nerv tolasi va sinaps fiziologiyasi

PPTX 37 стр. 2,6 МБ Бесплатная загрузка

37 стр.

FaylHub.uz

Скачать через Telegram

Размер 2,6 МБ

Тип файла PPTX

Страницы 37

Обновлено Дек 2025

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1 / 37

powerpoint presentation nerv tolasi va sinaps fiziologiyasi kirish nerv tizimi organizmning markaziy boshqaruv tizimi bo‘lib, barcha faoliyatni muvofiqlashtiradi. asosiy tarkibiy qismi nerv hujayralari va ularning tolalaridir. tolalar orqali nerv impulslarini uzatish amalga oshadi. sinapslar esa neyronlar orasida aloqa o‘rnatadi. ushbu mavzuda nerv tolalari va sinapslarning tuzilishi hamda fiziologiyasi haqida ma’lumot beriladi. nerv tolalari tushunchasi nerv tolasi — bu neyronning uzun o‘simtasi, ya’ni aksoni, va uni o‘rab turgan qobiqdan iborat. tolalar orqali impulslar bir nuqtadan boshqasiga yetkaziladi. ular markaziy va periferik nerv tizimida keng tarqalgan. nerv tolalari turiga, diametriga va mielin qavati mavjudligiga qarab, turlicha tezlikda qo‘zg‘alishni o‘tkazadi. nerv tolalari turlari nerv tolalari ikki katta turga bo‘linadi: mielinli va mielinsiz tolalar. mielinli tolalar qalin lipoproteid qobiq bilan qoplangan, ularda impuls tezligi yuqori. mielinsiz tolalarda esa impuls uzluksiz tarqaladi, tezlik sekinroq bo‘ladi. shuningdek, tolalar diametri kattalashgan sari o‘tkazuvchanlik tezligi ham oshadi. shu jihatlar fiziologik ahamiyatga ega. mielin qobig‘ining ahamiyati mielin qavati nerv …

2 / 37

ralig‘i refrakter davr deyiladi. absolyut refrakter davrda yangi impuls umuman hosil bo‘lmaydi. nisbiy refrakter davrda esa kuchliroq qo‘zg‘atuvchi ta’sirida impuls yuzaga kelishi mumkin. ushbu mexanizm impulslarning ketma-ketligi va tartibda tarqalishini ta’minlaydi. bu fiziologiyada juda muhim. nerv tolalarining o‘tkazuvchanlik tezligi nerv tolalari o‘tkazuvchanligi tolalarning diametri va mieliniga bog‘liq. eng tezkor tolalar a-alfa guruhiga kirib, tezligi 100 m/sekundgacha yetadi. sezgi va og‘riq tolalari sekinroq bo‘ladi. bunday farqlar organizmda reflekslarning tezligi va sezgi uzatilishini belgilaydi. o‘tkazuvchanlik tezligi klinik diagnostika uchun ham muhim ahamiyatga ega. nerv tolalari klassifikatsiyasi nerv tolalari o‘tkazuvchanlik tezligi va funksiyasiga ko‘ra a, b, c guruhlarga bo‘linadi. a tolalari qalin mielinli bo‘lib, eng tez uzatadi. b tolalari o‘rta tezlikda, vegetativ nerv tizimida uchraydi. c tolalari esa mielinsiz, impulsni eng sekin o‘tkazadi. bu guruhlar fiziologik va klinik tahlilda katta ahamiyat kasb etadi. motor va sezgi tolalari nerv tolalari funksiyasiga qarab motor (harakat) va sezgi tolalariga bo‘linadi. motor tolalari mushaklarga impuls olib boradi …

3 / 37

i. bu mexanizm nerv hujayrasining oziqlanishi va qayta tiklanishi uchun zarur. transport buzilishi nevropatiyalarda kuzatiladi. tolalarning shikastlanishi nerv tolalari mexanik, kimyoviy yoki ishemik shikastlanishlarga sezgir. shikastlanishda impuls o‘tkazilishi buziladi, reflekslar susayadi. agar mielin qavati zararlansa, tezlik keskin kamayadi. to‘liq uzilishlarda tolalar distal qismida degeneratsiya yuz beradi. bu hodisa valeryan degeneratsiyasi deb ataladi. fiziologiyada bu jarayon muhim o‘rganiladi. regeneratsiya imkoniyati periferik nerv tolalari shikastlanganda qisman tiklanish qobiliyatiga ega. akson distal qismi degeneratsiyaga uchraydi, ammo proksimal qismdan yangi o‘sish boshlanishi mumkin. markaziy nerv tizimida regeneratsiya imkoniyati cheklangan. shuning uchun miya va orqa miya shikastlanishlari ko‘pincha qaytmas oqibatlarga olib keladi. nerv tolalarining fiziologik ahamiyati nerv tolalari organizmda hayotiy muhim vazifalarni bajaradi: sezgi axborotini markazga olib keladi, motor javobni tashiydi, vegetativ faoliyatni boshqaradi. ularning tezligi va yaxlitligi insonning harakat, sezgi va muvozanat faoliyatini belgilaydi. shunday qilib, tolalar butun nerv tizimining asosiy funksional birligi hisoblanadi. sinaps tushunchasi sinaps — bu ikki neyron orasidagi yoki neyron …

4 / 37

ch qismdan iborat: presinaptik membrana, sinaptik bo‘shliq va postsinaptik membrana. presinaptik qismda mediator saqlovchi pufakchalar joylashadi. impuls kelganda bu mediatorlar bo‘shliqqa chiqadi. postsinaptik membranada maxsus retseptorlar mavjud bo‘lib, mediatorni qabul qilib, yangi impuls hosil qiladi. mediatorlar va ularning vazifasi sinapslarda turli mediatorlar qo‘llaniladi: asetilxolin, noradrenalin, dopamin, serotonin, gaba va boshqalar. har bir mediatorning ta’siri o‘ziga xos. masalan, asetilxolin ko‘pincha qo‘zg‘atuvchi, gaba esa tormozlovchi vazifani bajaradi. mediatorlar sinaptik jarayonning tezligi va samaradorligini belgilaydi. ularning buzilishi ko‘plab kasalliklarga sabab bo‘ladi. sinaptik uzatish bosqichlari kimyoviy sinapslarda uzatish jarayoni bir necha bosqichdan iborat: impuls presinaptik qismga keladi; kalsiy ionlari kirib, mediator pufakchalari bo‘shliqqa chiqadi; mediator postsinaptik retseptorlarga ulanadi; ion kanallari ochilib, yangi qo‘zg‘alish paydo bo‘ladi. shu tarzda nerv tizimida bir yo‘nalishda axborot oqimi ta’minlanadi. sinaptik kechikish sinapsda impuls uzatilishi 0,3–0,5 millisekund kechikish bilan amalga oshadi. bu vaqt mediator ajralishi va postsinaptik retseptorlar bilan bog‘lanishiga sarflanadi. shu sababli sinapslar refleks vaqtini belgilovchi muhim omillardan biridir. …

5 / 37

yangi impuls hosil bo‘lmaydi. bu mexanizm ortiqcha qo‘zg‘alishni cheklash va nerv tizimi muvozanatini saqlashda asosiy rol o‘ynaydi. sinapslarning plastiklik xususiyati sinapslar doimiy faoliyat jarayonida o‘z xususiyatini o‘zgartira oladi. kuchayish yoki zaiflashish hodisalari sinaptik plastiklik deyiladi. bu xotira va o‘rganish mexanizmlarining asosi hisoblanadi. masalan, uzoq muddatli potensiyalizatsiya sinaps faoliyatining mustahkamlanishini ta’minlaydi. shu sababli plastiklik fiziologiyada katta ahamiyatga ega. sinaps patologiyasi sinapslar faoliyatining buzilishi ko‘plab kasalliklarda uchraydi. masalan, miasteniya gravisda asetilxolinga retseptorlar bloklanadi, parkinson kasalligida dopamin yetishmaydi. psixik buzilishlarda ham mediatorlar muvozanati o‘zgaradi. shuning uchun sinaps fiziologiyasini bilish klinikada tashxis va davolashda muhimdir. xulosa nerv tolalari va sinapslar nerv tizimining asosiy funksional birligidir. nerv tolalari impulslarni tez va ishonchli uzatsa, sinapslar ularni qayta ishlaydi, boshqaradi va tormozlaydi. bu ikki tuzilma uyg‘un faoliyati tufayli organizm tashqi va ichki muhitga moslasha oladi. shunday qilib, mavzu fiziologiyaning markaziy qismidir. image1.jpeg image3.jpeg image4.jpeg image5.jpeg image6.jpeg image7.jpeg image8.png image9.png image10.jpeg image11.jpeg image12.jpeg image13.png image14.png image15.png image16.jpeg image17.jpeg …

Хотите читать дальше?

Скачайте все 37 страниц бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "nerv tolasi va sinaps fiziologiyasi"

powerpoint presentation nerv tolasi va sinaps fiziologiyasi kirish nerv tizimi organizmning markaziy boshqaruv tizimi bo‘lib, barcha faoliyatni muvofiqlashtiradi. asosiy tarkibiy qismi nerv hujayralari va ularning tolalaridir. tolalar orqali nerv impulslarini uzatish amalga oshadi. sinapslar esa neyronlar orasida aloqa o‘rnatadi. ushbu mavzuda nerv tolalari va sinapslarning tuzilishi hamda fiziologiyasi haqida ma’lumot beriladi. nerv tolalari tushunchasi nerv tolasi — bu neyronning uzun o‘simtasi, ya’ni aksoni, va uni o‘rab turgan qobiqdan iborat. tolalar orqali impulslar bir nuqtadan boshqasiga yetkaziladi. ular markaziy va periferik nerv tizimida keng tarqalgan. nerv tolalari turiga, diametriga va mielin qavati mavjudligiga qarab, turlicha tezlikda qo‘zg‘alishni o‘tkazadi. nerv tolalari ...

Этот файл содержит 37 стр. в формате PPTX (2,6 МБ). Чтобы скачать "nerv tolasi va sinaps fiziologiyasi", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: nerv tolasi va sinaps fiziologi… PPTX 37 стр. Бесплатная загрузка Telegram