massalar markazining harakati haqidagi teorema

DOC 358.5 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1404210458_51905.doc massalar markazining harakati haqidagi teorema massalar markazining harakati haqidagi teorema reja: 1. massalar markazining harakatini saqlanish qonuni. 2. sistemaning harakat miqdori 3. harakat miqdorining saqlanish qonuni ayrim hollarda, mexanik sistema (ayniqsa qattiq jism) harakatining xarakterini aniqlash uchun, uning massalar markazining harakatini aniqlash lozim bo`ladi. ushbu qonuniyatni aniqlash uchun, (13) differentsial tenglamalar sistemasini o`ng va chap tomonlarini hadma-had qo`shamiz. natijada: (mk k=( +( (14) tenglamaning chap tarafiga o`zgartirishlar kiritamiz. radius-vektor uchun (1`) formuladan massa markazini aniqlaymiz: (mk k=m s tenglikning ikkala tomonidan vaqt bo`yicha ikki marta hosila olsak va yig`indining hosilasi hosilalarning yig`indisiga teng ekanligi sababli: (mk =m yoki (mk k=m s (15) bu erdagi s- massalar markazining tezlanishi. ichki kuchlarning xossasiga asosan, ( =0 bo`ladi, natijada (15) e`tiborga olsak (14) tenglama quyidagi ko`rinishga keladi: m s=( (16) tenglama, sistema massalarining markazini harakati haqidagi teoremani ifodalaydi: sistemaning massasini uning massa markazini tezlanishiga ko`paytmasi, sistemaga ta`sir etuvchi tashqi kuchlarning geometrik yig`indisiga …

moddiy nuqta deb hisoblab, ushbu tenglamalarni echish natijasida shu jismning massa markazini harakatini aniqlar ekanmiz, ya`ni muqim (konkret) mazmunga ega ekan. xususiy holda, agar jism ilgarilanma harakatda bo`lsa, massa markazining harakati jismning harakatini to`liq ravishda ifodalaydi. shunday qilib, ilgarilanma harakatdagi qattiq jismni, massasi sistemaning massasiga teng bo`lgan moddiy nuqta deb hisoblash mumkin ekan. jismning harakatini uning massa markazini holatini bilish kifoya qilgan hollarda yoki masalaning shartiga ko`ra aylanma harakatni e`tiborga olinmaydigan hollarda ham, jismni moddiy nuqta deb hisoblash mumkin bo`ladi. 2. ushbu teorema orqali, bizga nomalum bo`lgan ichki kuchlarni e`tiborga olmagan holda massa markazinng harakatini aniqlash mumkin ekan. teoremaning amaliy mohiyati shulardan iborat. massalar markazining harakatini saqlanish qonuni. massalar markazini harakati haqidagi teoremadan quyidagi xulosalar kelib chiqadi: 1.sistemaga ta`sir etuvchi tashqi kuchlarning geometrik yig`indisi nolga teng bo`lsin, =0 u holda (16) tenglamaga asosan s=0 yoki s= const bo`ladi. demak, agar sistemaga ta`sir etuvchi tashqi kuchlarning geometrik yig`indisi nolga teng bo`lsa, …

siyasi o`zgarmas bo`lar ekan. xususiy holda, masalan boshlang`ich tezlikning x o`qdagi proektsiyasi vcx0=0 bo`lsa, keyingi hamma vaqtlarda ham u nolga teng bo`ladi, ya`ni massalar markazi x o`qi bo`ylab harakat qilmaydi (xsh const). yuqorida olingan barcha natijalar, massalar markazining harakatini saqlanish qonunini ifodalaydi. quyida shu qonunni amaldagi ko`rinishlarini ko`rsatuvchi bahzi misollarni ko`rib o`tamiz. quyosh sistemasi massalari markazining harakati. quyoshdan uzoqda joylashgan yulduzlarning tortilish kuchlarini e`tiborga olmasak, u holda quyosh sistemasiga hech qanday tashqi kuchlar ta`sir etmaydi. demak, quyosh sistemasining massalar markazi yulduzlarga nisbatan to`g`ri chiziqli, o`zgarmas tezlik bilan harakat qilar ekan. j u f t k u ch n i n g j i s m g a t a h s i r i (32 shaklga qarang). agar, erkin qattiq jismga, va tashqi kuchlardan iborat juft ta`sir etsa, ularning geometrik yig`indisi ( + =0) nolga teng bo`ladi. demak, agar jismning massalar markazi qo`zg`almas bo`lsa, juft kuchlar ta`siridan keyin ham qo`zg`almasligicha …

g orqa tomonga siljishiga yo`l qo`ymaydi. mana shu ishqalanish kuchi, odamni harakat qildiruvchi tashqi kuch hisoblanadi (ushbu misolda oldinga qarab yo`nalgan). teplovoz yoki avtomobilning harakati ham xuddi shu tariqa sodir bo`ladi. dvigatel ichidagi gazlarning bosim kuchlari ichki kuchlardan iborat bo`lgani uchun, ular bevosita massa markazini harakatga keltira olmaydi. massa markazini harakat qildirish uchun, etaklovchi deb ataluvchi tegishli g`ildiraklarga dvigatel aylantiruvchi moment uzatadi, shu sababli etaklovchi g`ildirakning gorizontal tekislik bilan bevosita tegib turgan (kontakt qilayotgan) v nuqtasi (284 shakl) chap tomonga qarab sirpanishga intiladi. lekin, tekislik bilan g`ildirak orasida paydo bo`ladigan ishqalanish kuchi, o`ng tomonga yo`naladi. bu kuch tashqi kuch bo`lganligi sababli, uning yordamida teplovoz yoki avtomobilning massalari markazi o`ng tomonga qarab harakat qiladi. agar ushbu ishqalanish kuchi yo`q bo`lsa yoki bu kuchning qiymati etaklanuvchi g`ildirakning qarshiligidan kichkina bo`lsa, o`ng tomonga yo`nalgan harakat sodir bo`lmaydi; u holda etaklovchi g`ildirak o`z joyida turib aylanma harakat («buksovat») qiladi. t o r m o …

b, shuni tahkidlash lozimki, yuqoridagi misollarda har bir obektning harakati, albatta, ichki kuchlarning (avtomobilnng dvigateli, odamning muskullari) bajargan ishlari hisobiga amalga oshiriladi. lekin, ichki kuchlarning bajargan ishlari yordamida, massa markazini harakatga keltirish uchun, obektni (poezdni, mashinani) tashqi muhit bilan shunday o`zaro ta`sirini mavjud qilishi kerakki, natijada tashqi muhit obektga tashqi kuch (ushbu misollarda, ishqalanish kuchlari) bilan ta`sir etdirish lozim. massa markazini harakatga keltirishning, boshqa yo`llardan biri, bu reaktiv effekt (§112, §114 larga qarang) hisoblanadi. har qanday kuchli qurilma bo`lmasin, agar tashqi ta`sir kuchni paydo qila olmasa, yoki reaktiv effektni vujudga keltira olmasa, faqat ichki kuchlar evaziga massa markazini harakatga keltira olmaydi. «djin mashinasi» yoki «inertsoid» kabi qurilmalarning harakati ham tashqi muhit ta`sirida sodir bo`ladi, lekin ular yaqqol ko`zga tashlanmaydi, shu sababli asossiz ravishda tashqi muhitning ta`siri yo`q deb hisoblashga bahona bo`lishi mumkin. masalalar echish. tashqi kuchlar ma`lum bo`lsa, massalar markazining harakati haqidagi teoremaga asosan, massalar markazining harakat qonunini aniqlashimiz mumkin, …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "massalar markazining harakati haqidagi teorema"

1404210458_51905.doc massalar markazining harakati haqidagi teorema massalar markazining harakati haqidagi teorema reja: 1. massalar markazining harakatini saqlanish qonuni. 2. sistemaning harakat miqdori 3. harakat miqdorining saqlanish qonuni ayrim hollarda, mexanik sistema (ayniqsa qattiq jism) harakatining xarakterini aniqlash uchun, uning massalar markazining harakatini aniqlash lozim bo`ladi. ushbu qonuniyatni aniqlash uchun, (13) differentsial tenglamalar sistemasini o`ng va chap tomonlarini hadma-had qo`shamiz. natijada: (mk k=( +( (14) tenglamaning chap tarafiga o`zgartirishlar kiritamiz. radius-vektor uchun (1`) formuladan massa markazini aniqlaymiz: (mk k=m s tenglikning ikkala tomonidan vaqt bo`yicha ikki marta hosila olsak va yig`indining hosilasi hosilalarning yig`indisiga te...

DOC format, 358.5 KB. To download "massalar markazining harakati haqidagi teorema", click the Telegram button on the left.

Tags: massalar markazining harakati h… DOC Free download Telegram