o‘zbek tilshunosligida filologik terminlarning ilmiy tasnifi

DOCX 22 стр. 194,1 КБ Бесплатная загрузка

22 стр.

FaylHub.uz

Скачать через Telegram

Размер 194,1 КБ

Тип файла DOCX

Страницы 22

Обновлено Дек 2025

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1 / 22

o‘zbekiston respublikasi oliy ta’lim, fan va innovatsiyalar vazirligi urganch innovatsion universiteti filolgiya va tillarni o‘qitish: o‘zbek tili (sirtqi) ta’lim yo‘nalishi: 23/02-guruh talabasi muhayyoning “hozirgi o‘zbek adabiy tili” fanidan kurs ishi mavzu: o‘zbek tilshunosligida filologik terminlarning ilmiy tasnifi topshirdi: muhayyo qabul qildi: gulumov maqsud urganch – 2025 mavzu: o‘zbek tilshunosligida filologik terminlarning ilmiy tasnifi mundarija: kirish .3 i bob. o‘zbek tilshunosligida filologik terminlarning shakllanishi va rivojlanish bosqichlari .7 1.1. filologik terminlarning mohiyati va o‘zbek ilmiy tafakkuridagi o‘rni .7 1.2. o‘zbek filologik terminologiyasining tarixiy shakllanish bosqichlari 10 ii bob. filologik terminlarning ilmiy tasnifi va zamonaviy tizimi 13 2.1. o‘zbek tilshunosligida filologik terminlarning tarmoqlar bo‘yicha tasnifi 13 2.2. hozirgi davrda filologik terminlarning milliylashuvi va yangilanish tendensiyalari 17 xulosa 20 foydalanilgan adabiyotlar 22 kirish kurs ishining dolzarbligi: tilshunoslik har bir xalqning ma’naviy madaniyati, tafakkuri va ijtimoiy taraqqiyoti bilan uzviy bog‘liq bo‘lgan fan sohasidir. til – insoniyat tafakkurining asosiy ifoda vositasi, jamiyatning eng muhim aloqa …

2 / 22

iz mavjud bo‘la olmaydi. chunki ilmiy fikrning aniqligi, izchilligi va xalqaro muomala darajasi terminologiya orqali belgilanadi. o‘zbek tilshunosligida filologik terminologiyaning shakllanishi uzoq tarixiy jarayonni bosib o‘tgan. dastlabki terminlar arab va fors tillari ta’sirida paydo bo‘lib, keyinchalik turkiy til asosida rivojlandi. mahmud koshg‘ariyning “devonu lug‘otit-turk”, alisher navoiyning “muhokamat ul-lug‘atayn”, abu rayhon beruniy va ahmad yugnakiy asarlarida til, so‘z, ma’no, lafz, bayon kabi ilmiy tushunchalar qo‘llanilgan. bu holat o‘zbek filologik tafakkurining erta davrlardan boshlab rivojlanayotganini ko‘rsatadi[footnoteref:1]. [1: rahmatullayev sh. o‘zbek tili semantikasi va stilistikasi. – toshkent: o‘qituvchi, 1984.] xx asrning birinchi yarmida esa rus tilshunosligi ta’siri ostida o‘zbek tilshunosligi terminologik jihatdan sezilarli boyidi. “fonetika”, “morfologiya”, “sintaksis”, “leksikologiya”, “stilistika”, “grammatika”, “semantika”, “etimologiya”, “dialektologiya” kabi terminlar o‘zbek tilidagi ilmiy muomalaga kirdi. shu davrda o‘zbek tilshunosligining nazariy asoslari shakllandi, til tizimi haqida ilmiy tasniflar paydo bo‘ldi. o‘zbekiston mustaqillikka erishgach, o‘zbek tili davlat tili sifatida yangi bosqichga ko‘tarildi. bu davrda milliy tilshunoslikning mustaqil yo‘nalishlari rivojlana boshladi …

3 / 22

gmatik yo‘nalishlarga bo‘linadi. har bir yo‘nalish o‘zining mustaqil terminlar tizimiga ega. masalan, leksikologiyada — leksema, sinonim, antonim, semema, fonetikada — fonema, urg‘u, intonatsiya, transkripsiya, morfologiyada — morfema, suffiks, prefiks, qo‘shimcha, sintaksisda — ega, kesim, hol, qo‘shma gap kabi terminlar ishlatiladi. filologik terminlar tizimi nafaqat fan sohasidagi tushunchalarni belgilaydi, balki ilmiy tafakkur madaniyatini ham shakllantiradi. ilmiy tildagi aniqlik, izchillik va mantiqiylik terminlarning to‘g‘ri tanlanishi va ishlatilishiga bevosita bog‘liqdir. shu sababli, filologik terminlarning ilmiy asosda tasniflanishi va ularning o‘zbek tilidagi muqobillarini aniqlash bugungi tilshunoslikning dolzarb masalalaridan biri hisoblanadi. mazkur mavzuning dolzarbligi shundan iboratki, hozirgi global ilmiy muhitda milliy terminologiyaning yagona me’yorga ega bo‘lishi, xalqaro terminlar bilan uyg‘unlashgan holda ishlatilishi zarurdir. terminologik nomuvofiqlik ilmiy nutqning aniqligiga putur yetkazadi. shu bois o‘zbek tilshunosligida filologik terminlarni tizimlashtirish, ularning manbalarini, semantik mohiyatini, milliy muqobillarini aniqlash ilmiy ahamiyatga ega. kurs ishining maqsadi — o‘zbek tilshunosligida filologik terminlarning shakllanishi, rivojlanish bosqichlari, ilmiy tasnifi va milliylashuv jarayonlarini tahlil qilishdir. …

4 / 22

zbek filologik terminologiyasi ilk bor tizimli tahlil asosida o‘rganiladi, terminlarning tarixiy ildizlari, xalqaro va milliy shakllari solishtirilib tahlil qilinadi, zamonaviy termin yaratuvchilik yo‘nalishlari aniqlanadi. umuman olganda, o‘zbek tilshunosligida filologik terminlarning ilmiy tasnifi masalasi tilshunoslikning nazariy, amaliy va metodologik asoslarini mustahkamlashda muhim o‘rin tutadi. bu terminlar orqali nafaqat tilshunoslik fanining ilmiy tushunchalari aniqlanadi, balki o‘zbek tili xalqaro miqyosdagi ilmiy aloqalarda to‘laqonli ishtirok eta oladigan darajaga ko‘tariladi. shu jihatdan, mazkur mavzu hozirgi o‘zbek tilshunosligining ilmiy-terminologik rivoji uchun alohida ahamiyat kasb etadi. kurs ishining tuzilishi kirish, ikki bob, har bobda ikki bo‘lim, xulosa va foydalanilgan adabiyotlardan iborat. i bob. o‘zbek tilshunosligida filologik terminlarning shakllanishi va rivojlanish bosqichlari 1.1. filologik terminlarning mohiyati va o‘zbek ilmiy tafakkuridagi o‘rni tilshunoslik fanining barcha tarmoqlari o‘z faoliyatini aniq, izchil va mantiqiy terminlarga tayangan holda olib boradi. har bir ilmiy soha singari, tilshunoslikda ham atamalar tizimi — ya’ni filologik terminologiya mavjud bo‘lib, u fan doirasidagi tushunchalarni ifodalash, ta’riflash va …

5 / 22

sintagma”, “semema”, “uslub”, “semantika”, “grammatika”, “intonatsiya”, “diskurs” kabi terminlar filologik atamalar tizimining ajralmas qismidir[footnoteref:2]. [2: g‘afforov a. o‘zbek tili grammatikasi va leksikasi masalalari. – toshkent: universitet, 2012.] filologik terminlar ilmiy tafakkur uchun asosiy vosita hisoblanadi. ular nafaqat ilmiy nutqning aniqligini ta’minlaydi, balki tilshunoslikdagi konseptual fikrlarni bir xilda anglash imkonini yaratadi. chunki har bir fan o‘z terminologiyasi orqali o‘zining ilmiy tushunchalar tizimini shakllantiradi. agar terminlar aniq belgilanmasa yoki noto‘g‘ri ishlatilsa, fan doirasidagi tushunchalar chalkashadi, natijada ilmiy muloqotda izchillik buziladi. shu sababli terminlarning mazmunan aniq, qisqa va xalqaro miqyosda tan olingan shaklda ishlatilishi har bir filolog uchun zaruriy talab hisoblanadi. o‘zbek ilmiy tafakkurida filologik terminlarning shakllanishi tarixan arab va fors ilmiy an’analari bilan bog‘liq. ilk o‘rta asrlarda tilshunoslik va adabiyotshunoslik arab tili orqali rivojlangan, chunki qur’on tili sifatida arab tili ilm, tafsir, nahv (grammatika), sarf (so‘z yasalishi), balog‘at (notiqlik) va adab ilmlarining asosi bo‘lgan. shu davrda “nahv”, “lafz”, “ma’no”, “so‘z”, “sarf”, “qoidalar”, …

Хотите читать дальше?

Скачайте все 22 страниц бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "o‘zbek tilshunosligida filologik terminlarning ilmiy tasnifi"

o‘zbekiston respublikasi oliy ta’lim, fan va innovatsiyalar vazirligi urganch innovatsion universiteti filolgiya va tillarni o‘qitish: o‘zbek tili (sirtqi) ta’lim yo‘nalishi: 23/02-guruh talabasi muhayyoning “hozirgi o‘zbek adabiy tili” fanidan kurs ishi mavzu: o‘zbek tilshunosligida filologik terminlarning ilmiy tasnifi topshirdi: muhayyo qabul qildi: gulumov maqsud urganch – 2025 mavzu: o‘zbek tilshunosligida filologik terminlarning ilmiy tasnifi mundarija: kirish .3 i bob. o‘zbek tilshunosligida filologik terminlarning shakllanishi va rivojlanish bosqichlari .7 1.1. filologik terminlarning mohiyati va o‘zbek ilmiy tafakkuridagi o‘rni .7 1.2. o‘zbek filologik terminologiyasining tarixiy shakllanish bosqichlari 10 ii bob. filologik terminlarning ilmiy tasnifi va zamonaviy tizimi 13 2.1. o...

Этот файл содержит 22 стр. в формате DOCX (194,1 КБ). Чтобы скачать "o‘zbek tilshunosligida filologik terminlarning ilmiy tasnifi", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: o‘zbek tilshunosligida filologi… DOCX 22 стр. Бесплатная загрузка Telegram

o‘zbek tilshunosligida filologik terminlarning ilmiy tasnifi

Предварительный просмотр (5 стр.)

Хотите читать дальше?

О "o‘zbek tilshunosligida filologik terminlarning ilmiy tasnifi"

Похожие файлы