milliy dinlarning ta'riflari

PDF 15 pages 491.8 KB Free download

15 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 491.8 KB

File type PDF

Pages 15

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 15

2-mavzu. milliy dinlar reja: 1.milliy dinlarning taʼrifi. hindiston milliy dinlari: vedalar, upanishada, braxmanizm va hinduilik. jaynizm va sikhizm ta’limotlari 2. xitoy milliy dinlari: konfutsizm va daosizmning mohiyati. 3. yapon milliy dini sintoizmning paydo bo’lishi va rivojlanishi. 4. yahudiylik milliy dinining tarixi, muqaddas matnlari, teologik asoslari va marosimlari. 5. tangrichilik eʼtiqodi va zardushtiylik taʼlimotining mohiyati. 6. avesto kitobidagi g’oyalarning tarbiyaviy ahamiyati. milliy dinlarning milliy ong va milliy o’z o’zini anglashdagi o’rni. tayanch tushunchalar: iudaizm, dovud, tavrot, falastin, iosif, yaxve, yakkaxudolik, navuxodonosor, muso, markaziy osiyoda yaxudiylik, vedalar, braxmanlik, hinduiylik, jaynizm, sikxiylik, konfutsiylik, daosizm, dao tushunchasi, sintoiylik, an’ana, kami culti 1. milliy dinlarning taʼrifi. hindiston milliy dinlari: vedalar, upanishada, braxmanizm va hinduilik. jaynizm va sikhizm ta’limotlari. faqat bir millat e’tiqod qiladigan dinlar – milliy dinlar deyiladi. vedalar (sanskritcha veda — bilim)— hindiston yozma adabiyotining qad. yodgorligi. mil. av. 2-ming yillikning oxiri — 1-ming yillikning boshida yaratilib, veda toʻplamlari deb nomlanadi. bu madaniy yodgorlikdan …

2 / 15

kuchlarga bogʻliq holda tasavvur qilingan, «rigveda»ga koʻra, indra — momaqaldiroq ilohi, mitra — quyosh tangrisi, varuna — osmon maʼbudi, agni — olov maʼbudi, yama — ajal, oʻlim keltiruvchi, sama — oy maʼbudasi, rita — koinot tartibini anglatadi. «rigveda» qoʻshiqlarini toʻplovchilar rishi (ilohiy qoʻshiqlarni toʻquvchi donishmand)lar deb atalgan. beruniy «hindiston» asarida yozishicha, inson boʻla turib, ilmlari sababli farishtalardan afzal va ortiq boʻlgan hikmatshunoslar rishilar, deb atalganlar. shuning uchun farishtalar rishilardan foydalandilar, chunki rishilar bilim egasidirlar. rishilardan yuksakda faqat barohim turadi. «rigveda» kitobida qadimgi dunyo falsafiy tafakkurining oʻziga xos badiiy ifodasi koʻrinadi. unda qadimgi hindlar olam sirlari haqida fikr yuritadi. masalan, hech narsaga tayanmagan va yopishtirilmagan quyosh nega qulab tushmaydi? kechasi quyosh qayoqqa ketadi, u qayerda? shamol qayerda tugʻilib, qayerga boradi? olamning asosini nima (yoki nimalar) tashkil etadi? vedada bu va boshqa koʻplab bunday muammolar koʻtarilgan. sharq faylasuflari toʻrt unsur — suv, olov, havo, tuproqni barcha mavjudotlarning asosi deb bilganlar. bu jihatdan …

3 / 15

tajalliysi, jamoli, yaxshi, pok insonlar haq visoliga yetishib, u bilan qoʻshilib ketadi, degan fikrlariga uygʻundir. upanishadlarda aytilishicha, inson bunga erishish uchun muayyan axloqiy mezonlarga, karma va dharma taʼlimotiga rioya qilishi kerak. upanishadlarga koʻra, har bir inson oʻzidagi ilohiy dharmalarga muvofiq yashaydi. agar inson bu dunyodagi hayotida pokiza, ezgu niyatlar bilan yashasa, qaytadan dunyoga kelishda yana inson boʻlib keladi. aksincha boʻlsa, odam tuban, hayvoniy ishlar qilsa, keyingi kelishida joni hayvonga koʻchadi. beruniy «hindiston» asarida yozishicha: shu tabaqalar (brahmanlar, kshatriy- harbiylar, vayshya — dehqonlar, chorvadorlar, shudra — quyi tabaqa vakillari)dan kimning xalos boʻlishga tayyor va loyiq ekani haqida hindlarning fikri turlichadir. baʼzi vedashunoslar brahmanlar va kshatriydan boshqalar qutulish (najot)ga qobil emas, chunki vedani oʻrganishga faqat ular haqli xolos, deydilar. braxmanizm-miloddan avvalgi 900 yildan boshlangan qadimiy diniy an'ana. hindistonda din haqidagi eng qadimgi matnlarga ega diniy yo'nalish - vedizmga asoslanadi. ushbu yozuvlar «vedalar» deb nomlangan va keyinchalik hinduizm kabi diniy qatlamlarga ta'sir ko'rsatgan. …

4 / 15

iqishi yoki printsipi bilan bog'liq bo'lgan narsalarni doimo shubha ostiga qo'yadi. braxman mavjudlik yuzaga keladigan universal haqiqat sifatida qaraladi. braxmanizm vedika davrida miloddan avvalgi 1500 yildan boshlangan. miloddan avvalgi 500 dan 500 yilgacha shimoliy hindistonda. hind vodiysidan tashkil topgan hind vodiysi tsivilizatsiyasi aryos (dvoryanlar), o'z jamiyatlarida vedizmni o'rnatdilar. ular marosimlar va ibodatlar orqali tabiatga sig'inishni mashq qildilar. ular sanatana dharmasiga (hayotning abadiy tartibi) ishonishgan. vedalardan braxman g'oyasi, umuminsoniy haqiqat paydo bo'ldi. boshqa tomondan, brahmanizm oriylar tsivilizatsiyasi gang daryosi tomonidan ta'minlanadigan mintaqalarda va hindiston janubiga o'tishda rivojlanganda rivojlanadi. vedizmdan farqli o'laroq, braxmanizm muqaddas vedalar matnlaridan tashqari boshqa kitoblarni ham qabul qildi. dharmashastras qonun kitoblari, afsonaviy epikalar va puranalar (boshqa an'analar, afsonalar, tarixga oid hind adabiyotining keng to'plami) kabi boshqa vedik bo'lmagan kitoblar kabi yozilganlar bu dinning yozma ma'lumotnomalarining bir qismidir. birinchi bosqichda braxman hamma joyda mavjud, abadiy olamshumul haqiqat, harakatlanadigan yoki harakat qilmaydigan hamma narsaning asosiy sababi sifatida qaraladi. yana bir …

5 / 15

r. u dharma tamoyillarining himoyachisi (hayot va olamning mavjudligini ta'minlaydigan tartib), ularni tartibsizlik va halokat oldida himoya qiladi. hinduiylik, hinduizm dunyoda keng tarqalgan dinlardan biri. hinduiylikga eʼtiqod qiluvchilar asosan hindistonda (95% ga yaqini) yashaydi, pokiston, bangladesh, nepal, shri lankada, shuningdek, janubiy afrikada, janubiy sharqiy osiyoda ham uchraydi. hinduiylikka 780 mln. kishi eʼtiqod qiladi (2003). milodning 1-ming yilligida shakllangan. hinduiylik veda dini va brahmanizm rivojlanishi va unga keyinchalik xalq eʼtiqodi, urf-odatlari, marosimlari singib ketishi jarayonida paydo boʻlgan. oʻrta asrlarda hukmron mafku-raga aylangan. hinduiylikning asosida jonning yangi shaklga kirishi (sansara) haqidagi taʼlimot yotadi. unga koʻra, kishi oʻlgandan keyin joni (ruhi) yangi oʻsimlik, hayvon yoki inson tanasiga kirib oladi va qayta tugʻiladi. yangi ruhning qay darajada boʻlishi karma qonuniga, yaʼni kishining hayot davridagi xulq-atvori, xatti-harakatiga bogʻliq. hinduiylikning asosiy maqsadi — insonni mana shu qayta tugʻilish zanjiridan, azob-uqubatidan halos qilish, yaʼni mokshaga erishish. hinduiylik dagi turli diniy-falsafiy taʼlimotlar mokshaga erishishning yoʻllari va vositalarini ishlab …

Want to read more?

Download all 15 pages for free via Telegram.

Download full file

About "milliy dinlarning ta'riflari"

2-mavzu. milliy dinlar reja: 1.milliy dinlarning taʼrifi. hindiston milliy dinlari: vedalar, upanishada, braxmanizm va hinduilik. jaynizm va sikhizm ta’limotlari 2. xitoy milliy dinlari: konfutsizm va daosizmning mohiyati. 3. yapon milliy dini sintoizmning paydo bo’lishi va rivojlanishi. 4. yahudiylik milliy dinining tarixi, muqaddas matnlari, teologik asoslari va marosimlari. 5. tangrichilik eʼtiqodi va zardushtiylik taʼlimotining mohiyati. 6. avesto kitobidagi g’oyalarning tarbiyaviy ahamiyati. milliy dinlarning milliy ong va milliy o’z o’zini anglashdagi o’rni. tayanch tushunchalar: iudaizm, dovud, tavrot, falastin, iosif, yaxve, yakkaxudolik, navuxodonosor, muso, markaziy osiyoda yaxudiylik, vedalar, braxmanlik, hinduiylik, jaynizm, sikxiylik, konfutsiylik, daosizm, dao tushunchasi, si...

This file contains 15 pages in PDF format (491.8 KB). To download "milliy dinlarning ta'riflari", click the Telegram button on the left.

Tags: milliy dinlarning ta'riflari PDF 15 pages Free download Telegram