she'riy tarjimada leksik transformatsiya kurs ishi

DOCX 32 pages 44.6 KB Free download

32 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 44.6 KB

File type DOCX

Pages 32

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 32

mavzu: she'riy tarjimada leksik transformatsiya kurs ishi mundarija: kirish..................................................................................................................... i bob. leksik transformatsiya............................................................................... 1.1. leksik transformatsiya................................................................................... 1.2. leksik birliklar tarjimasi................................................................................. 1.3. tarjimaning leksik muammolari.................................................................... ii bob. she'riy tarjimada leksik transformatsiya................................................. 2.1. she'riy tarjima.................................................................................................. 2.2. she'riy tarjima sohasidagi mutaxassislar..................................................... xulosa................................................................................................................... adabiyotlar ro'yxati....................................................................................... kirish tarjima va tarjimonlik uzoq asrlardan buyon dunyo xalqlari tarixi va madaniyatida shakllanib kelayotgan ko‘hna ijodiy faoliyat sohalaridan biridir. yer yuzining turli qit’alari va mintaqalarida bir necha ming yildan buyon umrguzaronlik qilib kelayotgan odamzod nasllari o‘z ijodkorlik havaslari, qiziqishlari, imkoniyatlari, manfaatlarini tarjima vositasida ham namoyon qildi. uni xalqlararo aloqa vositasiga aylantirdi, undan doim samarali tarzda foydalandi. tarjima va tarjimonlar orqali insoniyat qavmlari bir-birlaridan xabardor bo‘ldi, o‘zaro borish-kelish qildi. shu bilan birga savdo, hunarmandchilik, uy-joy, yo‘l qurilishi, dehqonchilik, aslaha-anjomsozlik kabi sohalarni asrma-asr tadrijiy rivojlantirib, yo‘!ga qo‘yib bordi. odam qavmlari qulay va xatarsiz hayot kechirishni bir-biridan o ‘rgandi, bir-birig

2 / 32

a yo‘l ko‘rsatdi, bir-biridan ulgi oldi va rang-barang madaniyatlarning jozibali qirralarini bir-biriga namoyon qildi.insoniyatning o‘zaro munosabatlari, muomalalari, muloqotlari, turli-tuman aloqalarga tashna-yu ehtiyojmand karvoniari o'n ming yillardan buyon dunyo o‘lkalarini kezadi, qit’alardan qit’alarga o‘tadi. keti uzilmagan shu karvonlar safida savdogarlar, sarkardalar, olimlar, din ulamolari, targ‘ibotchilar, munajjimlar, hunarmandlar, tabobatchilar, hakimlar qatorida, albatta tarjimonlar ham bo‘ladilar. til bilgich, tushuntirgich, aqlu zakovatli va hamisha hushyor, ko‘proq tillami bir-biriga og‘zaki o‘giradigan bu kishilarga u zamonlarda tilmoch, ya’ni bir tilni ikkinchi tilga ag‘daruvchi, muloqotlar va bitishuvlarni tushunarli hamda qoidali qiluvchi, tomonlar o‘rtasida ahdlashuvlar va murosalarni bitiruvchi, deb qarar edilar.qavmlar o‘rtasida muomala-munosabatlarning me’yorlari, ittifoqlarning bitimlari, shartnomalari, xalqlaming o‘zaro ahd-u paymonlari bilimdon tarjimonlar-tilmochlar orqali hal bomardi. tilmochlar ishlarning o‘zaro muvofiq, adolatli bitishi va xalqlaming totuvliklariga xizmat qiladilar. ular insoniyat qavmlarini turli jaholat balo-ofatlari, behuda qirg’inlardan saqlashga sa’yi-harakat qilardilar. tilmoch o‘zini tilchi deb ham bilgan, tilmochlamingtilchiligi juda katta aqlu zakovatni talab qilar, ular tarixiy-ijtimoiy jarayonlarda paritet-tenglikni vujudga keltirishga urinardilar. …

3 / 32

n va tahlil qilib bergan. dunyoni bilish falsafasining markazida ana shu “samarali tasavvur” turganidek, u tarjima sohasi va faoliyatining mazmun-mohiyatini to‘g‘ri tushunish va tushuntirishga ham xizmat qiladi. “samarador tasavvur” so‘zlaming quruq ma’nolaridan nafosat yaratadi. quruq m a’noning nafosat mevasiga aylanishi - shaklning mazmundorlik kasb etishi tarjima ijodining dialektikasi va qimmatini belgilaydi. kantning fikricha, idrok samarador tasavvur tufayli ongning nazoratisiz o‘z tushunchalarini hosil qiladi. kantcha “tasavvuring saliqasi (qobiliyati) uning o‘z-o‘zidan, tabiiy bo‘lishi”. u xayoliy bir narsa bo‘lmay, hissiyot va idrok sintezining ishchi quroli. avtaylik, rus tilida “goluboy” so'zidan “golub” so‘zi kelib chiqdi. keyin bir tilmoch ulardan “prigolubit” degan g‘alati shoirona, harakat ma’nosini anglatadigan obrazli so‘zni yaratdi. bu so‘zlarning mag‘iz ma’nosida “ko‘k”, “moviy” tushunchalari saqlangan. ammo tamomila boshqa narsalami anglatadigan so‘zlar yaralgan. o ‘zbek tilida “kabutar” (kaptar) so‘zi mavjud. uning ma’nosini mag‘zida ham “ko‘k-moviy” tushunchasi turadi. o‘zbek tilining tarixiy qatlami ichida “ko‘karchin” degan so‘z bor. u ko‘hna lug‘atlarimiz va mumtoz adabiyotimiz matnlarida, …

4 / 32

lgan. lekin “prigolubit” keltirilmagan. agar “ko'k” ma’nosini saqlagan holda “prigolubit” tarjima qilinadigan bo‘lsa, unda o‘zbek. tilidagi qadimgi “ko‘kay” so‘zini qo‘llagan tarzda “ko‘kaylamoq” yoki “ko‘kalamoq” yoki “ko‘kaladi” deb o‘girsak, etimologiyaga benihoya mos tushgan bomardi. to‘g‘ri, “ko‘kay” besh tomlik izohli lug‘atga kiribdi. lekin uning “ko‘ks”, “ko‘krak” degan ma’nolari aytilmabdi. faqat dil, ko‘ngil deb izohlanib, xalq dostonlaridan chiroyli misollar keltirilgan. aslida ko‘kay — dilning qo‘rg‘oni. shunda: agar hoiimat asalgulning yetimcha qizini ko‘kayladi, deb misol tuzsak, bu misoldagi “ko‘kayladi” so‘zi ruscha“prigolubit” degan so‘zning ayni “oltin” tarjimasi bo'ladi. bir zamonlar trediakovskiy degan shoir rus tilida hech anglab bo'lmaydigan, aytilishi ham noqulay ikki so‘z o ‘rniga hali shungacha rus tilida bo'lmagan “vliyaniye” degan so'zni kiritgandek, boshqa bir xviii asr shoiri xeraskov “dvusmislennost” degan so‘zni, imperatritsa yekaterina esa boloxonador ma’nosidagi “visokoparnost” degan so‘zni, m.v. lomonosov esa juda ko‘plab rus tili talaffuziga moslashgan yangi atamalar, neologizmlarni kiritganidek, “ko‘kaylamoq” ham boshini silamoq, bag‘riga olmoq ma’nolarini tilimizga muvofiq, talaffuzimizga uyg‘un …

5 / 32

bilan barobar. ulug‘ gumboldtning “til - faoliyat” degan mashhur aforizmi hammadan ko‘ra ko‘proq tarjimonlarga tegishlidir. tarjimon tilni harakatga keltiradi. uning mehnati tilni faoliyat manbayiga, faoliyatni esa til manbayiga aylantiradi. zotan tarjimon mehnati bois tillarnmg xazinalari yangi so‘zlar, terminlar, ifodalar, gapning g‘aroyib, ilgari ko‘rilmagan, sinalmagan sintaktik qurilishlari bilan boyiydi. tarjimonning ijodiy mehnati bois til yangilanadi.tarjimonni o‘quvchi dedik, ijodkor dedik, tilchi, razvedkachi dedik, yangilik yaratuvchi dedik. bulaming bari tarjimon mehnatida o‘z moddiy aksini topadi. tarjimon me’nnatining qandayligi, bu mehnatning tabiati, yo‘nalishini juda oddiy bir jumla tahlili vositasida ko‘rib chiqaylik. olaylik, “iskandarning shoxi bor” degan jumla. tarjimon, aytaylik, bir ertakning kontekstida inglizchaga, fransuzchaga yoki nemischaga, umuman yevropa xalqlari tillaridan biriga o‘girmoqchi.qaraylik, uning izlovchi fikri nimalar ustida to‘xtaladi, nimalarga diqqat-e’tiborini qaratadi. tarjima tillarni mukamal bilish, egallash bilan yuzaga chiqadi. qadimgi adiblarimizdan biri yusuf xos xojib mashhur “qutadg‘u bilig” (“baxt keltiruvchi bilim”) asarida inson hayotida tilning o'rnini shunday ta’riflagandi: uquvga, bilimga tilmochdir bu til, yoritguvchi …

Want to read more?

Download all 32 pages for free via Telegram.

Download full file

About "she'riy tarjimada leksik transformatsiya kurs ishi"

mavzu: she'riy tarjimada leksik transformatsiya kurs ishi mundarija: kirish..................................................................................................................... i bob. leksik transformatsiya............................................................................... 1.1. leksik transformatsiya................................................................................... 1.2. leksik birliklar tarjimasi................................................................................. 1.3. tarjimaning leksik muammolari.................................................................... ii bob. she'riy tarjimada leksik transformatsiya................................................. 2.1. she'riy tarjima........................................................

This file contains 32 pages in DOCX format (44.6 KB). To download "she'riy tarjimada leksik transformatsiya kurs ishi", click the Telegram button on the left.

Tags: she'riy tarjimada leksik transf… DOCX 32 pages Free download Telegram