o`zgaruvchan massali jismlarning harakati

PPT 28 pages 579.0 KB Free download

28 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 579.0 KB

File type PPT

Pages 28

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 28

qattiq jism urilishi. 8-ma`ruza o`zgaruvchan massali jismlarning harakati reja. massalar markazining harakati haqidagi teorema. o`zgaruvchan massali jismlarning harakati. reaktiv harakat. markaziy maydondagi harakat. kepler qonunlari. qattiq jismlarning urilishi. tayanch so`z va iboralar: massa, impuls, harakat, radius-vektor, reaktiv harakat, markaziy maydon, kepler qonunlari, o`zgaruvchan massa. 1.massalar markazining xarakati haqidagi teorema. klassik mexanikada massa tezlikka bog'liq bo'lmaganligi uchun tizimning p=m11+m22+…. impulsi uning massalar markazining tezligi orqali ifodalash mumkin. massalar markazi yoki tizimning inertsiya markazi deb shunday faraziy nuqtaga aytiladiki, uning r radius vektori moddiy nuqtalar r1 , r2 , ... radius – vektorlari orqali (1) formula bilan ifodalanadi, butun tizimning umumiy massasi. agar (1) ifodani vaqt bo'yicha differentsiallab m ga ko'paytirsak yoki bunda tizim massalar markazining tezligi. u holda tizimning impulsi p= m (2) ma'lumki (3) ft – tizimga ta'sir qiluvchi barcha tashqi kuchlarning geometrik yig'indisi. (2) ni (3) ga qo'ysak demak, tizimning massalar markazi massasi butun tizimning yig'indi massasiga teng bo'lgan …

2 / 28

aydi. 2.o`zgaruvchan massali jismlarning harakati. reaktiv harakat. agar raketaning ixtiyori t vaqtdagi massasi m tezligi  impulsi esa m bo'lsa, dt vaqt o'tgandan keyin uni massasi dm, tezligi d impulsi esa bo'ladi, bu vaqtda hosil bo'lgan gazning impulsi .tizimning t+dt vaqtdagi yig'indi impulsidan t vaqtdagi impulsni dt vaqt oralig'idagi ayirmasi fdt ga teng. (1) bunda f – raketaga ta'sir ko'rsatayotgan barcha tashqi kuchlarning (erning hamda quyosh va planeta)larning gravitatsion tortishish, muhitning qarshilik kuchlarining geometrik yig'indisi. (1) dan quyidagini hosil qilamiz (2) bunda gazni raketaga nisbatan oqib chiqish tezligi bo'lib uni gaz oqimini tezligi deyiladi. (2) dan yoki (3) (3) ni meshcherskiy tenglamasi yoki o'zgaruvchan massali jismning xarakat tenglamasi deyiladi. bunda - reaktiv kuch ya'ni raketadan oqib chiquvchi gazning raketaga ta'sir etuvchi kuchi, tenglama raketaga birinchi kosmik tezlik berilishi kerak bo'lsa, ya'ni shunday berilsinki, natijada u er atrofida aylana bo'ylab xarakatlansin. bu tezlik =8km/c . gaz oqimining tezligi nisb=4km/s bo'lganda nisb=2km/s …

3 / 28

birinchi bor tasdiqlagan olim ham abu rayxon beruniy xisoblanadi. xvii asr boshlarida iogann kepler ko'p davom etgan hisoblashlardan so'ng sayyoralarning xaqiqiy xarakat qonunlarini topdi: 1. har bir sayyora ellips bo'yicha xarakat qiladi, u ellipsning fokuslaridan birida quyosh turadi. 2. planetaning radius-vektori teng vaqtlarda teng yuzlar chizadi. 3. planetalarning quyosh atrofini aylanish davrlari kvadratlarining nisbati ular orbitalarining katta o'qlari kublarining nisbati kabi bo'ladi. s2 s1 erning sun'iy yuldoshi va barcha sayyoralar yukoridagi konunlarga buysungan xolda xarakatlanadilar. jism er atrofida aylanma xarakat kilishi uchun unga ta'sir etayotgan fm.k. va er bilan jism urtasidagi butun olam tortishish konuni xosil kilgan f kuchlari tenglab er atrofida aylanma xarakat kilayotgan jism tezligini topamiz: bunga erkin tushish tezlanishi g=9,81 m/c2 va er radiusi r=6,4106m kiymatlarni kuyib =7,9103m/s ni xosil kilamiz. bu birinchi kosmik tezlik deyiladi. demak, birinchi kosmik tezlik erning sun'niy yuldoshi bulib kolish uchun zarur bulgan minimum- eng kichik tezlik ekan. erning tortishish ta'siri doirasidan …

4 / 28

sh deyiladi. urilish jarayonini 2 fazaga bo`lib qarash mumkin: a) urilgan jismlar deformatsiyalanib bir- biriga yaqinlasha borguncha. b) deformatsiyalangan jismlar bir-biridan ajralib ilgarigi holatiga qaytib kelguncha davom etadi. agar jismning urilishidan oldingi tezligi n, urilishidan keyingi tezligi 1n bo`lsa, =1n/n kattalik tiklanish koeffitsiyenti deb ataladi. absolyut noelastik urilish. absolyut noelastik jismlar urilishi uchun tiklanish koeffitsiyenti nolga teng, ya’ni =0. loy ,plastilin, qo`rg`oshin kabi moddalardan iborat jismlarning urilishi absolyut noelastik urilishga yaqin bo`ladi. absolyut noelastik urilishning harakterli xususiyatlari quyidagilar: a) urilishda vujudga kelgan jismlar deformasiyasi saqlanadi; b) deformasiy potensial energiyasi vujudga kelmaydi; v) jismlar kinetik energiyalarining bir qismi jismning deformasiyalanishiga sarf bo`ladi. deformasiya saqlanganligi tufayli energiyaning mazkur qismi kinetik energiya tarzida tiklanmaydi balki jismlar ichki energiyasiga aylanadi; g) urilishdan so`ng – jismlar umumiy tezlik bilan harakatlanadi yoki nisbiy tinch holatda bo`ladi. massalari m1 va m2 urilishga qadar tezliklari 1 va 2 urilishdan keyingi tezliklari esa 11 va 12 bo`lgan sharlar to`g`ri …

5 / 28

tik urilishning harakterli xususiyatlari quyidagilar: a) urilish chog`ida jismlarning elastik deformasiyalanishi vujudga keladi, lekin urilishdan so`ng u butunlay yo`qoladi,ya`ni jismlarning shakli tiklanadi; b) jismlarning deformasiyalanishida kinetik energiya qisman (yoki to`liq) elastik deformasiyaning potensial energiyasiga aylanadi,jismlar o`z shakllarini tiklayotganda esa u yana kinetik energiyaga aylanadi,kinetik energiya boshqa turdagi energiyalarga aylanmaydi; massalari m1 va m2 tezliklari  1 va  2 bo`lgan absolyut elastik jismlar bir hil yo`nalishda ilgarilanma harakat qilayotgan bo`lsin. energiyani saqlanish qonuniga asosan: sharlar gorizontal tekislikda harakatlangani uchun ularni potensial energiyalari o`zgarmaydi. wp1+wp2=w1p1+w1p2 impulsni saqlanish qonuniga asosan: m1+m22=m111+m212 ba’zi bir xususiy hollarini ko`raylik: a) ikkala jismning massalari bir-biriga teng (m1=m2). u holda 11= 2 va 21=  1 ya’ni, sharlar urilishdan so`ng o`z tezliklarini ayirboshlaydilar. b) m1m2 va 1=0 bo`lsin. u holda 21=- 1 va 11=0. demak, qo`zg`almay turgan katta jism tinch holatini saqlab qoladi, unga urilgan kichik jism avvalgi tezligi bilan sapchib orqaga qaytadi. m r m r …

Want to read more?

Download all 28 pages for free via Telegram.

Download full file

About "o`zgaruvchan massali jismlarning harakati"

qattiq jism urilishi. 8-ma`ruza o`zgaruvchan massali jismlarning harakati reja. massalar markazining harakati haqidagi teorema. o`zgaruvchan massali jismlarning harakati. reaktiv harakat. markaziy maydondagi harakat. kepler qonunlari. qattiq jismlarning urilishi. tayanch so`z va iboralar: massa, impuls, harakat, radius-vektor, reaktiv harakat, markaziy maydon, kepler qonunlari, o`zgaruvchan massa. 1.massalar markazining xarakati haqidagi teorema. klassik mexanikada massa tezlikka bog'liq bo'lmaganligi uchun tizimning p=m11+m22+…. impulsi uning massalar markazining tezligi orqali ifodalash mumkin. massalar markazi yoki tizimning inertsiya markazi deb shunday faraziy nuqtaga aytiladiki, uning r radius vektori moddiy nuqtalar r1 , r2 , ... radius – vektorlari orqali (1) formula bilan ifodal...

This file contains 28 pages in PPT format (579.0 KB). To download "o`zgaruvchan massali jismlarning harakati", click the Telegram button on the left.

Tags: o`zgaruvchan massali jismlarnin… PPT 28 pages Free download Telegram