qadimgi hindiston va xitoy fani

PPTX 33 pages 3.4 MB Free download

33 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 3.4 MB

File type PPTX

Pages 33

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 33

bo'lajak informatika o'qituvchilarini metodik tayyorlash tizimida web-texnologiyalardan foydalanish qadimgi hindiston va xitoy fani. toshkent kimyo xalqaro universiteti samarqand filiali fan: “ fan va texnika tarixi” o’qituvchi t.ernazarov 2 mashg’ulot turi: ma’ruza mavzu: qadimgi hindiston va xitoy fani. reja: qadimgi hind fani rivojining tarixiy sharoitlari. eramizdan avvalgi 2 ming yillikda hind fani. eramizdan avvalgi 1 ming yillik va eramiz arafasida hind fani. qadimgi xitoy fanining vujudga kelishi va qadimgi xitoy fanining shan-in bosqichi. qadimgi xitoy fanining chjou, sin va xan bosqichlari. eng qadimgi hindlar o`zlariga xos madaniyat yaratib, bu bilan jahon madaniyati xazinasiga o`zlarining barakali hissalarini qo`shganlar. qadimgi hindiston ham misr, mesopotamiya, xitoy kabi dastlabki sivilizasiya markazlaridan hisoblanadi. qadimgi hind madaniyati poydevori ibtidoiy davrlardayoq qurilgan. . moxenjodaro va xarappa shahar harobalaridan topilgan iyeroglif yozuvlar shuni ko’rsatadiki, er.av.iii-ming yillikdayoq hindistonda o’ziga xos ravishda vujudga kelgan su’atli yozuv mavjud bo’lgan. qadimgi hindistoning tarixi va madaniyatini o’rganishda qadimgi hindlarning «veda» deb ataladigan diniy to’plamlari …

2 / 33

tib kelgan. veda adabiyoti bir necha ming yillar davomida shakllanib, qadimgi hindlar tarixidagi turli jamiyatlarning diniy-falsafiy, estetik taraqqiyot darajalarini ifodalaydi. vedala ichida eng qadimiysi „rigveda“ hisoblanadi. u 10 kitob (mandala) dan iborat. bunda tabiatdagi narsa va hodisalar (osmon oʻzgarishi, quyosh, yulduzlar, momaqaldiroq, shamol, yomgʻir, togʻlar, daryolar) ilohiy kuchlar sifatida gavdalantirilib, ular sharafiga qoʻshiqlar, madhiyalar toʻqilgan, ularga qurbonliklar keltirilgan. insoniyat hayoti, uning baxt-saodati ana shu kuchlarga bogʻliq holda tasavvur qilingan, „rigveda“ga koʻra, indra — momaqaldiroq ilohi, mitra — quyosh tangrisi, varuna — osmon maʼbudi, agni — olov maʼbudi, yama — ajal, oʻlim keltiruvchi, sama — oy maʼbudasi, rita — koinot tartibini anglatadi. „rigveda“ qoʻshiqlarini toʻplovchilar rishi (ilohiy qoʻshiqlarni toʻquvchi donishmand)lar deb atalgan. abu rayhon beruniy „hindiston“ asarida yozishicha, inson boʻla turib, ilmlari sababli farishtalardan afzal va ortiq boʻlgan hikmatshunoslar rishilar, deb atalganlar. shuning uchun farishtalar rishilardan foydalandilar, chunki rishilar bilim egasidirlar. rishilardan yuksakda faqat barohim turadi. „rigveda“ kitobida qadimgi dunyo falsafiy …

3 / 33

nlar adabiyoti rivojlangan. brahmanlarda samhitalardagi kohinlarning diniy marosimlari sharhlab beriladi. 9 „aranyakalar“ (aynan „oʻrmon kitobi“) jamiyatdagi jabr-zulmdan, gʻarazli, tuban, mol-dunyoga oʻch odamlardan oʻrmonlarga qochib, yolgʻizlikda yashaganlarga bagʻishlangan. upanishad (maxfiy taʼlimot)lar asosan falsafiy-diniy risolalardir. upanishadlarda falsafiy masalalar ancha keng yoritilgan boʻlib, hindlar tangrisi brahma (beruniyda — barohim) borliqning ibtidosi va intihosi, barcha mavjudotlarning asosi, deb ulugʻlanadi. upanishadlarga koʻra, moddiy olam, shu jumladan, inson ham atma-brahmadan paydo boʻlgan va oʻshanga qaytadi. bu fikr islomdagi — sufiylar (ibn arabiy, mansur halloj va boshqalar)ning butun borliq allohning tajalliysi, jamoli. yaxshi, pok insonlar haq visoliga yetishib, u bilan qoʻshilib ketadi, degan fikrlariga uygʻundir. upanishadlarda aytilishicha, inson bunga erishish uchun muayyan axloqiy mezonlarga, karma va dharma taʼlimotiga rioya qilishi kerak. upanishadlarga koʻra, har bir inson oʻzidagi ilohiy dharmalarga muvofiq yashaydi. agar inson bu dunyodagi hayotida pokiza, ezgu niyatlar bilan yashasa, qaytadan dunyoga kelishda yana inson boʻlib keladi. aksincha boʻlsa, odam tuban, hayvoniy ishlar qilsa, keyingi kelishida …

4 / 33

ar tuzilayotgan davrdayoq hind tabiblari odam anatomiyasidan bir qadar xabardor bo’lganlar va ba’zi anotomik terminlarni qo’llaganlar. miyaga, umurtqa pog’onasiga va ko’krak qafasiga alohida e’tibor berganlar va ularni kasallar uyasi deb bilib, tabib bu yerdagi kasallikni topib olib yo’qotish kerak deb hisoblagan. qadimgi hind tibbiyotida davolashda ishlatilgan dori-darmonlarning 1000 ga yaqin turi bo’lib, ular dorivor o’simlik (oshadxi)lardan, meneral buyumlar va hayvon a’zolaridan tayyorlanganlar. qadimgi hindistonda astronomiya va matematika sohasida ham bir qancha bilimlar to’plangan. hindlar quyosh va suv soatidan foydalanganlar. astronom aryabxata v asrdayoq yerning sharsimon ekanligini va yerning o'ziga tortish qonunini, ayni paytda u o ‘z o'qi atrofida aylanish farazini aytgan. o’uyoshning fazoda yurgandek bo’lib ko’rinishini kuzatish, oyning ma’lum yulduzlar (nakshatras) orasida o’ziga xos shakllarga ega bo’lishini kuzatib borish hatto vedalar davridayoq oy zodiakini aniqlashga va taqvimlarning o’ziga xos shaklini ishlab chaqishga imkon bergan. bu taqvimga muvofiq yil 12 oyga (360 kunga), shu bilan birga har bir oy 30 kunga …

5 / 33

ng yillik tarixga ega. farazlarga ko'ra shaxmat hindlarning chaturanga o'yini bo'lib bu forslar tomonidan o'zlashtirilib o'zgartirishlar kiritilib shatranj deb atalgan! qadimgi xitoy madaniyati xitoy markaziy va sharqiy osiyodagi eng qadimgi davlat. tabiati keskin o’rgatuvchan va mutadil. markaziy xitoy tog’laridan boshlanib tinch okeani havzalariga quyadigan xuanxe (sariq daryo) va yantszi daryolari sharqiy xitoy pasttekisligi orqali oqib o’tadi. yog’ingarchilik vaqtlarida xuanxe daryosi toshib, ko’plab tashvishlar keltirganligi uchun unga xitoyliklar «tentak daryo», «xitoyning sho’ri», «ming xil kulfat keltiruvchi daryo» deb nom berishgan. shu daryolarning bo’ylaridagi erlar unumdor bo’lib, ilk dehqochilik vujudga kelgan. bu o’lka qadimdan o’simliklar va hayvonot olamiga boy, er osti qazilma boyliklari ham mashhur bo’lgan. www.arxiv.uz xitoy sivilizatsiyasi mil.avv. 3 ming yillik oxirida shakllandi. xitoy tarixini tarixchi sima tsyan o’z «tarixiy xotiralar» asarida sulolaviy davrlarga bo’lgan. qadimgi xitoyda qo’hna mesopatamiya va misr singari qadimiy o’ziga xos madaniyat yaratilgan. xitoyliklar shan sulolasi davrida (mil.avv. 2 minginchi yil o’rtalarida) ieroglif yozuvini yaratganlar. bu …

Want to read more?

Download all 33 pages for free via Telegram.

Download full file

About "qadimgi hindiston va xitoy fani"

bo'lajak informatika o'qituvchilarini metodik tayyorlash tizimida web-texnologiyalardan foydalanish qadimgi hindiston va xitoy fani. toshkent kimyo xalqaro universiteti samarqand filiali fan: “ fan va texnika tarixi” o’qituvchi t.ernazarov 2 mashg’ulot turi: ma’ruza mavzu: qadimgi hindiston va xitoy fani. reja: qadimgi hind fani rivojining tarixiy sharoitlari. eramizdan avvalgi 2 ming yillikda hind fani. eramizdan avvalgi 1 ming yillik va eramiz arafasida hind fani. qadimgi xitoy fanining vujudga kelishi va qadimgi xitoy fanining shan-in bosqichi. qadimgi xitoy fanining chjou, sin va xan bosqichlari. eng qadimgi hindlar o`zlariga xos madaniyat yaratib, bu bilan jahon madaniyati xazinasiga o`zlarining barakali hissalarini qo`shganlar. qadimgi hindiston ham misr, mesopotamiya, xitoy kabi das...

This file contains 33 pages in PPTX format (3.4 MB). To download "qadimgi hindiston va xitoy fani", click the Telegram button on the left.

Tags: qadimgi hindiston va xitoy fani PPTX 33 pages Free download Telegram