beruniy tarixiy asarlari

DOCX 20 pages 41.2 KB Free download

20 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 41.2 KB

File type DOCX

Pages 20

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 20

beruniy tarixiy asarlari reja: 1. abu rayhon beruniyning birinchi yirik asari. 2. diniy marosimlarning yoritilishi. 3. asariarda qadim xalqlarning taqvim sistemalari. abu rayhon beruniyning birinchi yirik asari “qadimgi xalqlardan qolgan yodgorliklar” hisoblanadi. asarning arabcha nomi “al osor al-boqiya an al-qurun al-xoliya” bo‘lib, yevropada “xronologiya”, o‘zbek sharqshunosligida “osor al-boqiya” nomi bilan mashhurdir. beruniy bu kitobni jurjonda muhojirlik davrida yoza boshlagan va 1000 yilda yozib tamomlagan. bu vaqtda olim endigina 27 yoshga kirgan edi. “qadimgi xalqlardan qolgan yodgorliklar” asarida beruniy fanning hamma sohalariga qiziquvchi buyuk olim ekanligini yana bir bor ko‘rsatdi va unga bu asari juda katta shuhrat keltirdi. hatto bugungi kunga kelib ham, ushbu kitob o‘rta osiy xalqlari, ularning madaniyati va tarixini o‘rganishda juda muhim ahamiyatga egadir. beruniy turli xalqlarning etnogenezi va etnik tarixiga oid ham diqqatga sazovor fikr-mulohazalar bildirgan. shuningdek, asarda qadim xalqlarning taqvim tizimi hamda alohida kunlari haqida ham juda qiziqarli ma’lumotlar keltirib o‘tilgan. muallif asarida o‘ziga ma’lum bo‘lgan …

2 / 20

lar uchun qabrlarga ovqat qo‘yish marosimi va shu kabilar to‘g‘risida ma’lumotlar bergan. beruniyning shaxsan o‘zi ham hayitlarni ikki guruhga bo‘lish lozimligini yozib o‘tgan: bular diniy va dunyoviy hayitlar. olim dunyoviy hayitlarni mukarram hayitlar deb ataydi. manbalarga ko‘ra ushbu hayit kunlari podshoh va raislar o‘zlari uchun marosimlar o‘tkazganlar hamda ular orqali nafslarini sevintirishga, ruhlarini shodlantirishga erishganlar, maqtov va madhga sazovor bo‘lganlar, o‘z xalqlarining muhabbatini jalb qilganlar, duolar olganlar. bu kunlarni nishonlash oddiy xalq uchun ham bir marosimga aylangan. ana shu hayitlar faqir va kambag‘allar fikricha hayotlarining torligini kenglikka aylantiruvchi, umid va orzularini yuzaga chiqaruvchi, halokatga yaqinlashganlarida ularni xatar va balodan qutqaruvchi sabablarning biri bo‘lgan. diniy hayitlarga kelganda, ularni davlatning shariat arboblari, imomlari, faqihlari va dindorlari keltirib chiqarganlar, deydi beruniy. bunday bayramlarni ijro etishdan maqsad yuqorida sanab o‘tilgan sabablarga o‘xshash, lekin bu asosan oxirat kuni uchun o‘tkazilgan. bayramlarning eng ulug‘i navro‘z hisoblanib, u deyarli hamma xalqlarda nishonlangan. olimning yozishicha ushbu bayramning nishonlanish …

3 / 20

da bu oylarning nomlari juda buzib berilgan. asaring 1968 yilgi o‘zbek tilida chop etilgan nusxasida yozilishicha, mavjud materiallar bo‘yicha ularni to‘g‘ri talaffuzini aniqlash imkoni bo‘lmagan, kun nomlari shartli ravishda yozib ko‘rsatilgan. shubhali o‘rinlarda esa unli tovushlar o‘rniga chiziqcha yoki umuman undosh harflarni yozish bilangina kifoyalanilgan. asarda qadim xalqlarning taqvim sistemalari, ulardagi ba’zi muammolar va ularning hal qilinish yo‘llari to‘g‘risida ham bir qancha ma’lumotlar berib o‘tilgan. olim asarni yozar ekan, barcha xalqlar sistemasida bir yil 12 oydan iborat ekanligini ta’kidlab o‘tadi. jumladan, u yozadi: “xudo osmon va yerni yaratgan kundan beri oylar soni 12 ta xudoning kitobida shu”. eron taqvimi ham xuddi shu tartibda: bir yil 12 oydan, kunlar majmui 365 kundan iborat bo‘lgan. asarda keltirilishicha har 120 yilda yil oylari 13 ta bo‘lib, bu yil “kabisa yili” deb, ortiqcha oy kunlarini esa qolgan navbatdagi oylar (kunlari) nomi bilan ataganlar. beruniy o‘z asarida xalqlar etnografiyasi, yil taqvimlari haqida yozar ekan, har …

4 / 20

ga qaytib keladi. bu bilan birga unga ravnaqi, sehri ham qaytadi. butun odamzod yig‘ilib, uni qutlab “navro'z muborak” – “yangi kun keldi”, - deganlar. va shundan boshlab bu kun navro'z deb ataldi. sulaymon shamolga buyurdi, shamol uni ko‘tarib osmonga uchdi. qarshisidan qaldirg‘och chiqib uyamni bosib o‘tma, ichida tuxumlarim bor bor,dedi. sulaymon qaldirg‘ochga rahmi kelib uni uyasini aylanib o‘tdi. shamol uni yerga qo‘ygach, qaldirg‘och minnatdorchilik sifatida tumshug‘ida suv keltirib unga suv sepdi hamda chigirtkaning bir oyog‘ini hadya qildi. olim fikricha eronliklar navro'zda arg‘imchoqlar uchishgani, havoga varraklar uchirishgani, bir birlariga shakar hadya qilishlarining sababi mana shu afsona bilan bog‘liq bo‘lishi ham mumkin.“afsungarlar”-davom etadi beruniy - “navro'z kuni tong otganda birov gap gapirishdan oldin 3 qoshiq asal yalab, uch bo‘lak (xushbo‘y) mum tutatsa, bu ko‘p kasalliklarga shifo bo‘ladi”. olimning yozishicha qadim tarixda navro'z kuni ya’ni yil boshi yozning jazirama (taxminan iyul yoki avgust) kunlariga to‘g‘ri kelgan. shu munosabat bilan xuroson podshohlari otliq askarlarga …

5 / 20

otlar beriladi. ushbu oyning oltinchi kuni “ro‘zi xudod” ya’ni katta navro'z bo‘lib, eronliklarda sha’ni ulug‘ hayit hisoblanadi. asarda ushbu bayram bilan bog‘liq bo‘lgan bir necha afsonalar keltirib o‘tiladi: yozilishicha, “bu kunda xudo maxluqotni yaratishdan forig‘ bo‘lgan, chunki bu kun aytib o‘tilgan olti kunning oxirgisidir”. manbalarga ko‘ra podshoh jamshid hamma zarur narsalar miqdorini shu kuni aniqlagan, ya’ni davlat ishlarini yurgizishda kerakli jihozlar, zarur qog‘oz va atrofga yuboriladigan maktublar bitilgan terilarni shu kunga tayyorlab qo‘ygan. oxirgi muhr bosish kerak bo‘lgan hujjatlarga shu kuni o‘z muhrini bosgan, bu forschada “isfido navisht”, ya’ni “oqqa ko‘chirish” deb atalgan. jamshid davrida katta va kichik navro'zlar alohida hayit sifatida nishonlangan. undan keyin hukmronlik qilgan podshohlar farvardin moh (yilning birinchi oyi) ning barcha kunlarini hayitga aylantirib uni olti bo‘lakka taqsimlashgan: birinchi besh kun – podshohlar uchun, ikkinchi besh kun – ulug‘ kishilar uchun, uchinchi besh kun – podshohlarning g‘uloslari uchun, to‘rtinchi besh kun – xizmatkorlar uchun, beshinchisi – …

Want to read more?

Download all 20 pages for free via Telegram.

Download full file

About "beruniy tarixiy asarlari"

beruniy tarixiy asarlari reja: 1. abu rayhon beruniyning birinchi yirik asari. 2. diniy marosimlarning yoritilishi. 3. asariarda qadim xalqlarning taqvim sistemalari. abu rayhon beruniyning birinchi yirik asari “qadimgi xalqlardan qolgan yodgorliklar” hisoblanadi. asarning arabcha nomi “al osor al-boqiya an al-qurun al-xoliya” bo‘lib, yevropada “xronologiya”, o‘zbek sharqshunosligida “osor al-boqiya” nomi bilan mashhurdir. beruniy bu kitobni jurjonda muhojirlik davrida yoza boshlagan va 1000 yilda yozib tamomlagan. bu vaqtda olim endigina 27 yoshga kirgan edi. “qadimgi xalqlardan qolgan yodgorliklar” asarida beruniy fanning hamma sohalariga qiziquvchi buyuk olim ekanligini yana bir bor ko‘rsatdi va unga bu asari juda katta shuhrat keltirdi. hatto bugungi kunga kelib ham, ushbu kitob o‘rta ...

This file contains 20 pages in DOCX format (41.2 KB). To download "beruniy tarixiy asarlari", click the Telegram button on the left.

Tags: beruniy tarixiy asarlari DOCX 20 pages Free download Telegram