o‘zbek tilshunosligida morfema va qo‘shimcha munosabati masalasi

DOCX 24 pages 198.1 KB Free download

24 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 198.1 KB

File type DOCX

Pages 24

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 24

o‘zbekiston respublikasi oliy ta’lim, fan va innovatsiyalar vazirligi urganch innovatsion universiteti filolgiya va tillarni o‘qitish: o‘zbek tili (sirtqi) ta’lim yo‘nalishi: 23/02-guruh talabasi sevinchning “hozirgi o‘zbek adabiy tili” fanidan kurs ishi mavzu: o‘zbek tilshunosligida morfema va qo‘shimcha munosabati masalasi topshirdi: sevinch qabul qildi: gulumov maqsud urganch – 2025 mavzu: o‘zbek tilshunosligida morfema va qo‘shimcha munosabati masalasi mundarija: kirish .3 i bob. morfema va qo‘shimcha tushunchalarining nazariy asoslari .6 1.1. morfema tushunchasi, turlari va ularning grammatik vazifalari .6 1.2. qo‘shimcha va morfema o‘rtasidagi farq hamda ularning o‘zaro munosabati .9 ii bob. o‘zbek tilshunosligida morfema va qo‘shimcha masalasining o‘rganilishi 12 2.1. o‘zbek tili morfologiyasida morfema va qo‘shimcha masalasining ilmiy talqini 12 2.2. zamonaviy o‘zbek tilida morfema va qo‘shimchalarning funksional xususiyatlari 17 xulosa 20 foydalanilgan adabiyotlar 22 kirish kurs ishining dolzarbligi: til — inson tafakkuri, madaniyati va jamiyat taraqqiyotining asosiy ko‘zgusidir. har bir tilning ichki tuzilishini, grammatik tizimini, so‘z yasalishi va ma’no hosil qilish …

2 / 24

tilshunosligida uzoq yillardan beri ilmiy bahs-munozaralarga sabab bo‘lib kelmoqda. tilshunos olimlar a. g‘ulomov, sh. rahmatullayev, a. hojiyev, n. mahmudov, m. asqarova, g‘. abdurahmonovlarning izlanishlarida o‘zbek tili morfematik tizimining nazariy asoslari, morfemalarning turlari, ularning semantik va grammatik xususiyatlari, qo‘shimchalar tizimi va ularning morfema bilan aloqasi keng yoritilgan. ularning tadqiqotlari natijasida morfema va qo‘shimchaning o‘zaro munosabatini aniqlash, ularni to‘g‘ri tahlil qilish, morfemik tahlil metodologiyasini shakllantirish masalalari ilmiy asosda yechilgan[footnoteref:1]. [1: hakimov m. o‘zbek tili leksik birliklarining lisoniy tahlili. – toshkent: fan va texnologiya, 2006.] morfema va qo‘shimcha masalasining dolzarbligi shundaki, ular tilning ichki mantiqini, grammatik tizimni, so‘z yasalish va shakllanish jarayonlarini anglash uchun zarurdir. har qanday so‘zning ma’nosi, grammatik shakli, so‘z yasovchi imkoniyati aynan morfema va qo‘shimchalar orqali ifodalanadi. shu boisdan, bu masalani o‘rganish faqat nazariy ahamiyat kasb etmay, balki o‘qitish, tarjima, leksikografiya, til madaniyati va lingvistik tahlil sohalarida ham muhim amaliy qiymatga ega. o‘zbek tili agglutinativ til bo‘lgani sababli, unda so‘zlarning …

3 / 24

stik yondashuvlar asosida izohlash zarurati ortib bormoqda. bugungi o‘zbek tilshunosligida morfemik tahlil so‘zning strukturasi, semantik tuzilmasi va grammatik shakllanishini chuqur anglash uchun muhim ilmiy asos bo‘lib xizmat qilmoqda. kurs ishining maqsadi — o‘zbek tilshunosligida morfema va qo‘shimcha o‘rtasidagi munosabatni ilmiy jihatdan tahlil qilish, ularning morfologik, semantik va funksional xususiyatlarini o‘rganishdir. kurs ishining vazifalari: 1. morfema va qo‘shimcha tushunchalarining nazariy mohiyatini yoritish; 2. morfemalarning turlari va ularning grammatik tizimdagi o‘rnini aniqlash; 3. qo‘shimcha va morfema o‘rtasidagi o‘zaro bog‘liqlikni tahlil qilish; 4. o‘zbek tilshunosligida morfema va qo‘shimcha masalasining o‘rganilgan manbalarini o‘rganish; 5. zamonaviy o‘zbek tili misolida morfemalar tizimining amaliy qo‘llanilishini ko‘rsatish. kurs ishining obyekti – o‘zbek tili morfologik tizimida morfema va qo‘shimchalarning grammatik o‘rni va o‘zaro munosabati. kurs ishining predmeti – o‘zbek tilidagi morfemalar va qo‘shimchalar tahlili, ularning so‘z yasalishidagi hamda grammatik shakllanishdagi vazifalari. kurs ishining ilmiy yangiligi shundaki, unda morfema va qo‘shimcha masalasi zamonaviy tilshunoslik yondashuvlari asosida tahlil qilinadi, ularning semantik, …

4 / 24

kki bob, har bir bobda ikki bo‘lim, xulosa va foydalanilgan adabiyotlardan iborat. i bob. morfema va qo‘shimcha tushunchalarining nazariy asoslari 1.1. morfema tushunchasi, turlari va ularning grammatik vazifalari o‘zbek tili grammatik tizimini o‘rganishda morfema tushunchasi markaziy o‘rinni egallaydi. morfema — bu tilning eng kichik ma’noli birligi bo‘lib, so‘zning grammatik yoki leksik ma’nosini ifodalovchi struktura hisoblanadi. u so‘zning ichki tuzilishini belgilaydi, ma’no va shakl orasidagi grammatik bog‘lanishni yuzaga keltiradi. tilshunoslikda morfemani so‘zning “atom”i, ya’ni til birliklarining eng kichik, ammo ma’noli bo‘lagi deb qarashadi. morfemalar so‘z tarkibida mustaqil shaklda qo‘llanilmaydi, balki ma’no beruvchi birlik sifatida boshqa morfemalar bilan birlashib ishlaydi[footnoteref:2]. [2: qodirov a. hozirgi o‘zbek tili: leksikologiya asoslari. – toshkent: universitet, 2014.] morfemaning asosiy belgisi — uning ma’nolilik va bo‘linmaslik xususiyatidir. u tovushdan farqli ravishda ma’no ifodalaydi, so‘zdan farqli ravishda esa mustaqil qo‘llana olmaydi. masalan, “kitoblarimizdan” so‘zini olaylik: bu so‘z bir nechta morfemalardan tuzilgan — kitob (leksik ildiz), -lar (ko‘plik), -imiz (egalikka …

5 / 24

’nosini bildiruvchi markaziy birlikdir. u so‘zning leksik yadrosini tashkil etadi va so‘zning lug‘aviy ma’nosini ifodalaydi. masalan: yoz-, ish-, o‘qit-, bor-, suv- va hokazo. 2. so‘z yasovchi morfema — mavjud ildizdan yangi so‘z hosil qiladi. masalan, ish so‘zidan ishchi, ishlamoq, ishsizlik kabi so‘zlar -chi, -la, -siz yasovchi morfemalar yordamida yaratiladi. 3. so‘z o‘zgartiruvchi morfema — so‘zning grammatik shaklini o‘zgartirib, gapdagi sintaktik vazifasini belgilaydi. masalan: kitob-lar, uy-da, yoz-di, ish-la-di, bor-gan. bu tasnif tilning grammatik tizimini anglashda muhim ahamiyatga ega, chunki morfemalar o‘zaro bog‘lanish orqali so‘zning ma’nosini, shaklini va gapdagi rolini belgilaydi. o‘zbek tilida morfemalar funksiyasiga ko‘ra ikki asosiy turga ham bo‘linadi: · leksik morfemalar — so‘zning asosiy ma’nosini bildiradi (masalan, kitob, o‘qit, yoz). · grammatik morfemalar — grammatik munosabatlarni ifodalaydi, masalan, -lar, -ni, -da, -dan, -ga va hokazo. bu ikki turdagi morfemalar birgalikda so‘zning mazmunini to‘liq ifodalaydi. leksik morfema harakat, narsa yoki belgi haqida ma’lumot bersa, grammatik morfema bu ma’noni aniqlashtiradi, kengaytiradi …

Want to read more?

Download all 24 pages for free via Telegram.

Download full file

About "o‘zbek tilshunosligida morfema va qo‘shimcha munosabati masalasi"

o‘zbekiston respublikasi oliy ta’lim, fan va innovatsiyalar vazirligi urganch innovatsion universiteti filolgiya va tillarni o‘qitish: o‘zbek tili (sirtqi) ta’lim yo‘nalishi: 23/02-guruh talabasi sevinchning “hozirgi o‘zbek adabiy tili” fanidan kurs ishi mavzu: o‘zbek tilshunosligida morfema va qo‘shimcha munosabati masalasi topshirdi: sevinch qabul qildi: gulumov maqsud urganch – 2025 mavzu: o‘zbek tilshunosligida morfema va qo‘shimcha munosabati masalasi mundarija: kirish .3 i bob. morfema va qo‘shimcha tushunchalarining nazariy asoslari .6 1.1. morfema tushunchasi, turlari va ularning grammatik vazifalari .6 1.2. qo‘shimcha va morfema o‘rtasidagi farq hamda ularning o‘zaro munosabati .9 ii bob. o‘zbek tilshunosligida morfema va qo‘shimcha masalasining o‘rganilishi 12 2.1. o‘zbek tili mo...

This file contains 24 pages in DOCX format (198.1 KB). To download "o‘zbek tilshunosligida morfema va qo‘shimcha munosabati masalasi", click the Telegram button on the left.

Tags: o‘zbek tilshunosligida morfema … DOCX 24 pages Free download Telegram