cho`ponota) tepaligida obirahmat arig`i buyida bunyod etilgan. rasadxona silindr shaklida uch qavatli, balandligi 30,4 metrdan iborat ulkan bino bo`lgan. rasadxona o`rta asrlarda asbob-uskunasi jihatidan ham beqiyos bo`lgan. sharq astronomiyasida muhim ahamiyatga ega bo`lgan "ziji jadidi kuragoniy" asari ham shu yerda yaratilgan. boburning yozishicha, ulug`bek rasadxonasining sirti qoshin va chiroyli bezaklar bilan bezatilgan. uning katta zallari va katta-kichik xonalari bo`lgan rasadxona ichiga o`rnatilgan katta asbob yordamida quyosh, oy, sayyora va yulduzlar katta aniqlik bilan o`rganilgan va kuzatilgan. rasadxonada kutubxona ham bo`lgan, ichki devorda osmon tasviri, yulduzlar xaritasi, tog`-dengiz va mamlakatlar, shuningdek yer shari tasviri ham ishlangan. mirzo uluqbekning "ziji jadidi kuragoniy" asari samarqand munajjimlari va ularning g`amxo`r, mohir yetakchisi bo`lgan mirzo ulug`bek falakiyot …

Хотите читать дальше?

Скачайте все 13 страниц бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "mirzo ulug’bek davlat arbobi va buyuk olim"

mavzu: mirzo ulug’bek davlat arbobi va buyuk olim reja 1. ulug`bekning bolalik va yoshlik yillari 2. mirzo ulug`bek davridagi tarixiy jarayonlar 3. mamlakat obodonchiligi yo`lida 4. ulug`bekning ilmiy va madaniy merosi 5. mirzo uluqbekning "ziji jadidi kuragoniy" asari 6. mirzo uluqbek qaqida buyuk allomalarning fikrlari mirzo ulug`bek tarag`ay ulug`bek sohib qiron amir temurning nabirasi, shoxruhning to`ng`ich o`g`li bo`lib, onasi gavharishod og`a nufuzli qipchoq amirlaridan qiyosiddin tarxonning qizi edi. u jahongir temurning iroq va ozarbayjonga qilgan harbiy yurishi vaqtida 1394 yil 22 martda sultoniya shahrida tug`iladi. ulug`bekning bolalik va yoshlik yillari ulug`bek sohib qiron amir temurning nabirasi, shoxruhning to`ng`ich o`g`li bo`lib, onasi gavharishod og`a nufuzli qipchoq amir...

Этот файл содержит 13 стр. в формате DOCX (37,0 КБ). Чтобы скачать "mirzo ulug’bek davlat arbobi va buyuk olim", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: mirzo ulug’bek davlat arbobi va… DOCX 13 стр. Бесплатная загрузка Telegram