turkistonda ilm-fan va madaniyat

DOCX 6 стр. 22,6 КБ Бесплатная загрузка

6 стр.

FaylHub.uz

Скачать через Telegram

Размер 22,6 КБ

Тип файла DOCX

Страницы 6

Обновлено Дек 2025

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1 / 6

mavzu: turkistonda ilm-fan va madaniyat reja: 1. xix asr oxiri — xx asr boshlarida ilm-fan 2. ilm-fan taraqqiyoti xix asr oxiri — xx asr boshlarida ilm-fan sohasida katta muvaffaqiyatlarga erishildi. bu muvaffaqiyatlarga erishishda jadidlarning o'rni katta bo'ldi. ular tarbiyaviy maqsadlarda tarix sohasidagi tadqiqotlarni rivojlantira boshladilar. jadidlar tarixni xonlar, sultonlar va amirlar almashinuvi sifatida tasvirlash o'rniga xalq tarixning haqiqiy bunyodkori ekanligmi o'quvchilarga tanishtira boshlashdi. tarixchi va jurnalist mulla olim maxdum hoji «tarixi turkiston» («turkiston tarixi») asarini yozdi. bu asar ozbek tilida bosmadan chiqdi. unda qadimgi davrdan to turkistonning xx asr boshlarigacha bo'lgan voqealari yilnomasi bayon etilgan edi. bu kitob o ’ zbek tilidagi ilk tarixiy asar sifatida shuhrat qozondi. jadidlar turkistonda savodxon va bilimdon kishilarni tarbiyalashda tarix fanining ahamiyatini yuqori baholar edilar. mahmudxo'ja behbudiy turkistonning barcha aholisiga «hozirgi dunyoda yashash, ziyoli, komil va odil» bo'lish uchun o ’ z vatani tarixini o ’ rganish da'vati bilan murojaat qildi. bu davrning yana …

2 / 6

«afrosiyob qo'rg’oni» asarlarini yozdi. rus va o'zbek tillarini o'rganish bo'yicha qator darsliklar muallifi bo'ldi. 1895-yilda tashkil etilgan arxeologiya havaskorlari to'garagining qatnashchilari o'lkadagi tarixiy yodgorliklarni o'rganishga kirishdi. garchi qidiruv va qazish ishlari kamdan kam o'tkazilgan bo'lsa-da, ular ayrim arxeologik obyektlarni izlab topish va yodgorliklarni tavsiflash bilan shug'ullanib, sohaga muayyan hissa qo’shdilar. o 'zingizni sinang! mulla olim maxdum hoji — v. vyatkin — 1895-yilda muhammad solih — yusuf bayoniy — o'rta osiyoni imperiyaning bir qismiga aylandi deb hisoblagan mustamlakachi hukumat o'lkani faol o'zlashtirish maqsadida ilm-fanni rivojlantirishga ham harakat qildi. eng avvalo, 1867-yilda mintaqaning bosh xaritasi tuzib chiqildi. hududni xaritalashtirish va iqlimini o'rganish uchun toshkentda meteorologiya stansiyasi tashkil etildi. mutaxassislar yetishmasligi sababli uzoq vaqt davomida keng ko'lamli ilmiy tadqiqotlarni shakllantirish amalga oshlrilmadi. faqat xix asrning 90-yillarida va xx asr boshlarida o'rta osiyoning tabiiy boyliklarini o’zlashtirish bilan bog'liq bo'lgan tadqiqot ishlari avj oldi. mashhur rus zoologi va sayyohi n. a. seversev pomir tog' tizrmini …

3 / 6

sug'orish, dehqonchilik va yerdan foydalanish borasidagi ilg’or usullarni targ'ib qildi. qishloq xo’jaligi jamiyati mustamlakachilar manfaatidan kelib chiqib, paxtachilikni rivojlantirish bo’yicha ilmiy tadqiqotlar bilan shug'ullandi. mahalliy iqlim sharoitiga moslashgan o'ziga xos o'rta osiyo paxta navidagi dastlabki hosil yetishtirildi. 1876-yil toshkentda turkiston muzeyi (hozirgi o'zbekiston tarixi davlat muzeyi) tashkil etildi. 1870-yili toshkentda turkiston xalq kutubxonasi tashkil etilishi ham o'rla osiyoda fan va madaniyatning rivojlanishida katta ahamiyatga ega bo'ldi. undagi kitoblarning aksariyat qismi turkiston tarixi va tabiatiga oid nodir asarlar bo'lgan. o'zingizni sinang! o'rta osiyo olimlar jamiyati — ... 1870-yilda… 876-yilda - rus tadqiqotchilari … bu davrda bir qator adabiyot namoyandalari yetishib chiqdi. shulardan biri o'zbek demokratik shoiri ubaydulla solih o'g'li zavqiy bo'lib, u bitgan satirik she'rlarida hukmdorlar va ruhoniylar xatti-harakatlari tanqid qilinadi. zavqiy erk va ozodlikni tarannum etgan she'rlari uchun zindonga tashlandi. sharq adabiyoti uchun an'anaviy bo'lgan janr she'riyat edi. turkistonda she'riyatning shakl va mazmuni bir-biridan farqlanuvchi va ba'zan bir-biriga zid bo'lgan …

4 / 6

ng jamiyat va oiladagi haq-huquqsiz ahvoli to'g'risida achchiq haqiqatlarni qalamga oldi. ayollarning erkinligi va teng huquqli bo'lishi uchun kurashga da'vat etgani uchun shahardagi mutaassib kayfiyatdagi kuchlar tomonidan kaltaklandi va ko'p o'tmay hayotdan ko'z yumdi. o'zbek shoirlarining she'rlari keng xalq ommasi yuragiga yo'l topdi. ularning she'rlari asosida ko'plab qo'shiqlar yaratildi. xx asr boshlarida o'zbek adabiyotida yangi janrlar paydo bo'ldi. nasrda yaratilgan asarlar ham dunyo yuzini ko'rdi. ayniqsa, jadid adabiyoti rivojlandi. bu adabiyot mazmunida mamlakatdagi og'ir sharoit va mustamlakachilik tizimi illatlari qoralandi. o 'zingizni sinang! anbar otin — muqimiy — zavqiy — jadid adabiyotida 1910-yilda abdulla qodiriy ilk nasriy asarlarini e'lon qildi. adib o'zining hikoyalari, felyetonlari va pyesalari bilan turkiston ziyolilari hamda xalq ommasi orasida keng tanildi. uning «juvonboz» hikoyasi, «baxtsiz kuyov» pyesasi va qator romanlarini xalq sevib o'qiy boshladi. nasrda ijod qilish xalq uchun eng ommabop va tushunarli adabiyot shakli edi. shuning uchun ham jadidlar o'z g'oyalarini keng xalq ommasiga singdirish …

5 / 6

an shafqatsiz mavjudotlarga aylantirgan ma'naviy qashshoqlik, mol-mulkka ruju qo'yish qattiq qoralangan edi. unda yot odatlarning kirib kelishi jamiyat uchun muqaddas bo'lgan oilani yemirishi ko'rsatib berildi. nusratilla qudratilla qalamiga mansub «to'y» asarida oilaviy va shaxsiy fojialar sababchisiga aylangan serchiqim ba'zi urf-odatlar va an'analar tanqid ostiga olindi. pyesada oila boshlig'ining serhasham sunnat to'yi uchun puli yetmay qolganida qarz olishga majbur bo'lganligi va ko'p o'tmay to'lovga layoqatsizligi oqibatida qarzdorning qamoqqa olinishi ko'rsatilgan. shu kabi tarbiyaviy ahamiyatga ega, ma'naviy boy adabiyot xalq ongini uyg'otuvchi eng muhim vosita bo'ldi. uning atoqli namoyandalari esa soha rivojiga ulkan hissa qo'shdilar. yodda tuting! 1911-1917-yillarda jaded ma’rifatparvarlarining 25 ta pyesasi namoyish etildi, ular xalq ommasi orasida eng mashhur asarlarga aylandi. atamalar izohi meteorologiya (yunoncha) — yer atmosferasi, uning xususiyatlari va unda bo'ladigan fizik jarayonlar haqidagi fan. felyeton (fransnzcha) — kundalik turmushda ro'y beradigan salbiy hodisalarni tanqid qilib yozilgan gazeta yoki jurnal maqolasi. xx аsr boshlаridа rossiyadаgi musulmon mаktаblаrining buyuk …

Хотите читать дальше?

Скачайте все 6 страниц бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "turkistonda ilm-fan va madaniyat"

mavzu: turkistonda ilm-fan va madaniyat reja: 1. xix asr oxiri — xx asr boshlarida ilm-fan 2. ilm-fan taraqqiyoti xix asr oxiri — xx asr boshlarida ilm-fan sohasida katta muvaffaqiyatlarga erishildi. bu muvaffaqiyatlarga erishishda jadidlarning o'rni katta bo'ldi. ular tarbiyaviy maqsadlarda tarix sohasidagi tadqiqotlarni rivojlantira boshladilar. jadidlar tarixni xonlar, sultonlar va amirlar almashinuvi sifatida tasvirlash o'rniga xalq tarixning haqiqiy bunyodkori ekanligmi o'quvchilarga tanishtira boshlashdi. tarixchi va jurnalist mulla olim maxdum hoji «tarixi turkiston» («turkiston tarixi») asarini yozdi. bu asar ozbek tilida bosmadan chiqdi. unda qadimgi davrdan to turkistonning xx asr boshlarigacha bo'lgan voqealari yilnomasi bayon etilgan edi. bu kitob o ’ zbek tilidagi ilk tarixiy ...

Этот файл содержит 6 стр. в формате DOCX (22,6 КБ). Чтобы скачать "turkistonda ilm-fan va madaniyat", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: turkistonda ilm-fan va madaniyat DOCX 6 стр. Бесплатная загрузка Telegram