o‘zbek tilshunosligida morfema va qo‘shimcha munosabati va masalasi kurs ishi

DOCX 37 pages 96.1 KB Free download

37 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 96.1 KB

File type DOCX

Pages 37

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 37

mavzu: o‘zbek tilshunosligida morfema va qo‘shimcha munosabati va masalasi kurs ishi mundarija kirish…………………………………………………………………………….3 i bob. morfema va qo‘shimcha munosabatining nazariy asoslari. 1.1. morfema tushunchasining o‘rganilishi va uning til tizimidagi o‘rni……….6 1.2. qo‘shimchaning morfema sifatida talqini va ifoda jihati…………………..13 ii bob. morfema va qo‘shimchalarning nutqiy ko‘rinishi va farqlari 2.1. so‘z va morfema variativligi: qo‘shimchalarning roli va ahamiyati…….…...23 2.2. morfonologik hodisalar va ularning qo‘shimcha bilan bog‘liqligi…………...28 xulosa………………………………………………………………………....33 foydalanilgan adabiyotlar ro‘yxati………………………….36 2 kirish davlat tili masalasi milliy g‘oyamizning asosiy tamoyillaridan biri bo‘lishi zarur. yosh avlod qalbiga ona tilimizni bolalikdan singdirish maqsadida ta’limning barcha bosqichlarida o‘zbek tilini zamonaviy va innovatsion texnologiyalar asosida mukammal o‘rgatishga alohida e’tibor qaratishimiz lozim. toki, bolalarimiz o‘zbek tilida ravon o‘qiydigan, ravon yozadigan va teran fikrlaydigan insonlar bo‘lib yetishsin. (shavkat mirziyoyev) muhtaram yurtboshimiz shavkat mirziyoyev miromonovichning tashabbuslari bilan so‘nggi yillarda mamlakatimiz hukumati tomonidan davlat tili sifatida o‘zbek tilining nufuzi va mavqeini oshirishga qaratilgan juda ko‘plab anchayin ijobiy o‘zgarishlar amalga oshirilmoqda. masalan, …

2 / 37

llarini joriy etish; • davlat organlari va tashkilotlari, jumladan, mahalliy ijro etuvchi hokimiyat organlarining davlat tilini rivojlantirish, davlat tili toʻgʻrisidagi qonun hujjatlariga rioya etilishi ustidan davlat nazoratini tashkil qilish boʻyicha faoliyatini muvofiqlashtirish; • davlat tilining amal qilishi bilan bogʻliq muammolarni aniqlash va bartaraf etish yuzasidan, shuningdek, uni rivojlantirish sohasida yagona davlat siyosatini yuritish boʻyicha takliflar tayyorlash; • oʻzbek tilining yozma nutqi me’yor va qoidalarini ishlab chiqish boʻyicha hamda lotin yozuviga asoslangan oʻzbek alifbosini toʻliq joriy etish borasidagi ishlarni jadallashtirish; • davlat tilini rivojlantirish boʻyicha nhhlar loyihalarini ishlab chiqish; • davlat tilini rivojlantirish boʻyicha dasturlar va ―yoʻl xaritalarini ishlab chiqish, ularning amalga oshirilishini nazorat qilish, shuningdek, ―oʻzbek tili bayrami kunini nishonlash boʻyicha ishlarni muvofiqlashtirish; • ilmiy asoslangan yangi soʻz va atamalarni iste’molga kiritish, zamonaviy atamalarning oʻzbekona muqobillarini yaratish va bir xilda qoʻllanishini ta’minlash, geografik va boshqa toponimik obyektlarga qonun hujjatlariga muvofiq nom berilishi borasidagi faoliyatni monitoring qilish va muvofiqlashtirish; • davlat …

3 / 37

im masalalardan biridir. chunki bu masalaning ilmiy asosda hal qilinishi nafaqat grammatik nazariyani chuqurlashtiradi, balki tilni o‘rgatish, lug‘at tuzish, tarjima ishlari kabi amaliy sohalarda ham katta ahamiyatga ega. shuningdek, yangi avlod darsliklarida, ilmiy tadqiqotlarda morfema va qo‘shimchaning aynan qanday talqin qilinayotgani, ular o‘rtasidagi farq va o‘xshashliklarning izohlari bu mavzuni yana-da dolzarb qilmoqda. shu bois, “o‘zbek tilshunosligida morfema va qo‘shimcha munosabati masalasi” mavzusi zamonaviy lingvistik izlanishlar doirasida muhim va dolzarb masala hisoblanadi. kurs ishining maqsadi. o‘zbek tilshunosligida morfema va qo‘shimcha o‘rtasidagi munosabatni tahlil qilish, ularning nazariy va amaliy jihatlarini aniqlash, shuningdek, morfemik tuzilmaning til tizimidagi o‘rnini ochib berishdan iborat. kurs ishining vazifalari. ushbu maqsadni amalga oshirish uchun quyidagi vazifalar belgilab olindi: 1. morfema tushunchasining lingvistik adabiyotlardagi turli talqinlarini o‘rganish; 2. o‘zbek tilida qo‘shimcha va morfema o‘rtasidagi bog‘liqlikni aniqlash; 3. morfemaning ifoda va ma’no jihatlarini tahlil qilish; 4. qo‘shimchalarning morfemik birlik sifatida namoyon bo‘lish xususiyatlarini tahlil qilish; 5. so‘z va morfema variatsiyasi …

4 / 37

rphe - shakl). leksema ham, morfema ham til birligi (lisoniy birlik) sifatida qismga teng. leksema o‘z turkumi nuqtayi nazaridan grammatik tavsif olganidan keyingina butun holatiga o‘tadi va nutqqa chiqadi. morfema ham odatda o‘zi mansub turkum leksemasiga qo‘shilgan holda nutqqa chiqadi. leksema – yetakchi birlik, morfema qo‘shiladigan birlik, morfema – leksemaga qo‘shiladigan birlik (shu xususiyatini nazarda tutib morfema qo‘shimcha deb nomlanadi). morfema ham leksema kabi mavhum birlik: miyaning til xotirasi qismida ramz sifatida aks etgan bo‘ladi va shu holatida lisoniy birlik deyiladi. lisoniy birlik sifatida morfema ifoda jihatining va mazmun jihatining bir butunligidan iborat. masalan, keldim birligining oxiridagi -m qismi morfemaga teng; uning ifoda jihati bo‘lib -m fonemasi xizmat qiladi; mazmun jihati esa i shaxs birlikka nisbat berish ma’nosidan iborat. morfemaning mazmun jihati deb u ifodalaydigan grammatik ma’noga aytiladi. morfemaning mazmun jihati leksemaning mazmun jihatidan soddaroq: leksema voqelikning nomi bo‘lib, nominativ vazifa ham bajaradi, morfemada esa nomlash vazifasi yo‘q, faqat signifikativ …

5 / 37

boshqa muhim belgi-xususiyatlari bilan leksema va morfema o‘zaro jiddiy farqlanadi. morfemani yagona til birligi deb, leksemani morfemaning bir turi deb talqin etish noto‘g‘ri. agar shunday noto‘g‘ri fikrga qo‘shilsak, til qurilishining lug‘at bosqichi o‘z mustaqil birligiga ega emas degan fikrga tarafdor bo‘lamiz. bunday fikr til qurilishining bosqichlarini tizim sifatida o‘rganishga zid. leksema – til qurilishining lug‘at bosqichiga mansub birlik, morfema – til qurilishining morfemalar bosqichiga mansub birlik; leksema – leksik birlik, morfema – grammatik birlik. morfema – grammatik ma’no ifodalashga xizmat qiladigan eng kichik segment til birligi. adabiyotlarda morfemaga tildan (anig‘i – lisondan) kelib chiqib va nutqdan kelib chiqib ta’rif beriladi. birinchi tur yondashuvda “morfema – tilning eng kichik ma’noli birligi..” deyiladi. bunda morfemaga til qurilishini tarkib toptiruvchi birlik deb qaraladi, lekin misol sifatida so‘z (suvchi) keltirilib, bu so‘z suv lug‘aviy morfemasiga va -chi qo‘shimcha (umumlashma, affiksal, grammatik) morfemaga ajralishi ta’kidlanadi, demak, ikkinchi tur yondashuvga – “morfema – so‘z tarkibida ajratiladigan …

Want to read more?

Download all 37 pages for free via Telegram.

Download full file

About "o‘zbek tilshunosligida morfema va qo‘shimcha munosabati va masalasi kurs ishi"

mavzu: o‘zbek tilshunosligida morfema va qo‘shimcha munosabati va masalasi kurs ishi mundarija kirish…………………………………………………………………………….3 i bob. morfema va qo‘shimcha munosabatining nazariy asoslari. 1.1. morfema tushunchasining o‘rganilishi va uning til tizimidagi o‘rni……….6 1.2. qo‘shimchaning morfema sifatida talqini va ifoda jihati…………………..13 ii bob. morfema va qo‘shimchalarning nutqiy ko‘rinishi va farqlari 2.1. so‘z va morfema variativligi: qo‘shimchalarning roli va ahamiyati…….…...23 2.2. morfonologik hodisalar va ularning qo‘shimcha bilan bog‘liqligi…………...28 xulosa………………………………………………………………………....33 foydalanilgan adabiyotlar ro‘yxati………………………….36 2 kirish davlat tili masalasi milliy g‘oyamizning asosiy tamoyillaridan biri bo‘lishi zarur. yosh avlod qalbiga ona tilimizni bolalikdan singdi...

This file contains 37 pages in DOCX format (96.1 KB). To download "o‘zbek tilshunosligida morfema va qo‘shimcha munosabati va masalasi kurs ishi", click the Telegram button on the left.

Tags: o‘zbek tilshunosligida morfema … DOCX 37 pages Free download Telegram