o'zbek tili leksikasi tasnifi

PPTX 20 pages 399.9 KB Free download

20 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 399.9 KB

File type PPTX

Pages 20

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 20

powerpoint presentation o'zbek tili leksikasi tasnifi xusanova ruxshona 01 oʻzbek tili lugʻatining strukturaviy tahlili 02 lugʻat birliklarining semantik guruhlarga boʻlinishi 03 oʻzbek tili lugʻatining tasnifi reja: modal soʻzlar modal soʻzlarning ma'noviy-semantik xususiyatlari ularning jumladagi holatiga, ya'ni fe'lga nisbatan pozitsiyasiga va boshqa soʻzlar bilan munosabatiga bogʻliq boʻlib, taxminan 10 ga yaqin turli xil ma'no nuance'larini ifodalay oladi. modal soʻzlar, fe'lning ma'nosini toʻldiruvchi va uning modal xususiyatlarini ifodalovchi 5 ga yaqin asosiy guruhga boʻlinadi, masalan, imkoniyat, zaruriyat, istak va hokazo. ba'zi modal soʻzlar, masalan "kerak", "zarur", "mumkin", grammatik jihatdan fe'l bilan bogʻlanib, murakkab fe'l hosil qiladi va jumlada oʻziga xos sintaktik vazifani bajaradi. ravishlar zamon, o'rin va tarz ravishlari ko'p uchraydigan ravish turkumlaridan sanaladi. ular jumlada fe'lning ma'nosini aniqroq va batafsilroq ochib beradi. misol uchun, "ertaga", "u erda", "sekin". ravishlarning shakllanishi jihatidan oddiy va tarkibiy ravishlarni farqlash mumkin. oddiy ravishlar bir so'zdan, tarkibiy ravishlar esa ikki yoki undan ortiq so'zlardan tashkil topadi. …

2 / 20

q, bogʻlovchilar (konuyunksiyalar) – 10 ga yaqin va undovlar (interyeksiyalar) – son jihatdan juda koʻp boʻlib, jumla tuzilishida muhim rol oʻynaydi. terminologik leksika terminologik leksikaning yana bir xususiyati, uning ko'p qismi (taxminan 30%) ma'lum bir sohaga tegishli bo'lib, ularning monosemantik xususiyati bilan ajralib turadi. o'zbek tilidagi terminologik leksikaning katta qismi rus va boshqa evropa tillaridan, xususan, 20-asrning ikkinchi yarmidan keyin olingan qarz so'zlardan iborat. terminologik leksika, o'rtacha 5000-7000 atamani o'z ichiga oladi, bular ilmiy, texnik va huquqiy sohalarga mansub mutaxassislar tomonidan faol qo'llaniladi. undov soʻzlar undov soʻzlarning morfologik tuzilishi odatda sodda boʻlib, ularning aksariyati bitta soʻzdan iborat, ammo ba’zan ikki yoki undan ortiq soʻzlarning birikmasidan ham tashkil topishi mumkin. ba'zi undov soʻzlar, masalan, "oh!", "voy!", semantik jihatdan boy boʻlib, kontekstga qarab turli ma'nolarni anglatishi mumkin. undov soʻzlarning 30 dan ortiq asosiy turi mavjud boʻlib, ularning har biri turli xil his-tuygʻularni, masalan, quvonch, gʻazab, hayrat yoki qoʻrquvni ifodalaydi. otlar otlarning morfologik …

3 / 20

kumlariga aylanishi mumkin, bu jarayon derivatsiya deb ataladi va 10 dan ortiq usulda amalga oshiriladi. fe'l kesimlari grammatik jihatdan zamon, mayil, kishi va son kategoriyalariga ega bo'lib, ularning har biri nutqda ma'lum bir vazifani bajaradi; jumlada fe'lning 3 ta asosiy vazifasi mavjud. oʻzbek tili leksikasining tasnifi oʻzbek tili leksikasini 3 ga yaqin asosiy qismga: ona soʻzlar, oʻzlashgan soʻzlar va xalqaro soʻzlarga boʻlish mumkin, ularning nisbati tarixiy va ijtimoiy omillarga bogʻliq. leksikografik tasnifda 100 000 dan ortiq soʻz birliklari mavjud boʻlib, ular morfologik, semantik va etimologik xususiyatlariga koʻra guruhlarga ajratiladi. oʻzbek tili leksikasining dialektal xususiyatlari regional leksika va professional terminologiyalarni oʻz ichiga olib, taxminan 20 ga yaqin dialektal guruhlarga boʻlinadi. sifatlar sifatlarning 3 ta asosiy turi mavjud: sifat-ismlar (masalan, "yaxshi kishi"), sifat-fe'llar (masalan, "tez yuguradigan") va o'zgaruvchan sifatlar (masalan, "katta", "kichik"). bular morfologik xususiyatlariga ko'ra farqlanadi. sifatlarning darajalarini ifodalovchi qo'shimchalar 2 ta asosiy guruhga bo'linadi: nisbiy daraja (bir narsaning boshqa narsaga …

4 / 20

ik vazifalarni bajaradi. ularning 12 ta kelishik shakli mavjud. dialektallashgan leksika add text add text add text add text add text add text dialektlashib ketgan leksikaning 20-30%i o'zbek tilining shimoliy dialektiga xos bo'lib, bu xususan, 19-asr adabiyot manbalarida kuzatiladi. janubiy dialektlarda uchraydigan dialektlashib ketgan leksika birliklarining 5% dan ortig'i o'zbek tilining adabiy normasida qo'llanilmaydi. ko'pgina dialektlashib ketgan so'zlar (taxminan 15%) ma'nodosh so'zlarning eskirgan variantlari yoki sinonimlari sifatida qo'llaniladi. arxaizm va neologizm 01 02 03 oʻzbek tili lugʻatida taxminan 5000 ga yaqin arxaizm mavjud boʻlib, ularning 20% dan ortigʻi qadimgi turkiy tillardan olingan soʻzlardir. arxaizm va neologizm oʻrtasidagi farq, leksik birlikning faol qoʻllanilish davri va tilning zamonaviy holatiga moslashuvi bilan belgilanadi, bu morfologik va fonetik oʻzgarishlarni ham oʻz ichiga oladi. neologizmlar soni soʻnggi 50 yil ichida 10 mingdan oshib ketdi, bu asosan ilmiy-texnik taraqqiyot va globalizatsiya ta'siri bilan bogʻliq. sales 1st qtr 2nd qtr 100 0 sales 1st qtr 2nd qtr …

5 / 20

ki yoki undan ortiq qismni bir-biri bilan bogʻlaydi va 2 ta asosiy qismdan tashkil topgan jumlalar tuzilishini hosil qiladi. qoʻshma bogʻlovchi soʻzlar (masalan, "na...na", "ham...ham") ikki yoki undan ortiq qismni bir-biri bilan bogʻlaydi va 2 ta asosiy qismdan tashkil topgan jumlalar tuzilishini hosil qiladi. onomatopeyik soʻzlar oʻzbek tilida taxminan 300 ga yaqin onomatopeyik soʻz mavjud boʻlib, ularning aksariyati hayvonlarning ovozi, tabiat hodisalari va mexanizmlar harakatini ifodalaydi. ushbu soʻzlarning semantik maydoni keng boʻlib, lekin ularning aksariyati fonetik shakliga koʻra, ya’ni tovush taqlid qilish orqali aniqlanadi va semantik jihatdan bir-biriga yaqin tushunchalarni ifodalaydi. onomatopeyik soʻzlarning morfologik tuzilishi jihatidan sodda va murakkab turlari uchraydi, masalan, "qir-qir", "jiring-jiring" kabi sodda va "gʻu-gʻuvillash" kabi murakkab tuzilmalar. partikulalar partikulalar gapdagi so'zlarning sintaktik munosabatlarini aniqlashda yordam beradi, jumladan, qo'shimchalar bilan o'zaro ta'sirining 5 dan ortiq xil usullarini ko'rsatadi va ularning ba'zilari gapning ohangini o'zgartirishi mumkin. ba'zi partikulalar, masalan, "ku", "gina", "ham", "xa" kabi birliklar, gapga emotsional va …

Want to read more?

Download all 20 pages for free via Telegram.

Download full file

About "o'zbek tili leksikasi tasnifi"

powerpoint presentation o'zbek tili leksikasi tasnifi xusanova ruxshona 01 oʻzbek tili lugʻatining strukturaviy tahlili 02 lugʻat birliklarining semantik guruhlarga boʻlinishi 03 oʻzbek tili lugʻatining tasnifi reja: modal soʻzlar modal soʻzlarning ma'noviy-semantik xususiyatlari ularning jumladagi holatiga, ya'ni fe'lga nisbatan pozitsiyasiga va boshqa soʻzlar bilan munosabatiga bogʻliq boʻlib, taxminan 10 ga yaqin turli xil ma'no nuance'larini ifodalay oladi. modal soʻzlar, fe'lning ma'nosini toʻldiruvchi va uning modal xususiyatlarini ifodalovchi 5 ga yaqin asosiy guruhga boʻlinadi, masalan, imkoniyat, zaruriyat, istak va hokazo. ba'zi modal soʻzlar, masalan "kerak", "zarur", "mumkin", grammatik jihatdan fe'l bilan bogʻlanib, murakkab fe'l hosil qiladi va jumlada oʻziga xos sintaktik va...

This file contains 20 pages in PPTX format (399.9 KB). To download "o'zbek tili leksikasi tasnifi", click the Telegram button on the left.

Tags: o'zbek tili leksikasi tasnifi PPTX 20 pages Free download Telegram