o'lchash vositalari

DOCX 19 pages 94.9 KB Free download

19 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 94.9 KB

File type DOCX

Pages 19

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 19

3-mavzu: teng aniqlikdagi o’lchash natijalarini baholash. o’lchash ishlari asosan o’lchash vositalari yordamida amalga oshiriladi. qo’llanilish bo’yicha o’lchash vositalari o’lchashlar, qayta o’zgaruvchan o’lchashlar, o’lchash asboblari, o’lchash qurilmalari va o’lchash tizimlariga bo’linadi. o’lchash – bu fizik qiymat bo’lib, sinov yo’li bilan asbob-uskunalar yordamida aniqlanadi. o’lchashlar - asosan bir ko’rinishli va ko’p ko’rinishliga bo’linadi. fizik o’lchov birliklari faqatgina bir o’lchovga aks etgirilsa, unda bir ko’rinishli o’lchash deyiladi. misol uchun: turli og’irlikdagi tochlar. ko’p ko’rinishli o’lchashlarda esa, qator o’lchovlarni fizik o’lchovlarga aks ettirish mumkin. misol uchun, millimetrli chizg’ish. bu o’lchov ko’rinarli vosita va standartlashgan namunalarga bog’liq bo’lib, ular o’ziga maxsus rasmiylashtirilgan yoki aniqlangan vosita namunasi va tarkibini kattiq reglamentga solish, ba’zi bir sharoitlarda aniqlanayotgan o’lchov qiymatlarining ko’rinishlaridan biri bo’lgan qiymat bilan birgalikda o’lchovga aytiladi. masalan: standart bo’yicha paxta tolasining mustahkamligi. qayta o’zgaruvchan o’lchashlar - aloqaga uzatishga qulay bo’lishi, qayta ishlash, qayta o’zgartirish va saqlash uchun o’lchash vositasi ma’lumotli signallarini ma’lum bir shakl asosida ishlab …

2 / 19

ir qiluvchi metrologik sho’zilishga boshqa vosita o’lchovini qo’llashdan va tekshirishdan iboratdir. tajriba ishlarini olib borishda bitta o’lchash asbobi etmay qolishi mumkin, shunda bir qancha o’lchash asboblaridan foydalaniladi. bunga monand kompleks o’lchash asboblari deyiladi. o’lchash asboblari boshqa bir o’lchash vositalarini tekshirish uchun ishlatiladi, bunga tekshirish qurilmasi deyiladi. o’lchash tizimi o’lchash qurilmasidan farq qilib, ular o’lchash ma’lumotli signalini ma’lum bir shakl asosida ishlab chiqish uchun ishlatiladi, natijada olingan natijalarni avtomatik ravishda qayta ishlash uchun qulay bo’ladi. raqamli asboblar – bu ham o’lchash asboblari bo’lib, o’lchash ma’lumotlarining diskret signallarini ma’lum bir raqamli shaklda ishlab chiqadi. o’lchash ma’lumotlari ko’rsatuvchi va qayd etuvchi o’lchash asboblariga bo’linadi. o’lchash asboblari joriy qiymatli asboblarga ham bo’linadi. o’lchash qurilmasi - o’lchash vositalari va qo’shimcha qurilmalarining jami bo’lib, bir yoki bir qancha o’lchash ma’lumotlarini qayta ishlaydi va kuzatuvchiga qulay bo’lishi uchun ma’lum bir shakl asosida ishlab chiqaradi. masalan, suyuqlik yoki gazning miqdori va sarflanishini o’lchash uchun kompleks o’lchash qurilmalari. o’lchash …

3 / 19

o’lchash vositalaridan chiqadigan ko’rsatkishlar, balki qo’shimcha qurilmadan chiqayotgan ko’rsatkishlar ham tuchuniladi. metrologik qo’llanilishi bo’yicha o’lchash vositalari etalonlar, namunaviy va ishshi o’lchash vositalariga bo’linadi. etalon - o’lchov birliklarini saqlashdagi o’lchov vositalari bo’lib, boshqa o’lchov vositalariga uzatadi. etalonlar yuqori aniqlikdagi qurilmalarni o’zida mujassam etib, o’lchov birliklarini ta’minlash bo’yicha ishning asosi hisoblanadi. namunaviy o’lchash vositalari faqat etalonlardagi o’lchov birliklarini ishshi o’lchash vositalariga uzatadi. aniqligi bo’yicha namunaviy o’lchash vositalari razryadlarga bo’linadi. ishshi o’lchash vositalari birlik o’lchamlariga bog’liq bo’lmagan holda barcha o’lchashlarda qo’llaniladi. har bir o’lchash vositalari o’zining vazifasiga qarab ishlatiladi. ishshi o’lchash vositalari tekshirish va kalibrlas ishlarida qatnashishga ruxsat berilmaydi. 1. o‘lchash vositalarining turlari. ma’lumki, o‘lchash vositasi me’yorlangan metrologik xarakteristikalarga ega bo‘lgan o‘lchash asbobidir. ular analog va raqamli bo‘ladi. elektr o‘lchash vositalarining tasnifi 5.1-rasmda keltirilgan. o‘lchash vositasining o‘lchashlarga ma’lum diapazonda, ma’lum aniqlik bilan yaroqliligini baholash uchun ularga quyidagi maqsadlarda kiritiladi: 1. aniq o‘lchashlarni ta’minlash; 2. o‘lchash vositasining o‘zaro almashinuvchanligiga erishish uchun; 3. o‘lchash vositasini …

4 / 19

sini o‘lchashda uning chastotasi noinformativ parametrdir. amaliyotda o‘lchash vositasining quyidagi metrologik xarakteristikalarii keng tarqalgan: · o‘lchash diapazoni – bu o‘lchanayotgan kattalikning shunday qiymatlar sohasidirki, uning uchun o‘lchash vositasi xatoliklarning yo‘l qo‘yiladigan chegarasi me’yorlangan bo‘ladi. · o‘lchash chegarasi – bu o‘lchash diapazonining eng katta va eng kichik qiymati. masalan: o‘lchash vositasi shkalasi notekis bo‘lib, o‘lchash chegarasi 50 ga teng birlikda bo‘lsa va shkalaning boshlang‘ich uchastkasi ~20% siqilgan bo‘lsa, unda o‘lchash diapazoni 10÷50 gacha bo‘lgan birlikka teng bo‘ladi. 10 20 30 40 50 shkalaning bo‘lim qiymati – bu kattalik qiymatlarining farqi bo‘lib, shkalaning ikkita qo‘shni belgisiga mos keladi. 5.1-rasm. elektr o‘lchash vositalarining tasnifi. tekis shkalali priborlar doimiy bo‘lim qiymatiga ega bo‘ladi, notekis shkalalilari esa o‘zgaruvchan bo‘lim qiymatiga ega bo‘ladi. sezgirlik s=δy/δx : - bu o‘q chiqishidagi signal o‘zgarishi δy ning bu o‘zgarishni yuzaga keltirgan kirishdagi δx signal o‘zgarishiga nisbatidir va bunda sezgirlik tok va kuchlanish bo‘yicha sezgirlik deb tushuniladi. variatsiya – ma’lum …

5 / 19

o‘lchash vositasining normal ekspluatatsiya sharoitidagi xatoligidir. ekspluatatsiyaning normal sharoiti: xona harorati 293 ± 5k yoki 20 ± 5° c; havoning nisbiy namligi 65 ± 15% (20°c da) tarmoq kuchlanishi 220v ± 10% chastotasi 50 gs±1% atmosfera bosimi 97,4 ÷ 104 kpa hamda elektr magnit maydonlari ta’sirining yo‘qligi. ishchi sharoitlarda, ya’ni normal sharoitdan farqli bo‘lgan, ta’sir etuvchi kattaliklarning keng diapazonida zaruriy hollarda o‘lchash vositasining qo‘shimcha xatoliklari me’yorlanadi. o‘lchash vositasining asosiy xatoliklarini me’yorlashning uchta usuli mavjud: - o‘lchash diapazonida o‘zgarmas bo‘lgan yo‘l qo‘yiladigan (±δ) absolyut yoki keltirilgan (±γ) xatoliklar chegaralarini normalash; - absolyut yoki keltirilgan xatoliklarning yo‘l qo‘yiladigan chegaralarini o‘lchanayotgan kattalikning funksiyasi sifatida normalash; - barcha o‘lchash diapazoni yoki bir va bir nechta uchastkasi uchun asosiy xatolikning yo‘l qo‘yiladigan o‘zgarmas chegaralarini normalash. asosiy va qo‘shimcha xatoliklarni ajratish murakkab bo‘lgani uchun o‘lchash vositasini qiyoslash normal sharoitlarda o‘tkaziladi. qo‘shimcha xatolik ham asosiy xatolik kabi (absolyut, nisbiy va keltirilgan xatoliklar) ko‘rinishga ega bo‘ladi. turli ta’sir …

Want to read more?

Download all 19 pages for free via Telegram.

Download full file

About "o'lchash vositalari"

3-mavzu: teng aniqlikdagi o’lchash natijalarini baholash. o’lchash ishlari asosan o’lchash vositalari yordamida amalga oshiriladi. qo’llanilish bo’yicha o’lchash vositalari o’lchashlar, qayta o’zgaruvchan o’lchashlar, o’lchash asboblari, o’lchash qurilmalari va o’lchash tizimlariga bo’linadi. o’lchash – bu fizik qiymat bo’lib, sinov yo’li bilan asbob-uskunalar yordamida aniqlanadi. o’lchashlar - asosan bir ko’rinishli va ko’p ko’rinishliga bo’linadi. fizik o’lchov birliklari faqatgina bir o’lchovga aks etgirilsa, unda bir ko’rinishli o’lchash deyiladi. misol uchun: turli og’irlikdagi tochlar. ko’p ko’rinishli o’lchashlarda esa, qator o’lchovlarni fizik o’lchovlarga aks ettirish mumkin. misol uchun, millimetrli chizg’ish. bu o’lchov ko’rinarli vosita va standartlashgan namunalarga bog’liq b...

This file contains 19 pages in DOCX format (94.9 KB). To download "o'lchash vositalari", click the Telegram button on the left.

Tags: o'lchash vositalari DOCX 19 pages Free download Telegram