o'rta asrlarda kitobat madaniyati: rivojlanish yo'llari va xususiyatlari

DOCX 15 pages 45.0 KB Free download

15 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 45.0 KB

File type DOCX

Pages 15

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 15

12- mavzu: o'rta asrlarda kitobat madaniyati: rivojlanish yo'llari va xususiyatlari. milodiy viii asrdan xx asrning boshlariga qadar bo’lgan bir ming ikki yuz yillik davr mobaynida turonzamin xalqlari fanda "musulmon madaniy dunyosi” deb ataluvchi ulkan arab-fors-turk superetnosi, xalqlar va elatlar (ya’ni etnos va subetnoslar) tizimining bir qismi, tizimchasi sifatida rivojlanib keldi. zardushtiylikdan islomga o'tish davrida madaniy an'analarning vorisiy rivojlanishi bilan bir qatorda, ularning shaklan va mazmunan o'zgarishi ham ro’y berdiki, bu turon va eron xalqlari yangi mentalligining qaror topishi, eski madaniyatning barcha ijobiy va oqilona jihatlarini meros qilib olgan va yangi, musulmon madaniyati mazmunini o'zida tajassum etgan yangi shaxs va jamiyat tipining vujudga kelishini belgilab berdi. bu, shuningdek, «avesto» madaniy dunyosi, zardushtiylik madaniyat tipining yangi sifat kasb etishdan ham dalolat berar edi. mazkur madaniy dunyo, madaniyat tipining shunday sifat jihatidan yangi holatga o'tishi ro'y berdiki, bunda hali eskirmagan an’anaviy xalq (ruhi va mohiyatiga ko'ra zardushtiylikka mansub) madaniy an'analar bilan musulmon dini …

2 / 15

aning o'xshash turmush tarzi, diniy va 183m ifologik ongi. kundalik madaniy an‘ana va xalq udumlari. avlodlari vorisligi. ijtimoiy tabaqalanish va u bilan b o g iiq har xil mafkuraviy va madaniy oqimlar o ’rtasidagi kurash hukmronlik qilgan yagona ijtimoiymadaniy davri b oigan deymiz. turonzaminda vi-viii asrlarda yuzaga kelgan yangi ishlab chiqarish usuli va ishlab chikarish munosabatlari, ular bilan b o g iiq ijtimoiy ong shakllari va sotsial institutlar ix-xvii asrlardagi rivojlanish va barkamollikdan xviii-xix asrlardagi turg'unlik va tanazzulgacha b oigan barcha evolyutsiva bosqichlarini bosib o'tdi. jamiyatda hukm surgan moddiy ne'matlar ishlab chiqarish va taqsimlash usuli hamda madaniyat tipi q oiyozm a kitoblami ishlab chiqarish, ko'paytirish. tarqatirish va kutubxonalarda saqlash. kataloglashtirish va bibliografiyalashtirish shakllarining xususiyatini, kitoblar va kutubxonalaming tiplari, turlari, xillari va toiflarini belgilab berdi. turonzamin milliy madaniyatining ilmiy negizi turon-turkistonning arab xalifaligi tomonidan bosib olinishi dastlabki bosqichda mahalliy moddiy va kitobat madaniyatiga katta zarar etkazish bilan birga, tub xalqlar turmushining …

3 / 15

ar akademiyasi vazifasini bajargan "donishmandlik uyi” (“bayt ul-hikmav) tashkil qilindi. unda rasadxona hamda dunyo xalqlarining turli tillaridagi qadimgi qoiyozm alar kollektsiyasiga ega b oigan . yangi qoiyozm alar bilan uzluksiz toidirib turilgan boy kutubxona faoliyat ko'rsatdi. b agkdodda qog'oz ishlab chiqarishning y o ig a qo’yilishi eng ahamiyatli q oiyozm a kitoblami qayta ko'chirish va ko'paytirish ishini ancha takomillashtirish va jadallashtirish imkonini berdi. bu bilan kutubxona 184qoshidagi maxsus xattotlar guruhi shug'ullanardi. ix asr boshlarida xalifa al-m a’mun davrida “donishmandlik uyi” da katta miqyosda ilmiy va tarjimonlik faoliyati yo'lga qo'yildi. olimlar va tarjimonlar original kitoblar yaratish. qadimgi davr olimlarining asarlarini yunon, suriya. sanskrit, nabatiy, o'rta fors tillaridan arab tiliga tarjima qilish. qadimgi traktatlarga sharhlar yozish bilan shug'ullandilar. qadimgi yunon-rim, vizantiya, qadimgi hind va «avesto» (zardushtiylik) sivilizatsiyalaridan meros qolgan bilimlar, adabiy va ilmiy asarlaming ulkan hajmi tarjimonlar mehnati bilan boshqa til va madaniyatga o'tkazildi. arab-musulmon tajribasi nuqtai nazaridan qayta ishlandi va izohlandi. …

4 / 15

ish"). gippokrat (“o g ir kasalliklar”, “inson tabiati”). galen ( “anatomiyalash”, “tomir urishi va muolaja” “kasb-hunar”), aleksandr afrodeziyskiv, aristarx samosskiy, porfiriv. teofrast. prokl, menelay, gipparx. dioskorid, oribaziv, eratosfen va boshqalaming o'nlab asarlari arab tiliga o'girildi. o'rta fors tilidan arab tiliga ertaklar, ahloqiy pand-nasihat ruhidagi, matematika, tibbiyot va falsafaga oid asarlar tarjima qilindi. ulaming bir qismi sanskrit, suriya va yunon tilidan pahlaviy tiliga tarjimalar edi. shuningdek. hindlaming “panchatantra” (arab tiliga tarjimada “kalila va dimna” deb nomlangan) badiiy-didaktik afsonalar to'plami. “fors shohlarining tarjimai holi”. “shahrizoda va parviz” asarlari tarjima qilindi. nabatiy tilidan “nabatiylaming dehqonchilik kitobi”, sanskritdan "hindiston shifobaxsh giyohlarining nomlari”, arifmetikaga oid kitoblar. qadimgi hindlarning sayyoralar harakati haqidagi "siddxant” traktati (arablarda "sidhind”) va unga ilova qilingan astronomik jadvallar arabchaga o'girildi. aynan qadimgi hind tabiiy-ilmiy kitobi arab tilli fanda matematika va astronomiyaning rivojlanishiga turtki berdi. tarjima asarlar arab tilli arab-musulmon madaniyatida inson bilimining falsafa, geografiya, matematika, astronomiya, ximiya, musiqa nazariyasi, botanika, zoologiya, tibbiyot, …

5 / 15

qatnashdi. ulaming asarlari arab yozuvi qoilangan mamlakatlarda keng tarqaldi. ularning hammasi butun musulmon madaniy dunyosida umumiy qabul qilingan din tili va ilmiy til - arab tilida ijod qildi va har biri o'zining bilim sohasida arab xalifaligida ko'plab xalqlarning madaniyatini sintez qilish va o'zaro boyitish jarayonida yuzaga kelgan (shartli ravishda “arabgo'y” "arab tilli” deb atalgan), xalifalik parchalanib, uning ulkan hududida alohida davlatlar tashkil topganidan keyin esa mustaqil ravishda rivojlana boshlagan fan va madaniyatning ravnaq topishiga m aium hissasini qo'shdi. turonzamin milliy madaniyatining uch o‘zaklik negizi arab xalifaligining emirilishi ix asrning o'rtalarida boshlandi. birin-ketin undan istilo qilingan barcha xalqlar va mamlakatlar ajralib chiqdi. pirovard natijada xalifalik poytaxti bag'dod b oigan o'sha davrdagi iroqning hududi bilangina chegaralandi. xalifalikning qator mustaqil davlatlarga boiinishi ular o'rtasidagi ma'naviy aloqalarga barham bermadi, faqat qisqartirdi, xolos. madaniyatlaming bir-biriga o'zaro ta’sir qilish jarayoni keyingi asrlarda yagona diniy dunyoqarash va ilmiy til asosida, vaqt tishi bilan jiddiy zaiflashib, xususiyatini 186o'zgartirib …

Want to read more?

Download all 15 pages for free via Telegram.

Download full file

About "o'rta asrlarda kitobat madaniyati: rivojlanish yo'llari va xususiyatlari"

12- mavzu: o'rta asrlarda kitobat madaniyati: rivojlanish yo'llari va xususiyatlari. milodiy viii asrdan xx asrning boshlariga qadar bo’lgan bir ming ikki yuz yillik davr mobaynida turonzamin xalqlari fanda "musulmon madaniy dunyosi” deb ataluvchi ulkan arab-fors-turk superetnosi, xalqlar va elatlar (ya’ni etnos va subetnoslar) tizimining bir qismi, tizimchasi sifatida rivojlanib keldi. zardushtiylikdan islomga o'tish davrida madaniy an'analarning vorisiy rivojlanishi bilan bir qatorda, ularning shaklan va mazmunan o'zgarishi ham ro’y berdiki, bu turon va eron xalqlari yangi mentalligining qaror topishi, eski madaniyatning barcha ijobiy va oqilona jihatlarini meros qilib olgan va yangi, musulmon madaniyati mazmunini o'zida tajassum etgan yangi shaxs va jamiyat tipining vujudga kelishini be...

This file contains 15 pages in DOCX format (45.0 KB). To download "o'rta asrlarda kitobat madaniyati: rivojlanish yo'llari va xususiyatlari", click the Telegram button on the left.

Tags: o'rta asrlarda kitobat madaniya… DOCX 15 pages Free download Telegram