milliy dinlarning ta’rifi va ta’limotlari

DOCX 15 pages 47.0 KB Free download

15 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 47.0 KB

File type DOCX

Pages 15

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 15

seminar mashg’ulotlari uchun ma’lumotlar 2-mavzu: milliy dinlar. reja: 1.milliy dinlarning ta’rifi. hindiston milliy dinlari: vedalar, upanishada, brahmanism va hinduilik. jaynizm va sikhizm ta’limotlari. 2. xitoy milliy dinlari: konfutsizm va daosizmning mohiyati. yapon milliy dine sintoizmning paydo bo’lishi va rivojlanishi.tangrichilik e’tiqodi va zardushtiylik ta’limotining mohiyati. 3. avesto muqaddas manbasidagi g’oyalarning tarbiyaviy ahamiyati. tayanch tushunchalar: vedalar, upanishada, brahmanism va hinduilik. jaynizm va sikhizm, konfutsizm va daosizm, sintoizim, avesto milliy dinlar–oʻz mazmun-mohiyati bilan asosan bir millatga mansub xalqlar eʼtiqod qiladigan dinlardir. milliy dinlar shakllanishining dastlabki va eng soʻnggi davrlarini bir-biridan farqlash lozim. dastlabki milliy dinlar quldorlik jamiyatida vujudga kelgan boʻlib, odatda, politeistik, yaʼni koʻp xudolik dinlari boʻlgan. masalan, qadimgi grek dini koʻp xudolikning oʻzginasidir. zevs-pantion (qadimgi grek tilida – bosh xudo) hisoblanib, bir ukasi dengiz xudosi, ikkinchi ukasi – yer osti podsholigining xudosi hisoblanar edi. shuningdek, muhabbat va goʻzallik maʼbudasi, urush xudosi xudosi, quyosh xudosi va sanʼat homiysi va boshqa yana bir qancha …

2 / 15

gʻ-qabila dinlaridan farqli ravishda sinfiy jamiyat qaror topishi va shakillanishi davrida vujudga kelgan va rivojlangan. binobarin, ular avvalo elatning soʻngra, millatning shakllanishini oʻzlarida aks ettirgan. milliy dinlar tasavvur qilingan xudolar milliy xudolar hisoblanib, ibodat marosimlar asosan muayyan elat yoki millatnikigagina mos tushar edi. binobarin, bu xildagi qadimgi dinlar milliy davlat xarakterida boʻlishi bilan boshqa din shakillaridan ajralib turgan. vedalar (vedizm). miloddan avvalgi ikkinchi ming yilliklar о‘rtalarida hindistonga, panjob hududiga g‘arbdan hindiqush dovoni orqali oriy jangari xalqlar bostirib kelganlar. ular eronga kо‘chib kelgan qо‘shni qabila tillariga yaqin hind-yevropa tillarida sо‘zlashar edilar. ular harbiy ishlarda, she’riyatda usta bо‘lib, о‘zlari bilan muqaddas yozuvlari-vedalar (sanskrit-muqaddas bilim)ni olib kelganlar. hind adabiyoti boy bо‘lib, uning anchagina qismi yо‘qolib ketgan. uning boshlanishi vedalardir. vedalar tarkibiga turli davrlarda yozilgan bir necha kitoblar kirib, ularda ibodat, marosimlar, falsafiy ta’limotlar, tarixiy voqealar bayon etilgan. vedalar tо‘rt yirik tо‘plamdan iborat: 1. rigveda (“madhiyalar vedasi”); 2. samaveda (“qо‘shiqlar vedasi”); 3. yajurveda (“qurbonliklar …

3 / 15

bо‘lib, undan faqat 76 tasi rigvedada uchramaydi. undagi she’rlar rigvedaning viii va ix mandalasidan olingan bо‘lib, tantanali qurbonlik marosimi paytida о‘qiladi. tо‘plam ikki qismdan iborat: birinchi qism hajmi agni, indra, sama xudolariga, ikkinchi qism somaga qurbonlik keltirish marosimida aytiladigan qо‘shiqlardan iborat. samovedaning maqsadi diniy marosimlarda aytiladigan qо‘shiqlarni о‘rgatishdan iborat. hindistonda hozirda ham vedalarni kuyga solib kuylovchilar-samovedinalar saqlanib, ularning maktablari mavjud. yajurveda. yajurveda shrauta (qurbonlik marosimi) bilan bog‘liq bо‘lib, uning asosiy qismini qurbonlik usullari – yajus tashkil etadi. bu marosimlarda tо‘lin oyli tunda, yangi oy chiqqan payti agni uchun qurbonliklar о‘tkazilgan. vedaning bu maktablari qora va oq yajurvedaga bо‘lingan. qora yajurvedaning turli maktablarga xos bо‘lgan katxoxa, kapishtxala-katxa, maytrayani, tayttiriya kabi tahrirlari mavjud. oq yajurvedaning vajasaneyi nomli birgina tahriri bor. yajurvedaning tarkibi uch asosiy bosqichni tashkil etadi. i.marosim. ii. yajus va mantralar. iii. braxmana sharhlari. atxarvaveda. u mil.av. 1-ming yilliklar boshlariga borib taqaladigan qadimiy hind afsunlarini о‘zida aks ettirgan. qadimiy hind jamiyatida …

4 / 15

shqa barcha xudolar indraga bо‘ysunadilar. bu veda ilohiyotchiligiga xos bо‘lib, shu munosabat boshqa xudolarga ham tegishlidir. vedalarda xudolar osmon xudolari quyosh xudolari, havo xudolari, er xudolari, ayol xudolar kabi xudolar toifasi haqida madhiyalar bayon etilgan. osmon xudolari. dyaus, varna, indra kabi xudolar osmonlarni boshqarib turuvchilarga kirganlar. keyinchalik varuna suv va dengizlar xudosiga aylanib ketgan. quyosh xudolari. rigvedada quyosh energiyasining turlicha namoyon bо‘lishidan besh xudo yuzaga kelganligi haqida sо‘z yuritiladi. mitra (dо‘st) – qadimiy xudodir. surya – quyoshning yorqinroq namoyon bо‘lgan kо‘rinishidir. savitri -quyoshning quvvat beruvchi kuchida namoyon bо‘ladi. pushan muruvvatli bо‘lib, quyoshning mahsuldorlik faoliyatini о‘zida namoyon qiladi. vishnu xudolar orasida abadiy bо‘lib, hozir hindistonda ulug‘lanadi. yana ashvina va sitvar nomi bilan ataluvchi ikki tong xudosi qо‘shiladi. indra osmon podshosi va oriylarning milliy xudosidir. yomg‘ir xudosi panjaniya, shamol xudosi vayyular vedalarda aniq tasvirlanmagan. ular indra bilan jamlangan holda tasvirlanadi. runada odamlar qо‘rqib unga bag‘ishlab madhiya, duolar о‘qiganlar. u rigvedada shiva (yoqimli) …

5 / 15

va madhiyalar xudolarga atab о‘qish odat tusiga kirgan. (( ((( ((( veda dini — mil. av. 1-ming yillikda hindistonda vujudga kelgan din. vedalar orqali maʼlum. hinduizm dini shakllanishining dastlabki bosqichi. v.d.da dastlab tabiat kuchlari va hodisalari antropomorfik (inson qiyofasiga oʻxshatib) tasavvur etilgan. v.d.da yaxshi va yomon xudolar, ruxlar haqidagi tasavvurlar asosiy oʻrin egalladi. unda politeizm (koʻpxudolik) hukmron boʻlgan. v.d.da sigʻinish marosimlari asosan xudolarga qurbonlik qilish, ovqat, hayvonlar keltirish va turli urf-odatlarni bajarishdan iborat boʻlgan. keyinchalik kohinlarning alohida qatlami — brahmanlar ajralib chiqib, diniy marosimlar tizimi murakkablashdi. v.d.ning keyingi evolyutsiyasi natijasida brahmanizm vujudga keldi. vedalar (sanskritcha veda — bilim)— hindiston yozma adabiyotining qadimiy yodgorligi. mil. av. 2-ming yillikning oxiri — 1-ming yillikning boshida yaratilib, veda toʻplamlari deb nomlanadi. bu madaniy yodgorlikdan bizgacha 4 ta qism (samhita): „rigveda“ (qasida, madhiya, duolar toʻplami), „samaveda“ (qoʻshiqlar toʻplami), ayurveda yoki yajurveda (qurbonlik qilish yoʻllari), atharvaveda (sehrli duolar toʻplami) yetib kelgan. veda adabiyoti bir necha ming …

Want to read more?

Download all 15 pages for free via Telegram.

Download full file

About "milliy dinlarning ta’rifi va ta’limotlari"

seminar mashg’ulotlari uchun ma’lumotlar 2-mavzu: milliy dinlar. reja: 1.milliy dinlarning ta’rifi. hindiston milliy dinlari: vedalar, upanishada, brahmanism va hinduilik. jaynizm va sikhizm ta’limotlari. 2. xitoy milliy dinlari: konfutsizm va daosizmning mohiyati. yapon milliy dine sintoizmning paydo bo’lishi va rivojlanishi.tangrichilik e’tiqodi va zardushtiylik ta’limotining mohiyati. 3. avesto muqaddas manbasidagi g’oyalarning tarbiyaviy ahamiyati. tayanch tushunchalar: vedalar, upanishada, brahmanism va hinduilik. jaynizm va sikhizm, konfutsizm va daosizm, sintoizim, avesto milliy dinlar–oʻz mazmun-mohiyati bilan asosan bir millatga mansub xalqlar eʼtiqod qiladigan dinlardir. milliy dinlar shakllanishining dastlabki va eng soʻnggi davrlarini bir-biridan farqlash lozim. dastlabki milli...

This file contains 15 pages in DOCX format (47.0 KB). To download "milliy dinlarning ta’rifi va ta’limotlari", click the Telegram button on the left.

Tags: milliy dinlarning ta’rifi va ta… DOCX 15 pages Free download Telegram