xitoyda fan va madaniyat

DOCX 16 pages 32.1 KB Free download

16 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 32.1 KB

File type DOCX

Pages 16

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 16

mavzu: xitoyda fan va madaniyat reja: 1. qadimgi xitoy madaniyati. 2. xitoyda fan va madaniyat rivojlanishi . 3. qadimgi xitoyda misrda tabobat ilmining rivojlanishi. 1.qadimgi xitoy madaniyati. xitoy madaniyati dunyodagi eng qadimiy va o‘ziga xos madaniyatlardan biridir. xitoy madaniyati keyinchalik mo‘g‘uliston, tibet, hindxitoy, koreya va yaponiyaning keng hududlarida yashab òtgan ko‘plab qo‘shni xalqlar madaniyatining rivojlanishiga katta ta’sir ko‘rsatgan. xitoy dunyodagi eng qadimgi sivilizatsiyalarning vatani va 5 ming yil davomida aholining jismoniy turi o‘zgarmagan hisoblanadi. xitoy 5 ming yillik tarixga ega. mintaqaviy tafovutlar xilma-xillik tuyg‘usini yaratsa-da, umumiy til va diniy va axloqiy qarashlar xitoy madaniyatini birlashtiradi, uning doirasida konfutsiylik va daosizm kabi global ahamiyatga ega hodisalar yaratilgan. xitoyning an’anaviy arxitekturasi bir qator o‘ziga xos xususiyatlarga ega, uning me’moriy bezaklari esa butun dunyo bo‘ylab xitoy binolarining tan olinishiga hissa qo‘shadi. xitoy sivilizatsiyasining besh ming yillik tarixi davomida ko‘plab me’moriy inshootlar saqlanib qolgan, ularning aksariyati haqli ravishda jahon miqyosidagi durdona asarlar hisoblanadi. ularning …

2 / 16

yoni o‘rganadi, lekin o‘zgarmaydi faqatgina kerakli narsani qiladi. yin-yang tushunchasining timsoli daosizmda ikkita qarama-qarshi tamoyil o'zaro ta'sir qiladi - yin va yang, ular bir-biriga oqib tushadi va bir-birisiz mavjud bo'la olmaydi. yin bu salbiy, passiv, ayollik; yang esa ijobiy, faol, erkak. ii asrda. daosizm tashkiliy jihatdan shakllanadi. bu yarim afsonaviy chjan ling tomonidan asos solingan "samoviy yo‘lboshchilar yo‘li" maktabi tomonidan boshlangan. 5-asr boshlarida marosim va dogma shakllanadi va daosizm davlat diniga aylanadi, xudolar panteoni paydo bo‘ladi. ma’buda sivanmu (barcha odamlarning avlodi) ta’limoti, so‘ngra daosizm ko‘plab sekta va yo‘nalishlarga bo‘linadi. dao ta’limotiga asoslanib, daosizm eng yaxshi davlat boshqaruvining o‘ziga xos konsepsiyasini - harakat qilmaslikni taklif qildi: agar hukmdor harakatsiz bo‘lsa,dao tufayli narsalar o‘z-o‘zidan yaxshilanadi deb hisoblashgan. buddizm[tahrir buddizm xitoyga miloddan avvalgi davrlarda kirib kela boshladi. miloddan avvalgi 3-asrda buddist voizlarining paydo bo'lishi haqida afsonalar mavjud edi, lekin ularni ishonchli deb hisoblash mumkin emas edi. buddizmning birinchi tarqatuvchilari oʻrta osiyo davlatlaridan buyuk …

3 / 16

ida taqdim etishning birinchi urinishlari edi. qadimgi xitoy madaniyati. qadimgi xitoy madaniyati butun uzoq sharq mintaqasining tarixiymadaniyssivilizatsiyasiga asos solgan desak, mubolag‘a bo‘lmaydi. bu erdagi dastlabki falsafiy-teologik tafakkur insonning shaxsiga qaratilganligi bilan e’tiborlidir. in davridayoq xitoyliklar 30 ming sonigacha sanoqni bilishgan. astronomiyani esa hosil yig‘ishda dehqonchilikka bog‘lay olganlar. mil. avv. 613 yili qadimgi xitoyliklar birinchi bor galiley kometasini aniqlaganlar. mexanikani bilish irrigatsiya va mudofaa inshootlarini qurishda qo‘l kelgan. dunyoni yaratilishini qadimgi xitoyliklar quyidagicha tasavvur qilishgan. ya’ni, dastlabki inson in va yan ruhlari ta’sirida yaratilganligi, in ruhi yer bo‘lganligi va ular dunyoni muvozanatga solganligi ta’riflanadi. dastlabki inson pangu deb nomlangan. u kosmik tuxumni bolg‘a bilan ikkiga bo‘lib tashlagach, barcha yaxshilik va tozalik engil bo‘lganligi uchun samoga ko‘tarilgan va osmonni hosil qilgan. barcha og‘ir va iflos narsalar erni tashkil qilgan. vafot etgan panguni tanasidan dunyo yuzaga kelgan deb tasavvur qilingan. boshqa rivoyatlarda insonlarni yaratuvchisi sifatida ilon dumli nyuyva ilohasi tilga olinadi. xitoy aholisining …

4 / 16

munosabatlarni hal etishda va boshqa maqsadlarda foydalanish keng quloch ochadi. yozishda dastlab qora mol kurak suyaklari, toshbaqa toshi, shoyi mato va bambuk taxtachalaridan foydalanganlar. faqatgina mil. avv. i asrdan boshlab, qog‘ozga yozishni boshlaydilar. qog‘ozni ixtiro etilishi esa davlat boshqaruvi, fan va madaniyatni rivojlanishida muhim rol o‘ynaydi. qadimgi xitoyliklar ilmiy bilimlarni dehqonchilik, chorvachilik va hunarmandchilikda ko‘llashni yaxshi bilganlar. irrigatsiyadagi katta yutuqlar pirovardida dehqonchilikda hosildorlikni ko‘payishiga olib kelgan. suvsiz joylarni sug‘orish uchun maxsus moslamalar ixtiro qilingan. ular yana ipak qurti yordamida ip olish va undan mato to‘qish texnologiyasini ishlab chiqqanlar. shan-in davridayoq, marosimlar uchun maxsus joylar belgilangan. xitoyga xos shaharsozlik madaniyati mil. avv. i ming yillikning i yarmida yuzaga keladi va bir necha asr davomida deyarli o‘zgarmay borgan. mil. avv. 202 yil xan imperatori lyu banssin imperiyasi poytaxti syanyan o‘rniga chanyan shahrini quradi. mil. avv. 194 yildan to 190 yilgacha ushbu yangi poytaxt qurilishi davom etgan. shahar 36 kv.km. uzunlikdagi mudofaa devori …

5 / 16

yofalaridan tubdan farq qilgan. shu bilan birga hukmdorning maxsus aravasi ham topib, o‘rganilgan. miloddan avvalgi i ming yillik o‘rtalariga kelib, qadimgi xitoyda bir nechta falsafiy va mafkuraviy maktablar yuzaga keladi. bularga konfutsiylik, daosizm, moizm va legizm kabilar misol bo‘la oladi. qadimgi xitoydagi ilmiy bilimlarning asoslaridan biri sifatida falsafani tan olishgan. bu erda mashhur faylasuf kun-szi (mil. avv. 551-479 yy) faoliyat ko‘rsatgan. keyinchalik u dunyoga konfutsiy sifatida tanilgan. konfutsiy xitoyda birinchi bor xususiy maktabini ochadi. lunyuy (“suhbatlar va mulohazalar”) traktatida bilimli insonlarning ta’limoti - “jutszya” deb nomlangan. konfutsiy yashagan davrda xitoyni ichki nizolar va urushlar qamrab olgan edi. shunga qaramasdan uning falsafiy ta’limoti xitoy jamiyati uchun eng kerakli dastur-ul amal vazifasini bajardi. chunki, konfutsiylik etikasi diniy emas edi. ammo tabiat bilan uyg‘unlikka intilish jamiyat uchun muhim deb, hisoblangan. konfutsiy etikaning oltin qoidasi sifatida “o‘zingga ravo ko‘rmagan narsani, birovga ravo ko‘rma” tushunchasini ilgari surdi. uning fikricha haqgo‘y va solih inson quyidagi besh …

Want to read more?

Download all 16 pages for free via Telegram.

Download full file

About "xitoyda fan va madaniyat"

mavzu: xitoyda fan va madaniyat reja: 1. qadimgi xitoy madaniyati. 2. xitoyda fan va madaniyat rivojlanishi . 3. qadimgi xitoyda misrda tabobat ilmining rivojlanishi. 1.qadimgi xitoy madaniyati. xitoy madaniyati dunyodagi eng qadimiy va o‘ziga xos madaniyatlardan biridir. xitoy madaniyati keyinchalik mo‘g‘uliston, tibet, hindxitoy, koreya va yaponiyaning keng hududlarida yashab òtgan ko‘plab qo‘shni xalqlar madaniyatining rivojlanishiga katta ta’sir ko‘rsatgan. xitoy dunyodagi eng qadimgi sivilizatsiyalarning vatani va 5 ming yil davomida aholining jismoniy turi o‘zgarmagan hisoblanadi. xitoy 5 ming yillik tarixga ega. mintaqaviy tafovutlar xilma-xillik tuyg‘usini yaratsa-da, umumiy til va diniy va axloqiy qarashlar xitoy madaniyatini birlashtiradi, uning doirasida konfutsiylik va daosizm ...

This file contains 16 pages in DOCX format (32.1 KB). To download "xitoyda fan va madaniyat", click the Telegram button on the left.

Tags: xitoyda fan va madaniyat DOCX 16 pages Free download Telegram