o‘zbek tilshunosligida antonimiya hodisasi

DOCX 30 pages 40.7 KB Free download

30 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 40.7 KB

File type DOCX

Pages 30

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 30

mundarija kirish…………………………………………………………………………….3 i bob. antonimiya hodisasini o’ziga xos xususiyatlari va tilshunoslik qo‘llanmalaridagi talqini……………………..5 1.1 antonimlar va ularning o’ziga xos xususiyatlari……………………………....5 1.2 antonimlarning ona tili darsliklari va qo‘llanmalaridagi talqini………………10 ii bob. hozirgi o’zbek tilshunosligi va zidlik-antonimiyaning xususiy belgisi........................................................16 2.1 hozirgi o’zbek tilshunosligi taraqqiyoti……………………………………....16 2.2 zidlik-antonimiyaning xususiy belgisi..............................................................22 xulosa................................................................................................................29 foydalanilgan adabiyotlar..............................................................30 kirish mavzuning dolzarbligi. o‘zbek tilshunosligida antonimiya hodisasining talqini: antonimiya qarama-qarshi ma'noga ega bo'lgan so'zlar orasidagi munosabatni bildiradi. o‘zbek tilshunosligida antonimiyani o‘rganish o‘zbek tilining leksik-semantik tuzilmalarini tushunishda hal qiluvchi o‘rin tutadi. antonimlarni tahlil qilish so'zlarning qarama-qarshi ma'nolari asosida qanday qo'shilishi haqida qimmatli tushunchalarni beradi, bu esa til, bilish va muloqotni tushunishimizga yordam beradi. o‘zbek tilshunosligida antonimiya turli til xususiyatlari, morfologik, sintaktik, semantik jihatlari nuqtai nazaridan tekshiriladi. tilshunos olimlar antonimlarning qanday yasalishini, gaplarda qanday qo‘llanishini va matnning umumiy ma’nosiga qanday hissa qo‘shishini tahlil qiladilar. tilshunoslar o‘zbek tilidagi antonimiyani o‘rganish orqali tildagi qarama-qarshi ma’nolarni tashkil etish va ifodalashning asosiy tamoyillarini ochib berishlari mumkin. mavzuning …

2 / 30

a juftlanishini tushunish muloqotda g‘oyalar va tushunchalarni yanada aniq va nozik ifodalash imkonini beradi. 2. leksik kengayish: antonimiyani o‘rganish yangi antonimik juftlarni aniqlash va o‘zbek tilining lug‘at boyligini boyitish orqali leksik kengayishga xizmat qiladi. antonimlarni tan olish va tahlil qilish orqali so'zlovchilar o'zlarining til repertuarini kengaytirishlari va kommunikativ qobiliyatlarini oshirishlari mumkin. 3. kognitiv ishlov berish: o‘zbek tilshunosligida antonimiyaning o‘rganilishi tilni anglash va hosil qilish bilan bog‘liq kognitiv jarayonlarga oydinlik kiritadi. so‘zlovchilarning antonimlarni aqliy tarzda qanday ifodalashi va qayta ishlashini o‘rganish lingvistik o‘zaro ta’sirlarda qanday ma’no tuzilishi va uzatilishi haqida tushuncha beradi. 4. tarbiyaviy qadriyat: o‘zbek tilshunosligida antonimiyani o‘rganish til o‘rganish va o‘rgatish uchun asos bo‘lishi bilan tarbiyaviy ahamiyatga ega. antonimlarni tushunish o‘quvchilarga o‘zlari bilgan so‘zlarning qarama-qarshi ma’nolarini o‘zlashtirib, lug‘atning nozik jihatlarini tushunishga va til bilimlarini rivojlantirishga yordam beradi. 5. tillararo qiyoslash: o‘zbek tilidagi antonimiyani boshqa tillar qatorida o‘rganib, tadqiqotchilar tillararo qiyoslashlar olib borib, antonimlarni tashkil etishda til universalligi va tilga …

3 / 30

aytiradi. kurs ishining predmeti va obyekti. o‘zbek tilshunosligida antonimiyani o‘rganish o‘zbek tilidagi til tuzilishi, semantikasi va aloqa shakllarini chuqurroq anglash, nazariy bilimlarni boyitish hamda til o‘rgatish va tadqiqotlarda amaliy qo‘llash imkonini beradi. o‘quvchilarning so‘z boyligini oshirish, ma’no qarama-qarshiliklarini tushunish va o‘zbek tilida til bilish darajasini oshirish uchun antonimiyaga qaratilgan o‘quv materiallari va mashqlarni ishlab chiqish. i bob. antonimiya hodisasini o’ziga xos xususiyatlari va tilshunoslik qo‘llanmalaridagi talqini 1.1 antonimlar va ularning o’ziga xos xususiyatlari. leksik antonimiya. o’zaro qarama-qarshi, zid ma’no bildiradigan so’zlar biri ikkinchisiga nisbatan antonim deyiladi. so’zlarning bunday munosabatda bo’lish hodisasi antonimiya deb yuritiladi. katta-kichik, ko’p-oz, uzoq-yaqin, yuqori-past, qattiq-yumshoq, yoz-qish, to’r-poyga, tun-kun, yo’qotmoq-topmoq, yonmoq-o’chmoq, ochmoq-yopmoq, bog’lamoq-echmoq so’zlari antonimlar jumlasiga kiradi. [footnoteref:1] [1: jamolxonov h. hozirgi o`zbek adabiy tili toshkent — «talqin» — 2005. 157- 163-bet] antonimik munosabatda bo’lgan ikki so’z antonimik juft deb ataladi. antonimik juftlikni hosil qilgan so’zlar, odatda, bir so’z turkumiga mansub bo’ladi: og’ir (sifat) – engil (sifat), …

4 / 30

zoq-yaqin kabilar belgi ma’nosini ifodalovchi antonimlar hisoblanadi. ikki so’zning antonimligini belgilashda ularning semema strukturasini aniqlash juda muhimdir. masalan, qalin va yupqa so’zlarining ma’no (semema) strukturasi quyidagicha: yupqa – yon ko’lami me’yoridan kam; qalin – yon ko’lami me’yoridan ortiq. bu so’zlar ma’nolari strukturasida yon, ko’lam semalari bir xil bo’lib, umumiy semani; kam, ortik semalari esa farqlovchi sema bo’lib, o’zaro zidlik ma’nosini bildirmoqda. keng – tor, erta – kech, oriq – semiz, katta – kichik antonimlarining ma’no strukturasi tubandagicha: keng – en o’lchami nisbatan katta; tor – en o’lchami nisbatan kam; erta – belgilangan vaqtdan bir oz oldin; kech – belgilangan paytdan bir oz keyin; oriq – tanasidagi go’sht-yog’i nisbatan oz, eti qochgan; semiz – tanasidagi go’sht-yog’i nisbatan ko’p, et bitgan; katta – hajm yoki shakl o’lchami me’yoridan ortiq; kichik – hajm yoki shakl o’lchami me’yoridan kam. bu so’zlar sememalari tarkibida zid semalar mavjud bo’lib, ular shu so’zlarning antonim ekanligini yaqqol ko’rsatib …

5 / 30

antonimlar: katta-kichik, to’g’ri-egri, baland-past, keng-tor, chuqur-sayoz, uzun-qisqa; 6) maza-ta’m bildiruvchi sifat antonimlar: achchiq-shirin, mazali-bemaza, xushxo’r-badxo’r kabilar. 2. ravish antonimlar. ravish turkumiga xos antonimlar: 1) holat, tarz (tez-sekin, zo’rg’a-bemalol, birga-alohida, majburan-ixtiyoriy); 2) payt (avval-keyin, erta-kech, bugun-erta); 3) miqdor (ko’p-oz, ortiq-kam); 4) maqsad (atayin-bilmasdan, jo’rttaga-beixtiyor); 5) o’rin (nari-beri) ma’nolarini ifoda qiladi. 3. ot antonimlar. bunday antonimlar ma’no jihatidan kishilarning psixologik holatini (quvonch-alam, rohat-azob, shodlik-qayg’u), tomonlarga oid tushunchalarni (sharq-g’arb, janub-shimol, kunbotar-kunchiqar, er-osmon, to’r-poyga, old-orqa), yil fasllari va sutkaning qarama-qarshi tomonlarini (yoz-qish, bahor-kuz, kecha-kunduz, kun-tun, tong-shom), kundalik hayotga, urf-odatga oid tushunchalarni (muhabbat-nafrat, vasl-hijron, hayot-o’lim, to’y-aza) ifodalab keladi. 3. fe’l antonimlar. antonimiyada fe’l antonimlar ham kattagina o’rin egallaydi. fe’l antonimlar asosan quyidagi ma’nolarni bildiradi: 1) qarama-qarshi tomonga bo’lgan yo’nalishni ifoda qiladi: kelmoq-ketmoq, bormoq-qaytmoq, kirmoq-chiqmoq, ochmoq-yopmoq; 2) kishilarning o’zaro aloqasini bildiradi: olmoq-bermoq, olmoq-sotmoq; 3) kishilarning ruhiy holatini ifodalaydi: kulmoq-yig’lamoq, sevinmoq-qayg’urmoq, rohatlanmoq-azoblanmoq; 4) kishilarning fiziologik holatini bildiradi: semirmoq-ozmoq, yosharmoq-keksaymoq; 5) kishilarning o’zaro munosabatini ifodalaydi: urishmoq-yarashmoq, ajrashmoq-yarashmoq, eslamoq-unutmoq, …

Want to read more?

Download all 30 pages for free via Telegram.

Download full file

About "o‘zbek tilshunosligida antonimiya hodisasi"

mundarija kirish…………………………………………………………………………….3 i bob. antonimiya hodisasini o’ziga xos xususiyatlari va tilshunoslik qo‘llanmalaridagi talqini……………………..5 1.1 antonimlar va ularning o’ziga xos xususiyatlari……………………………....5 1.2 antonimlarning ona tili darsliklari va qo‘llanmalaridagi talqini………………10 ii bob. hozirgi o’zbek tilshunosligi va zidlik-antonimiyaning xususiy belgisi........................................................16 2.1 hozirgi o’zbek tilshunosligi taraqqiyoti……………………………………....16 2.2 zidlik-antonimiyaning xususiy belgisi..............................................................22 xulosa................................................................................................................29 foydalanilgan adabiyotlar..................................................

This file contains 30 pages in DOCX format (40.7 KB). To download "o‘zbek tilshunosligida antonimiya hodisasi", click the Telegram button on the left.

Tags: o‘zbek tilshunosligida antonimi… DOCX 30 pages Free download Telegram