o‘zbek davlatchiligining shakllanishi va taraqqiyot bosqichlari

DOCX 18 pages 52.3 KB Free download

18 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 52.3 KB

File type DOCX

Pages 18

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 18

2-mavzu: o‘zbek davlatchiligining shakllanishi va taraqqiyot bosqichlari. reja: 1. ilk tyemir davrida ijtimoiy siyosiy vaziyat 2. markaziy osiyoda ilk davlat uyushmalarining tashkil topishi 3. qadimgi baqtriya va so’g’diyona davlatlari 4. qang’ davlatining tashkil topishi, davon davlatining tashkil topishi 5. iv-v asrlarda yer egaligi munosabatlarining qaror topishi. markaziy osiyo xududida davlatchilik qachon boshlandi? arxeologik manbalarga qaraganda miloddan avval 1500 yilda o‘zbekiston xududida davlatchilik boshlandi. (ikkinchi ming yillik o‘rtalarida) masalan-kitob. tashqi va ichki ishlarni nazorat qilish va rivojlantirish natijasida davlat yuzaga keladi. masalan, o‘zbekiston xududida dehqonchilik ko‘p mehnat talab qiladi idora tartib uslubi paydo bo‘ladi. (suv inshoatlarini himoya qilish, ariqlar qazish va boshqalar) ular hech qanday xukmron sinflar emas edi, demak davlatlarining paydo bo‘lishidagi eski tushuncha endi to‘g‘ri kelmaydi. davlatning paydo bo‘lish belgisi, yirik qishloqlar, xunarmandchilik, tashqi aloqalarning yuzaga kelishi (bronza davri). aholi ikki guruhga bo‘linadi. i o‘troq aholi-dehqonchilik madaniyati (m.av. 9-8 asr) ii ko‘chma dehqonchilik-uy chorvachiligi (m.av. 9-8 asrlar) ular haqida …

2 / 18

da muhim masaladir. davlat tuzumi vujudga kelishini o’rganishda moddiy-ashyoviy dalillar bilan birga avesto va qadimgi dunyo mualliflari qoldirgan ma’lumotlar ham muhim hisoblanadi. o’rta osiyoning janubida ibtidoiy munosabatlarining yemiri-lishi faqat ichki sabablar tufayli sodir bo’lmasdan, bunga yaqin sharqdagi yuqori darajada rivojlangan o’lkalar bilan olib boril-gan an’anaviy tarixiy-madaniy aloqalar ham o’z ta’sirini o’tkazgan. ko’rib chiqilayotgan davrda baqtriya, marg’iyona, xorazm va so’g’diyona viloyatlarida asosiy ishlab chiqaruvchi kuchlarni bir necha kichik oilalardan iborat uy jamoalari tashkil etgan. makonlar joylashuvining tahlili katta oilali uy jamoalari ancha yirik uyushmalarga birlashganligini ko’rsatadi. har bir katta oila qarin-doshlik aloqalariga qaramasdan alohida uyga va ishlab chiqarish buyumlariga ega bo’lgan, bunday oilalar iqtisodiy jihatdan o’zini o’zi dehqochilik, chorvachilik va hunarmandchilik mahsulotlari bilan ta’minlay olgan, boshqaruv tobora markazlashib, takomillasha borgan. mutaxassislar fikricha, o’rta osiyoda ilk davlat uyushmalari dehqonchilikdan chorvachilik va hunarmandchilikning ajralib chiqi-shi hamda ma’muriy markaz sifatida shaharlar mavqyeining orta borishi jarayonida vujudga kelgan. tarixiy adabiyotlarda o’rta osiyoda ilk davlatlar shakllanishining …

3 / 18

iga tez-tez yurishlar qilib turganlar. mil. avv. vi asr o’rtalariga kelib fors podsholari sharqdagi midiya, elam, lidiya singari qadimgi davlatlarni bosib oladilar. jamiyatning ijtimoiy-iqtisodiy ahvolining tahlili mil. avv. i ming yillikning boshlariga kelib o’rta osiyoning nisbatan ri-vojlangan viloyatlarida ilk davlat uyushmalari paydo bo’la boshla-ganligini ko’rsatadi. so’nggi bronza davrida mehnatning dastlabki yirik taqsimoti ro’y berib, chorvachilikning dehqonchilikdan ajra-lib chiqishi tufayli ixtisoslashgan ishlab chiqarish taraqqiy qilib, jamiyatda ortiqcha mahsulot paydo bo’ladi hamda bu mahsulot ma’lum shaxslar qo’lida to’plana boshlaydi. qishloqlar kengayib shahar tusini ola boshlaydi hamda bu shaharlar sekin-asta eng qadimgi viloyatlar va davlat uyushmalarining ma’muriy markaziga aylana boradi, markazlashgan boshqaruv vujudga keladi. avestoda qayd qilingan viloyatlarning aryoshayyona bo’yicha bir-lashishi, yunon tarixchilarining asarlarida keltirilgan katta xorazm davlati hamda qadimgi baqtriya podsholigi haqidagi ma’-lumotlar o’rta osiyoda ilk davlat uyushmalarining paydo bo’lishi ma-salasiga ma’lum oydinlik kiritadi. bu davlatlarning shakllanish jarayoni ahamoniylar bosqiniga qadar, taxminan mil, avv. ix-vii asrlarda ro’y bergan. gerodot asarida tilga olingan …

4 / 18

mgi baqtriya qo’shni viloyatlarga nisbatan ancha qudratli o’lka bo’lib, ular orasida mavqyei baland bo’lgan. uning tabiiy boyliklari old osiyoga qadar mashhur bo’lgan. marg’iyona (murg’ob daryosi vohasi) ham o’rta osiyo hududidagi muhim tarixiy madaniy viloyatlar sirasiga kiradi. boshqaruv asoslari shakllanishi va rivojlanishini ushbu viloyat misolida ham ko’rishimiz mumkin. ammo marg’iyonani mustaqil davlat sifatida baholash uchun asoslar yetarli emas. shuningdek, so’g’diyona (qashqadaryo va zarafshon vohalari) masalasi ham hozirga qadar fanda uzil-kesil hal qilinmagan. keyingi paytlarda so’g’diyona ham qadimgi davlatlar qatoriga kirganligi haqidagi qarashlar tez-tez ko’zga chalinmoqda. ammo bunday qarashlar manbalar ma’lumotlarida o’z tasdig’ini topganicha yo’q. muhim geografik hududda joylashgan mazkur viloyat turli tarixiy davrlarda turli davlat uyushmalari tarkibida bo’lgan, ba’zi paytlarda esa o’zini-o’zi mustaqil idora etgan. marg’iyona va so’g’diyona aholisi o’troq hayot kechirib, dehqonchilik, uy chorvachiligi va hunarmandchilik bilan shug’ullangan. ijtimoiy-iqtisodiy ahvolni tahlil qilish shuni ko`rsatadiki, mil.avv. i ming yillikning boshlariga kyelib o`rta osiyoning nisbatan rivojlangan hududlarida ilk davlat uyushmalari paydo bo`la …

5 / 18

zmda mil.avv. viii-xi asrlarga oid paxsa yoki xom g`ishtdan yasalgan turar joylar aniqlanmagan (turar joylar yarimyyerto`lalardan iborat). qadimgi xorazm davlati mil.avv. vii asrda amudaryoning o`rta oqimi qismidan orolga yaqin bo`lgan yerlarda vujudga kyelgan. baqtriya xorazm davlatining hududiy chyegaralari «o`rta amudaryo" oqimidagi yerlar orqali o`tgan. xorazmning yirik sug`orish inshootlari mil.avv. v-vi asrlarga oiddir. o`lkada bu davrlarga oid ko`pgina shahar va qishloqlar harobalari ochib o`rganilgan. ulardagi topilmalar, manzilgohlar xom g`isht va paxsadan qad ko`tarib, aholi dyehqonchilik va chorvachilik bilan shug`ullangan. shaharlarda hunarmandchilik rivojlangan. qadimgi so`g’diyona zarafshon va qashqadaryo vohalarida joylashgan bo`lib, janubi-sharqda baqtriya, shimoli-g`arbda xorazm bilan chyegaradosh bo`lgan. qashqadaryodagi bir qator turar joylar va uy-qo`rg`onlar qoldiqlari mil.avv. ix-viii asrlarga oiddir. so`g`diyonada afrosiyob,yerqo`rg`on, uzunqir kabi yirik shahar markazlari hamda qo`shni viloyatlar va davlatlar bilan o`zaro iqtisodiy va madaniy aloqalar rivojlanadi. o`zbekiston hududlaridagi eng qadimgi davlatlar haqida zardushtiylarning muqaddas diniy kitobi "avyesto", ahmoniylarning mixxat yozuvlari (byexistun, naqshi-rustam, suza, pyersyepol), gryek-rim tarixchilarining (gyerodot, gyekatyey, kurstiy …

Want to read more?

Download all 18 pages for free via Telegram.

Download full file

About "o‘zbek davlatchiligining shakllanishi va taraqqiyot bosqichlari"

2-mavzu: o‘zbek davlatchiligining shakllanishi va taraqqiyot bosqichlari. reja: 1. ilk tyemir davrida ijtimoiy siyosiy vaziyat 2. markaziy osiyoda ilk davlat uyushmalarining tashkil topishi 3. qadimgi baqtriya va so’g’diyona davlatlari 4. qang’ davlatining tashkil topishi, davon davlatining tashkil topishi 5. iv-v asrlarda yer egaligi munosabatlarining qaror topishi. markaziy osiyo xududida davlatchilik qachon boshlandi? arxeologik manbalarga qaraganda miloddan avval 1500 yilda o‘zbekiston xududida davlatchilik boshlandi. (ikkinchi ming yillik o‘rtalarida) masalan-kitob. tashqi va ichki ishlarni nazorat qilish va rivojlantirish natijasida davlat yuzaga keladi. masalan, o‘zbekiston xududida dehqonchilik ko‘p mehnat talab qiladi idora tartib uslubi paydo bo‘ladi. (suv inshoatlarini himoya qi...

This file contains 18 pages in DOCX format (52.3 KB). To download "o‘zbek davlatchiligining shakllanishi va taraqqiyot bosqichlari", click the Telegram button on the left.

Tags: o‘zbek davlatchiligining shakll… DOCX 18 pages Free download Telegram