to‘qimalar klassifikatsiyasi

DOC 6 pages 106.0 KB Free download

6 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 106.0 KB

File type DOC

Pages 6

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 6

ma’ruza mavzusi: to‘qimalar klassifikatsiyasi. epiteliy to’qimasining morfofunksional xarakteristikasi ma’ruzaning maqsadi: talabalarda to‘qimalar haqidagi tasavvurni shakllantirish; epiteliy to‘qimasi, uning tuzilishi, turlari va vazifasi haqida asosiy tushunchalarni berish. ma’ruza rejasi: 1. to‘qimalar haqida tushuncha. 2. to‘qimalarning tasnifi. 3. epiteliy to‘qimasi. umumiy tasnifi. 4. topografiyasi. 5. genetik va morfofunksional tavsifi. 6. turli ko‘rinishdagi epiteliyning tuzilishi va vazifasi. 7. bezli epiteliy. ekzokrin bezlarning umumiy xarakteristikasi. to‘qima haqida tushuncha. to‘qima – filogenetik taraqqiyot davomida hosil bo‘lgan, ma’lum bir tuzilishga va vazifaga ixtisoslashgan hujayralararo modda va undagi elementlar kompleksiga aytiladi. to‘qimalarning asosiy elementi – xujayralardir, ularning hosilalariga esa xujayra mahsuloti va xujayralararo modda deyiladi. hujayralarning o‘zaro qo‘shilishidan hosil bo‘lgan – simplastlar (ko‘ndalang targ‘il mushak, sinsitiotrofoblastlar) va sinsitiy – takomillashmagan hujayralarning kiprikchalar orqali bog‘lanishi (emal a’zosining pulpasi, jinsiy hujayralar). hujayraning maxsulotiga ko‘ra trombotsitlar, epidermisning muguz qavati kiradi. hujayralararo modda – asosiy modda va tolalardan iborat. asosiy modda gel, zol yoki minerallashgan ko‘rinishda bo‘lishi mumkin. tolalar ichida kollagen, …

2 / 6

lar va hujayralararo moddalarning morfofunksional xususiyatlari turlicha bo‘lishi mumkin. shuning uchun ba’zi to‘qimalar tarkibi turli ko‘rinishlarga ajratiladi. masalan, ichki muhit to‘qimasini qon va biriktiruvchi to‘qimaga ajralishi mumkin, biriktiruvchi to‘qimaning o‘zini esa yana bir qator ko‘rinishlari mavjud (siyrak, zich biriktiruvchi to‘qima, suyak va tog‘ay to‘qimasi). a’zolarning tarkibida xamma to‘qimalar bo‘ladi. ularning ba’zilari a’zoning asosini hosil qiladi (skelet), ularga stroma deb ataladi, boshqalari esa – parenxima deyiladi. parenxima a’zoning asosiy vazifasini bajaradi. ko‘p hujayralar boshqa to‘qimalardan bazal membrana (uglevod-oqsil-lipid komponentli) bilan ajralib turadi. bazal membrana to‘siq va tuzilma xosil qilish vazifalarini bajaradi. u matriks va iv tip kollagendan tuzilgan. to‘qimalar tasnifi. to‘qimalarni 4-5 xilga bo‘lish juda nisbiy. asosiy ko‘rsatgichi bo‘lib uchta homila varag‘idan kelib chiqishi emas, balki ularning tuzilishi va vazifasi xizmat qiladi. ma’lum bo‘lishicha, ko‘plab qoplovchi to‘qimalar ektoderma va entodermadan, ba’zilari mezodermadan rivojlanadi. biriktiruvchi to‘qima mezodermadan, mushak to‘qimasi xam mezodermadan, faqat ma’lum qismi ektodermadan hosil bo‘ladi. a’zolarda bir necha xil to‘qimalar …

3 / 6

dalar almashinuvida ishtirok etadi. aminokislotalar, glyukoza, immunoglobulinlar va gormonlarning transportida, moddalarning so‘rilishida, sekretsiyada (shilliq, gormonlar), ostida yotgan to‘qimalarni himoya qilishda ishtirok etadi. qizilo‘ngach epiteliysi uning yorilishi va titilishiga qarshilik qiladi, shuning uchun u bir necha qavatdan iborat. teri yuzasi havo bilan munosabatda bo‘ladi, shuning uchun uning qurib qolishidan himoyalanishga ehtiyoj tug‘iladi, buni esa muguz qavatni qoplagan keratinli ko‘p qavatli epiteliy ta’minlaydi. bundan tashqari keratin suvdan bo‘kib qolishdan himoya qilib turadi. qurib qolishdan himoya qilish ichki a’zolar uchun ham muhimdir, lekin bu erda u sekretsiyasi hisobiga yuz beradi. epiteliy zaxarli moddalar va mikroorganizmlar uchun to‘siq hisoblanadi. 2. epiteliy to‘qimasidagi hujayralar plastlar (yopqich epiteliy), tasmalar (jigarda), orolchalar (me’da osti bezida), naylar (bezlarda, buyrak kanalchalarida), follikullar (qalqonsimon bezda), to‘rlar (timusda) hosil qiladi, ularning orasida deyarli hujayralararo modda bo‘lmaydi. 3. hujayralar bir-biri bilan desmosomalar, tirqishlar va zich birikishlar yordamida bog‘lanadi. 4. epiteliy hujayralari orasida qon tomirlar bo‘lmaydi, kislorod va oziq moddalar qon kapillyarlaridan biriktiruvchi …

4 / 6

o‘p qavatli, ko‘p qatorli. enterodermal – bir qavatli kubsimon, silindrsimon va bezli. selonefrodermal – bir qavatli yassi, kubsimon, prizmatik. epekdimoglial – nerv nayidan, miya bo‘shliqlarini egallaydi. angiodermal – endoteliy, qon tomirlarini qoplaydi. morfologik tasnif: epiteliy 1. bir qavatli 2. ko‘p qavatli 1.1 bir qatorli 1.2. ko‘p qatorli 2.1.o‘zgaruvchan 2.3.muguzlanadigan yassi 2.2. muguzlanmaydigan kubsimon prizmatik prizmatik (silindrsimon) yassi kubsimon kipriksiz prizmatik jiyaksiz kiprikli jiyakli (hilpillovchi) bir qavatli epiteliy. bir qavatli yassi epiteliy. mezoteliy – plevrani, qorin pardani, yurak oldi xaltalarini qoplaydi. bazal membrana ustida yotgan bir qavatli yassi hujayralardan tuzilgan, hujayra 1-3 ta yadro tutadi, hujayraning yadro saqlovchi qismi bo‘rtib turadi, yuzasida mikrovorsinkalarga ega. vazifasi – seroz suyuqlikni ajratish va so‘rish, chandiqlar hosil bo‘lishini oldini olish. bir qavatli kubsimon epiteliy. buyrak kanalchalari, me’da osti bezi va jigarning mayda chiqaruv naylarini, respirator bronxiolalarni, so‘lak bezlarining ba’zi chiqaruv naylarini, tuxumdonni qoplab turadi. bazal chiziqlilik xarakterli belgidir, plazmolemmaning bazal qismi burmalar hosil qiladi va …

5 / 6

yuz beradi, keyinchalik lizosomalar yordamida parchalanadi va qonga transport qilinadi. ko‘p qatorli epiteliy. bu epiteliyni yana yolg‘on ko‘p qavatli deb ham ataladi, chunki yadrolari turli balandlikda joylashganligi uchun ko‘p qavatlilik taassurotini uyg‘otadi. yuqori nafas yo‘lining katta qismini, urug‘ chiqaruv yo‘llarini qoplaydi. bu erda 4 xil endokrin e, c, p va d hujayralar farqlanadi. ko‘p qavatli epiteliy. ko‘p qavatli muguzlanmaydigan epiteliy. og‘iz bo‘shlig‘ini, qizilo‘ngachni, qinni va ko‘z muguz pardasini qoplaydi. uch qavat hujayralardan hosil bo‘ladi. birinchi qavat silindr shaklidagi hujayralar, keyingi qavat poligonal uchinchi qavat esa yassi hujayralardan iborat. bazal va tikanaksimon qavatda ko‘payish yuz beradi, ko‘plab mitoz shakllar kuzatiladi. bu erda juda ko‘p erkin nerv oxirlari bor. ko‘p qavatli muguzlanuvchi epiteliy. teri qoplamasi – tashqi tomonini hosil qiladi, tez yangilanib turiladi, kaft va tovonda (qalin teri) besh qavat, qolgan sohalarda esa 4 qavat hujayralardan iborat. keratin qavati hisobiga kuchli mexanik ta’sirlarga yahshi qarshilik ko‘rsatadi. eng ichki bazal qavatda bo‘linayotgan hujayralar …

Want to read more?

Download all 6 pages for free via Telegram.

Download full file

About "to‘qimalar klassifikatsiyasi"

ma’ruza mavzusi: to‘qimalar klassifikatsiyasi. epiteliy to’qimasining morfofunksional xarakteristikasi ma’ruzaning maqsadi: talabalarda to‘qimalar haqidagi tasavvurni shakllantirish; epiteliy to‘qimasi, uning tuzilishi, turlari va vazifasi haqida asosiy tushunchalarni berish. ma’ruza rejasi: 1. to‘qimalar haqida tushuncha. 2. to‘qimalarning tasnifi. 3. epiteliy to‘qimasi. umumiy tasnifi. 4. topografiyasi. 5. genetik va morfofunksional tavsifi. 6. turli ko‘rinishdagi epiteliyning tuzilishi va vazifasi. 7. bezli epiteliy. ekzokrin bezlarning umumiy xarakteristikasi. to‘qima haqida tushuncha. to‘qima – filogenetik taraqqiyot davomida hosil bo‘lgan, ma’lum bir tuzilishga va vazifaga ixtisoslashgan hujayralararo modda va undagi elementlar kompleksiga aytiladi. to‘qimalarning asosiy elementi – x...

This file contains 6 pages in DOC format (106.0 KB). To download "to‘qimalar klassifikatsiyasi", click the Telegram button on the left.

Tags: to‘qimalar klassifikatsiyasi DOC 6 pages Free download Telegram