aburayhonberuniyninghayoti

PPTX 23 pages 2.0 MB Free download

23 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 2.0 MB

File type PPTX

Pages 23

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 23

abu rayhon beruniyning geografiya faniga qo’shgan hissasi urdu “ijtimoiy iqtisodiy” fanlari fakulteti sirtqi 232-gurux “tarix” yo’nalishi talabasi raximov rustam abu rayhon beruniyning hayoti abu rayhon beruniyning turli sohalaridagi ijodi beruniyning geografiya va astronomiya sohasidagi ishlari xulosa foydalanilgan adabiyotlar abu rayhon beruniyning fan texnikaga qo'shgan hissasi reja: abu rayhon muhammad ibn ahmad al-beruniy (4-sentyabr, 973, kat (hozirgi qoraqalpogʻistonning beruniy tumani), xorazm, – 13-dekabr, 1048 gʻazna) – islom oltin davrining zabardast xorazmlik qomusiy allomalaridan biri. gʻarb tillarida uning ismi aliboron deb ham atalgan. al-beruniy nomi forscha „birun“ („chet“ degan maʼnoni anglatadi) soʻzidan olingan boʻlib, u afrigʻiy xorazmshohlar poytaxti kat shahrining chekka tumanida tugʻilgan. al-beruniy hayotining dastlabki 25 yilini xorazmda oʻtkazdi, u yerda islom, fiqh, ilohiyot, grammatika, riyoziyot, falakiyot, tibbiyot va falsafa, fizika va boshqa ilmlar bilan ham shugʻullandi. beruniy ona tili boʻlgan xorazmiy tilidan tashqari fors, arab yunon, ibroniy va suryoniy tillarini bilgan va 50 yoshida sanskrit tilini oʻrgandi. iroqiylarning oxirgi vakili …

2 / 23

n geografiya, matematika va astronomiyadan yetarlicha bilimga ega boʻlish lozim. ray shahriga (hozirgi tehron yaqinida) keladi. u rayda mashhur olim – matematik va astronom al-xoʻjandiy, tabib va faylasuf ar-roziylar bilan tanishadi. beruniy rayda oʻzining „al-faxriy sekstanti“ risolasini yozadi. 997-yil beruniy katga qaytdi. bu davrda xorazmda oʻzgarishlar boʻlib, maʼmun vafot etib, uning oʻrniga ali ibn maʼmun taxtga chiqqan edi. 997-yilda mashhur tabib abu ali ibn sino ham urganjga keladi. 1017-yil yozida turkiy podsho mahmud gʻaznaviyning buyrugʻiga koʻra beruniy asir sifatida gʻaznaga olib ketildi. u yerda ogʻir sharoitda yashadi. 1019-yildan keyin ilmiy ish bilan shugʻullanish sharoitiga erishdi. 1022—1024-yillarda mahmud hindistonga qilgan yurushida beruniyni oʻzi bilan olib ketdi. safarda ham beruniy ilm bilan shugʻullandi. u panjobdagi nandna qalʼasi yonida yer shari meridianini bir gradusining uzunligini oʻlchadi va u 110,895 km. ekanini aniqladi. bu maʼlumot hozirgi zamon oʻlchashlari natijasi – 111,1 km bilan taqqoslansa, beruniy oʻlchashlarining aniqligi qay darajada ekani koʻrinadi. o’lchashlarining aniqligi qay …

3 / 23

bilan birga yer va osmon globusini yasadi hamda astronomiyaga oid bir necha kitoblar yozdi. olimning ana shunday asarlaridan biri „geodeziya“ 1025-yilda yozib tugatilgan. bu asar „shaharlar orasidagi masofalarni aniqlash uchun joylarning chegaralarini belgilash“ga doirdir. kitobning 4-bobi oxirida beruniy yer aylanasining kattaligini oʻlchash haqida fikr yuritgan. qadimdan insonlar yerning shakli va kattaligini bilishga qiziqqanlar va turli xalqlar yer shaklini turlicha tasavvur qilishgan miloddan avval oʻtgan pifagor, arastu, arximed, eratosfen kabi buyuk olimlar yer dumaloq va shar shaklida degan fikrni aytganlar. jumladan, miloddan avvalgi 250-yilda iskandariyalik olim eratosfen yer shar shaklida deb, uning oʻlchamlarini quyidagicha aniqlagan. iskandariya bilan sienya (hozirgi asvon) shaharlari orasidagi masofani karvonlarning yurish muddati bilan oʻlchaydi, keyin bu qiymatni ikki shahar kengligining ayirmasiga boʻladi va yer radiusini 6840 kilometr deb chiqaradi. bu gradus meridian yoyining uzunligi esa 119,444 boʻladi yoki meridian yoyining uzunligi 70 121 ga tengligini aniqlab, bu yoy meridian aylanasi uzunligining 1/50 qismi ekanligini hisoblagan. yer meridian …

4 / 23

olib ketadi, yoʻlda sharqiy pokistonning moʻlton shahrida vaqtincha istiqomat qilishga toʻgʻri keladi. u oʻzga yurtda boʻlishiga qaramay, fursatdan foydalangan holda moʻltondan 400 kilometr gʻarbdagi nandna qoʻrgʻonida yer kurrasi oʻlchamini aniqlashga kirishadi, avval shu joyning geografik kengligini oʻlchab 320001 ga teng ekanligini aniqlaydi. soʻngra ufqning pasayish burchagini oʻlchaydi. bu haqda olimning oʻzi quyidagicha yozadi: „hindiston yeridagi nandna qoʻrgʻonida istiqomat qilishimga toʻgʻri keldi. qoʻrgʻonning gʻarb tomonida baland togʻ, janubiy tomonida esa keng sahroni koʻrdim va shu on (ufq pasayishini oʻlchash usulini) sinab koʻrishga kirishdim. togʻ tepasidan turib yerning lojuvard rangdagi osmon bilan tutashganini yaqqol koʻrdim. qarash chizigʻi vertikalga perpendikulyar boʻlgan chiziqdan 00 341 pasaydi. perpendikulyar boʻlgan togʻ balandligini oʻlchadim, u shu yerda qoʻllanadigan oʻlchovda 652,055 choʻzim (gaz)ga teng keldi“. beruniy oʻlchab topgan qiymatlar boʻyicha oʻziga xos usul bilan yer kurrasi radiusining uzunligi 12803337,036 gazga teng ekanligini hisoblab chiqardi. agar bir gaz 0,4933 metr ekanligini eʼtiborga olsak, yer kurrasi radiusi uzunligi, beruniy hisobicha, …

5 / 23

beruniy qismati". toshkent sh. ahmed, akbar s. (1984). "al-beruni: the first anthropologist". rain (royal anthropological institute of great britain and ireland) internet saytlari image1.jpeg image2.jpeg image3.jpeg image4.jpeg image5.jpeg image6.jpeg image7.jpeg image8.jpeg

Want to read more?

Download all 23 pages for free via Telegram.

Download full file

About "aburayhonberuniyninghayoti"

abu rayhon beruniyning geografiya faniga qo’shgan hissasi urdu “ijtimoiy iqtisodiy” fanlari fakulteti sirtqi 232-gurux “tarix” yo’nalishi talabasi raximov rustam abu rayhon beruniyning hayoti abu rayhon beruniyning turli sohalaridagi ijodi beruniyning geografiya va astronomiya sohasidagi ishlari xulosa foydalanilgan adabiyotlar abu rayhon beruniyning fan texnikaga qo'shgan hissasi reja: abu rayhon muhammad ibn ahmad al-beruniy (4-sentyabr, 973, kat (hozirgi qoraqalpogʻistonning beruniy tumani), xorazm, – 13-dekabr, 1048 gʻazna) – islom oltin davrining zabardast xorazmlik qomusiy allomalaridan biri. gʻarb tillarida uning ismi aliboron deb ham atalgan. al-beruniy nomi forscha „birun“ („chet“ degan maʼnoni anglatadi) soʻzidan olingan boʻlib, u afrigʻiy xorazmshohlar poytaxti kat shahrining ch...

This file contains 23 pages in PPTX format (2.0 MB). To download "aburayhonberuniyninghayoti", click the Telegram button on the left.

Tags: aburayhonberuniyninghayoti PPTX 23 pages Free download Telegram