o'zbek tilshunosligida grammatik shakllar tasnifi

DOCX 26 pages 38.8 KB Free download

26 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 38.8 KB

File type DOCX

Pages 26

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 26

o'zbek tilshunosligida grammatik shakllar tasnifi kirish 1-bob: o‘zbek tilshunosligida antonimiya hodisasi: nazariy asoslar 1.1. leksik ma’no va antonimiya hodisasi tushunchasi 1.2. o‘zbek tilida antonimiyaning o‘rganilishi tarixi 1.3. antonimlarning tasnifi va semantik xususiyatlari 2-bob: o‘zbek tilida antonimiyaning amaliy talqini va qo‘llanilishi 2.1. badiiy adabiyotda antonimlarning qo‘llanilishi 2.2. o‘zbek tilidagi frazeologik birliklarda antonimiya 2.3. o‘zbek tili o‘quv dasturlarida antonimiya hodisasining o‘rganilishi xulosa foydalanilgan adabiyotlar kirish til – inson tafakkurining mahsuli, ijtimoiy ongning asosiy ko‘rinishlaridan biri bo‘lib, undagi leksik birliklar o‘zaro murakkab ma’no munosabatlari orqali uyg‘unlashadi. bunday ma’no munosabatlaridan biri bu qarama-qarshilik, ya’ni antonimiya hodisasidir. antonimiya hodisasi tilning boyligi va imkoniyatlarini namoyon etishda, ifoda vositalarining rang-barangligini ta’minlashda muhim rol o‘ynaydi. so‘zlarning qarama-qarshi ma’noda qo‘llanilishi nafaqat semantik tizimni mustahkamlash, balki nutqning obrazliligi, ifodaviy kuchi va mantiqiy aniqligini oshirishga xizmat qiladi. antonimiya — tilshunoslikda so‘zlarning qarama-qarshi ma’nolar bilan bog‘liq bo‘lgan semantik hodisasi bo‘lib, tilning leksik va stilistik tizimida muhim o‘rin tutadi. har bir tilda antonimlar …

2 / 26

a til ta’limida muhim ahamiyat kasb etadi. ushbu bobda o‘zbek tilshunosligida antonimiya hodisasining nazariy talqini, uning asosiy tushunchalari, shakllari va tahlil usullari ko‘rib chiqiladi. shuningdek, tilshunoslarning antonimiyani o‘rganishdagi yondashuvlari va tadqiqotlarining asosiy jihatlari haqida umumiy ma’lumotlar taqdim etiladi. bu esa mavzuning ilmiy asoslarini mustahkamlash va keyingi boblarda uning amaliy qo‘llanilishiga tayyorgarlik ko‘rishga xizmat qiladi. o‘zbek tilshunosligida antonimiyaga oid tadqiqotlar xx asrning ikkinchi yarmidan boshlab izchil shakllana boshlagan. dastlab fonetik va morfologik tahlillar yetakchi o‘rinda turgan bo‘lsa, keyingi bosqichlarda semantik munosabatlar, xususan antonimlarning turlari, ularning kontekstdagi roli, badiiy nutqdagi estetik vazifasi chuqur o‘rganila boshlandi. hozirgi davrga kelib, antonimiya masalasi faqat nazariy jihatdan emas, balki amaliy va metodik nuqtai nazardan ham dolzarb masalalardan biri hisoblanadi. mazkur ishda o‘zbek tilidagi antonimiya hodisasining nazariy asoslari, ularning til tizimidagi o‘rni, leksik birliklar o‘rtasidagi semantik qarama-qarshiliklarning turlari hamda badiiy, frazeologik va o‘quv kontekstlarida qanday namoyon bo‘lishi atroflicha tahlil qilinadi. 1-bob: o‘zbek tilshunosligida antonimiya hodisasi: nazariy asoslar …

3 / 26

zaro semantik bog‘liqligi, ma’no munosabatlari tahlil qilinadi. har bir so‘z o‘zining semantik maydoniga ega bo‘lib, bu maydon doirasida boshqa so‘zlar bilan ma’no jihatdan aloqaga kirishadi. asosiy nazariy qarashlar: · ma’no turlari: asosiy (lug‘aviy) ma’no, ko‘chma ma’no, grammatik ma’no, konnotativ ma’no (his-tuyg‘u, baholash qo‘shilgan ma’no). · so‘zlararo semantik munosabatlar: sinonimiya, antonimiya, omonimiya, giponimiya, polisemiyaga oid aloqalar. · strukturalizm va semantik maydon nazariyasi: bu qarashlarga ko‘ra, so‘zlar o‘zaro munosabatda bo‘lgan holda tarmoq (network) hosil qiladi va bu tarmoq orqali til tizimining semantik xaritasi yaratiladi. qarama-qarshi ma’nolilik (antonymiya)ning tilshunoslikdagi o‘rni antonymiya — tilshunoslikda qarama-qarshi ma’noga ega so‘zlar orasidagi semantik munosabatni bildiradi. u leksik semantikaning muhim bo‘limlaridan biri sanaladi. antonymiyaning o‘rni: · ma’noni aniqlashtiradi: biror so‘z ma’nosini tushunishda uning antonimi orqali aniqlik kiritish mumkin (masalan, issiq – sovuq). · qiyoslash va baholash vositasi: qarama-qarshi so‘zlar yordamida voqelikdagi qarama-qarshiliklar ifodalanadi (masalan, yaxshi – yomon, katta – kichik). · tafakkur va nutqni tashkil etuvchi unsur: inson …

4 / 26

a-hodisalarning o‘zaro zidligi, tafovuti va baholovchi nuqtai nazar ifoda etiladi. tilshunoslikda antonimiya hodisasi nafaqat alohida so‘zlar darajasida, balki iboralar, frazeologik birliklar, hatto matn doirasida ham o‘z ifodasini topadi. antonimlar vositasida nutqda kontrast, taqqoslash, baholash, irodi ifodalar kuchayadi. shuningdek, ular obrazlilik, ifodaviylik va emotsional ta’sirchanlikni oshirishda ham katta ahamiyat kasb etadi. antonimiya boshqa semantik munosabatlardan, ayniqsa sinonimiya va polisemiyadan farq qiladi. sinonimlar bir-biriga yaqin yoki o‘xshash ma’noni bildirsa, antonimlar teskari yoki zid ma’nolarni anglatadi. polisemiya esa bir so‘zning bir nechta, lekin o‘zaro bog‘liq ma’nolarga ega bo‘lishi bilan xarakterlanadi. shunday qilib, antonimiya hodisasi o‘zbek tilining leksik tizimini tushunishda, uni o‘rganishda va to‘g‘ri qo‘llashda alohida ahamiyat kasb etadi. 1.2. o‘zbek tilida antonimiyaning o‘rganilishi tarixi o‘zbek tilshunosligida antonimiya hodisasi leksik-semantik munosabatlar tizimining muhim tarkibiy qismi sifatida xx asr boshlaridan boshlab o‘rganila boshlagan. dastlabki tadqiqotlar umumiy leksikologik yondashuvlar doirasida olib borilgan bo‘lsa-da, antonimiya alohida obyekt sifatida keyinchalik e’tibor markaziga tushdi. ilk bosqichda bu masala rus …

5 / 26

ngvistik kuzatishlar uchun asos bo‘ldi. · dastlabki ilmiy yondashuvlar asosan rus tilshunosligidagi nazariy qarashlarga tayanib olib borilgan (masalan, v.v. vinogradov, a.i. smirnitskiylarning ishlari). 2. xx asr va mustaqillik davridagi tadqiqotlar xx asrning ikkinchi yarmidan boshlab o‘zbek tilshunosligida antonimiya alohida semantik hodisa sifatida chuqur o‘rganila boshlandi. muhim tadqiqotlar: · n.g‘. zohidov, i. mahkamov, m. yo‘ldoshev kabi tilshunoslar antonim birliklarning tasnifi, sintaktik funksiyasi, uslubiy vazifalari bo‘yicha ilmiy maqolalar va dissertatsiyalar yozgan. · 1970–1990-yillar orasida antonim birliklar adabiy til, badiiy uslub, leksik-semantik guruhlar doirasida ko‘p o‘rganilgan. · mustaqillik davri (1991 yildan boshlab): tilga milliy-mental qarashlar kuchaydi, semantik tadqiqotlar ko‘paydi, antonim birliklarning etnolingvistik, kognitiv, madaniy mazmuni tahlil qilina boshlandi. 3. zamonaviy tilshunoslikdagi yangicha yondashuvlar bugungi kunda antonimiya masalasi zamonaviy yondashuvlar orqali yanada chuqurroq tahlil qilinmoqda. yangicha yo‘nalishlar: · kognitiv tilshunoslik: antonimlar orqali inson tafakkuri, dunyoqarashi va madaniy qarashlar tahlil qilinmoqda. masalan, yorug‘ – qorong‘i, halol – harom kabi antonimlar xalq tafakkurining mazmuniy timsollaridir. · …

Want to read more?

Download all 26 pages for free via Telegram.

Download full file

About "o'zbek tilshunosligida grammatik shakllar tasnifi"

o'zbek tilshunosligida grammatik shakllar tasnifi kirish 1-bob: o‘zbek tilshunosligida antonimiya hodisasi: nazariy asoslar 1.1. leksik ma’no va antonimiya hodisasi tushunchasi 1.2. o‘zbek tilida antonimiyaning o‘rganilishi tarixi 1.3. antonimlarning tasnifi va semantik xususiyatlari 2-bob: o‘zbek tilida antonimiyaning amaliy talqini va qo‘llanilishi 2.1. badiiy adabiyotda antonimlarning qo‘llanilishi 2.2. o‘zbek tilidagi frazeologik birliklarda antonimiya 2.3. o‘zbek tili o‘quv dasturlarida antonimiya hodisasining o‘rganilishi xulosa foydalanilgan adabiyotlar kirish til – inson tafakkurining mahsuli, ijtimoiy ongning asosiy ko‘rinishlaridan biri bo‘lib, undagi leksik birliklar o‘zaro murakkab ma’no munosabatlari orqali uyg‘unlashadi. bunday ma’no munosabatlaridan biri bu qarama-qarshilik,...

This file contains 26 pages in DOCX format (38.8 KB). To download "o'zbek tilshunosligida grammatik shakllar tasnifi", click the Telegram button on the left.

Tags: o'zbek tilshunosligida grammati… DOCX 26 pages Free download Telegram