ashtarxoniylar davrida ijtimoiy iqtisodiy hayot

DOC 15 pages 90.0 KB Free download

15 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 90.0 KB

File type DOC

Pages 15

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 15

aziz o'quvchi ashtarxoniylar davrida ijtimoiy iqtisodiy hayot reja: 1. ashtarxoniylar hukmronligining o'matilishi. 2. ashtarxoniylar davrida ijtimoiy-siyosiy tuzumda yuz bergan o'zgarishlar. 3. ashtarxoniylar davlati huquqining asosiy belgilari. ashtarxoniylar hukmronligining o'rnatilishi 1598-yilda abdullaxon vafot etgach, shayboniylar o'rtasida toju taxt uchun kurash boshlanib, bu kurash oxir-oqibat mazkur sulolaning butunlay qirilib ketishiga olib keldi. buxoro xonligi taxtiga vorislikka shayboniy urug'lardan hech kim qolmagan edi. ana shunday bir paytda buxoroda amirlar kengashib, 1554-yili ruslarning ashtarxonni (astraxan, ya'ni hojitarxon xonligini) istilo qilishi davrida buxoroga qochib kelgan yormuhammadxonning o'g'li jonibek sultonni (u abdullaxonning singlisiga uylanganligi tufayli shayboniylarga kuyovdosh edi) xon qilib ko'tarmoqchi bo'ldilar. jonibek in'om qilingan taxtdan bosh tortdi. amirlar uning katta o'g'li dinmuhammadni xon qilib ko'tardilar. bu vaqtda u obivardda edi. u buxoroga kelayotib yo'lda halok bo'ldi. shundan keyin uning ukasi boqimuhammad xon qilib ko'tarildi. jonibekning uchinchi o'g'li valimuhammad taxt vorisi (valiahd) deb e'lon qilindi va balxga noib qilib yuborildi. ana shu tariqa, 1599-yilda movarounnahrda yangi …

2 / 15

kent uchun qozoq sultonlari bilan ko'plab urushlar olib borishga to'g'ri keldi. boqi muhammaddan so'ng taxtga vali muhammad o'tirdi. uning qisqa hukmronligi davrida (1606-1611) ichki kurashlar yanada kuchaydi, yirik o'zbek qabilalari beklari iqtisodiy-siyosiy jihatdan katta kuchga ega bo'lib, xon hokimiyatiga bo'ysunmas edilar. markaziy hokimiyat mamlakatda vaziyatni nazorat qilolmas, hududiy yaxlitligini ta'minlay olmas edi. yangi xonning markaziy hokimiyatni kuchaytirishga bo'lgan intilishi unga qarshi fitna bilan yakunlandi va taxtni boqi muhammadning o'g'li imomqujixon egalladi. u o'zining nisbatan uzoq davom etgan hukmronligi davrida (1611-1742) xonlikda hukm surayotgan o'zaro feodal urushlarga chek qo'yishga va markaziy hokimiyatni mustahkamlashga muvaffaq bo'lgan bo'lsa-da, xuroson va xorazmni qayta qo'lga kirita olmadi. toshkent va xonlikning shimoliy chegaralari uchun ko'chmanchi qabilalar: qozoqlar, qalmiqlar, mo'g'ullarga qarshi muvaffaqiyatli kurash olib bordi va xonlik hududini shimoli-sharqqa kengaytirdi. bu davrda xon hokimiyatining mavqeyi oshdi, ichki vaziyat birmuncha yaxshilandi. lekin undan keyin taxtda o'tirgan nodir muhammadxon (1642-1645), abdulazizxon (1645-1681) va subxonqulixon (1681-1702) davrida mamlakatda siyosiy vaziyat …

3 / 15

orlashtirdi. xviii asr boshlariga kelib ashtarxoniylar davlatidagi inqirozli vaziyat yanada kuchaydi. bu sulola xonlari yirik saroy amaldorlari va o'zbek qabilalari boshliqlariga tamomila tobe bo'lib, ular xonlarni taxtga ko'tarishar, taxtdan mahrum etishar, mamlakatdan quvg'in etishar yoki o'ldirishardi. ubaydullaxon (1702-1711) markaziy hokimiyatni kuchaytirishga, mamlakatda hukm surayotgan siyosiy beboshliklarni tugatishga intilgan so'nggi ashtarxoniy hukmdor edi. ubaydullaxonning bebosh o'zbek amirlarining iqtisodiy kuchini susaytirish, davlat xazinasini to'ldirish va mamlakatning moliyaviy ahvolini yaxshilashga urinib o'tkazgan pul islohoti (1708-y.) siyosiy-iqtisodiy vaziyatni yanada chigallashtirdi. zarb etilgan past qiymatli mis pullar bozorlarda savdogarlar tomonidan olinmasdan, do'konlar yopilib, buxoro shahrida katta qo'zg'olon ko'tarildi. u katta qiyinchilik bilan bostirilgan bo'lsa-da, mamlakatdagi siyosiy-iqtisodiy vaziyat yaxshilanmadi. natijada ubaydullaxon o'ldirilib, taxtni ashtarxoniylar sulolasini amaldagi so'nggi xoni abulfayzxon egalladi. uning hukmronligi davrida (1712-1747) niamlakatda qabila boshliqlari, viloyat hokimlarining markaziy hokimiyatga qarshi chiqishlari yanada kuchaydi. amaldorlar fitnasi avj oldi. abulfayzxon davrida markaziy hokimiyat o'z ahamiyatini yana yo'qota bordi. mamlakat o'zini mustaqil hisoblovchi viloyatlarga bo'lina boshladi. l^amlakatni …

4 / 15

a mustaqil bo'lib oldi. buxoroda mang'it urug'idan boigan qudratli muhammad hakimbiy irodasi bo'sh, zaif abulfayzxon zamonida otaliq edi. shu tariqa, mamlakat bo'laklarga boiinib ketdi. bundan foydalangan qalmiq va qozoqlar yetti yil mobaynida mamlakatning juda ko'plab vodiylarini, bog'-rog'larini poymol qildilar. gullab-yashnab turgan joylar choiga aylandi. g'alla, meva, sabzavot mahsulotlari keskin kamayib ketdi. buxoro og'ir iqtisodiy va siyosiy ahvolda qolganligidan foydalangan eron hukmdori 1740-yil bahorida balxni egallab, amudaryodan o'tib buxoroga yurish qildi. bu vaqtda otaliq muhammad rahim eronliklar bilan til biriktirdi. shu tariqa, abulfayzxon ilojsiz bir holatda eron shohi nodirshoh oldida yassallikni tan olganidan keyin ashtarxoniylar sulolasining mustaqil hukmronlik davri tugadi. buxoro yetti yil mobaynida, nodirshoh oiimigacha (1747) eronga qaram bo'lib qoldi. bu davrda hokimiyat asosan otaliq muhammad hakimbiy qoiida, u vafot etgandan keyin (1743) uning o'g'li muhammad rahimbiy qo'lida boidi. 1747-yili abulfayzxon bir guruh fitnachilar tomonidan o'ldirildi. keyinchalik qisqa muddat davomida uning o'g'illari abdulmo'min (1747-1748), ubaydulla hi (1748-1756) birin-ketin taxtga o'tirdi. …

5 / 15

g mavqeyida o'zgarishlar ko'zga tashlanadi. rasman oliy tabaqa hisoblangan xon va yirik saroy amaldorlari ko'p hollarda harbiy-ma'muriy mansabdorlar, viloyat hokimlari, yirik qabila boshliqlari fikri bilan hisoblashishga majbur bo'lib, bu ularning ijtimoiy ahvolini deyarli tenglashtirib qo'yardi. bu davrda jo'ybor xo'jalarining avlodlari bo'lgan ulamolar va boshqa diniy amaldorlarning ijtimoiy hayotdagi mavqeyi yanada oshdi. asosiy soliq to'lovchi bo'lgan ijtimoiy tabaqa - raiyatning ahvoli og'irlashib bordi. bu davrda ijtimoiy pillapoyaning eng pastida turgan qullarning, ayniqsa, saroy xizmatchi qullarining mavqeyi oshishi uchun imkoniyatlar kengaydi. xonga va boshqa yirik saroy amaldorlariga tegishli bo'lgan qullar, ba'zi hollarda o'z salohiyati bilan saroydagi yirik amaldorlar qatoridan o'rin olishga ham muvaffaq bo'lgan. ko'pgina xonlarning shaxsiy qo'riqchilari qullardan iborat bo'lib, bu ularning saroydagi mavqeyini oshirib turardi. ashtarxoniylar davlat tuzumi o'z tuzilishi, mohiyatiga ko'ra shayboniylar davlat tuzumidan deyarli farq qilmas edi. xon rasman oliy hokimiyat boshlig'i bo'lib, davlatning ichki va tashqi siyosatiga bog'liq barcha masalalar uning ixtiyori bilan hal qilinardi. barcha oliy …

Want to read more?

Download all 15 pages for free via Telegram.

Download full file

About "ashtarxoniylar davrida ijtimoiy iqtisodiy hayot"

aziz o'quvchi ashtarxoniylar davrida ijtimoiy iqtisodiy hayot reja: 1. ashtarxoniylar hukmronligining o'matilishi. 2. ashtarxoniylar davrida ijtimoiy-siyosiy tuzumda yuz bergan o'zgarishlar. 3. ashtarxoniylar davlati huquqining asosiy belgilari. ashtarxoniylar hukmronligining o'rnatilishi 1598-yilda abdullaxon vafot etgach, shayboniylar o'rtasida toju taxt uchun kurash boshlanib, bu kurash oxir-oqibat mazkur sulolaning butunlay qirilib ketishiga olib keldi. buxoro xonligi taxtiga vorislikka shayboniy urug'lardan hech kim qolmagan edi. ana shunday bir paytda buxoroda amirlar kengashib, 1554-yili ruslarning ashtarxonni (astraxan, ya'ni hojitarxon xonligini) istilo qilishi davrida buxoroga qochib kelgan yormuhammadxonning o'g'li jonibek sultonni (u abdullaxonning singlisiga uylanganligi tufay...

This file contains 15 pages in DOC format (90.0 KB). To download "ashtarxoniylar davrida ijtimoiy iqtisodiy hayot", click the Telegram button on the left.

Tags: ashtarxoniylar davrida ijtimoiy… DOC 15 pages Free download Telegram