dinning paydo bo'lishi haqidagi qarashlar va uning ibtidoiy shakllari

DOC 10 pages 88.5 KB Free download

10 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 88.5 KB

File type DOC

Pages 10

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 10

2-mavzu: dinning paydo bo'lishi haqidagi qarashlar va uning ibtidoiy shakllari reja: 1. dinning paydo bo'lishi haqidagi diniy va dunyoviy qarashlar. 2. dinning ibtidoiy shakllari: totemizm, animizm, shamanizm, fetishizm, magiya. 3. dinlarni aks ettiruvchi muhim ilohiy manbalar. 4. o'rta osiyoning qadimgi aholisi va ularning diniy e'tiqodlari. dinning paydo bo'lishi haqidagi diniy va dunyoviy qarashlar. olam yaratilganidan boshlab odamlarning atrof-muhitga bo'lgan qiziqishi ortib borgan. jumladan, “olam qachon paydo bo'lgan”, “odamlar qachondan boshlab xudoga ishona boshlaganlar”, “din qachon paydo bo'lgan”, kabi savollar olimlarni doimo qiziqtirib kelgan va ularni mohiyatini bilishga harakat qilganlar. shuning uchun ham bu mavzu bugungi kunda ham ma'lum bir tortushuvlarga olib kelmoqda. shunday bo'lsa-da, bugungi kunning fani dinlarning paydo bo'lishini ikki yo'nalishda tushuntirishga harakat qiladi. birinchi yo'nalish “teologik qarash” bo'lib, dinning paydo bo'lishini bevosita insoniyatning yaralishi bilan bog'liq deb tushuntirishga harakat qiladi. diniy nuqtai nazardan xudo ilk insonni yaratgan kunidan boshlab unga o'zini tanitadi va natijada inson dinga bo'lgan munosabati …

2 / 10

g'ularining mahsuli ekanligi charliz darvin, avgust kont va lyudvig buxnerlar tomonidan isbotlashga harakat qiladilar. buyuk mutafakkir abu nasr farobiy dinga, falsafa bilan bir qatorda, haqiqatga etishishning ikki mustaqil usulidan biri sifatida qaragan. mashhur daniyalik faylasuf kerkegor (1813-1855) ta'kidlaganidek, “ilohiy dunyo bilan insoniy dunyo o'lchovdosh emasligi sababli, din fandan, mantiqiy tafakkurdan voz kechishni talab qilishi to'g'ri”. rus faylasufi p.d.yurkevich (1826-1874) esa “jism tashqi xis tuyg'u bilan, ruhiy xodisalar esa ichki his, e'tiqod bilan bilib olinadi. fan – ruhiy holatni tushuntirishga aralashmasligi kerak, chunki unda buning uchun tegishli vositalari yo'q” deb tushuntirgan. germaniyalik mashhur fizik, nisbiylik nazariyasining asoschisi albert eynshteyn aytganidek, “dinsiz fan kemtik, fansiz din esa ko'rdir”. mashhur nemis mutafakkiri iogann volfgang gyote esa “din o'tgan tamaddunlarning ham ulug' kashfiyotidir”, deb kishilik jamiyatida dinning ahamiyati katta ekanligini tushuntirib bergan. shunday qilib, mutafakkirlarning fikrlariga e'tibor beradigan bo'lsak, din qalb ehtiyojlari talablari bilan hamohang bo'lgani uchun qudratli ma'naviy, axloqiy kuchga ega. ilm-fan esa …

3 / 10

olalarni tarbiyalash, ularga hunar o'rgatish kabi ishlar hamkorlikda olib borilgan. har qanday madaniy taraqqiyot zamirida ma'lum bir diniy g'oyaga bo'lgan e'tiqod mavjud. faqat diniy e'tiqodlargina tsivilizatsiyalar taraqqiyotini anglash mumkin. bunda aqidalar, g'oyalar, afsonalar diniy e'tiqodlar mazmun-mohiyatini ifodalaydi. turli dinlar, e'tiqodlar o'rta osiyo aholisiga xos xususiyatlardan biri bo'lgan. yurtimizga islom dini kirib kelganidan keyin ham ushbu e'tiqodlar bilan bog'liq marosim va urf-odatlar xalq hayotidan butkul yo'qolib ketmagan. chunki, uzoq o'tmishda yashagan ajdodlarimiz tabiat va turmushdagi ayrim narsa va hodisalarni ilohiylashtirganlar. ularni tangri tomonidan berilgan ehson, qadriyat deb odamlarni ularga talpinib, sig'inib yashashga da'vat qilganlar. har bir qadriyat, marosimning kelib chiqishini turli diniy qarashlar bilan izohlashga uringanlar. shu bois ham ajdodlarimiz totemizm, fetishizm, animizm, shomonlik keyinchalik paydo bo'lgan sehrgarlik kabi qadimgi diniy e'tiqodlarga ishonib yashaganlar. ibtidoiy jamoa tuzumining emirilgan va sinfiy tabaqalanish boshlangan davrda xudolar haqidagi tasavvurlarning shakllanishi ular bilan bog'liq bo'lgan urf-odat va marosimlarda ham muayyan o'zgarishlar bo'lishiga olib kelgan. dehqonchilik …

4 / 10

ng eng qadimgi, ya'ni endigina urug'chilik tuzumi shakllanayotgan ana shu davrlarda totemizm, animizm, fetishizm, shomonizm, magiya (sehrgarlik) kabi diniy tasavvurlar yuzaga kela boshladi. totemizm – hindlar tilidagi “o totem” (uning urug'i) degan ma'noni anglatgan. totemizm ibtidoiy g'oyat sodda diniy e'tiqodning bir turi sifatida qadim zamonda urug'-qabila a'zolarining o'zlarini kelib chiqishlarini muayyan bir xayvon, o'simlik bilan bog'laganlar hamda ular ana shu xayvon va o'simliklarni muqaddaslashtirishgan. shunga ko'ra totemizm muayyan kishilar guruhining tabiat, binobarin, tashqi muhit bilan bog'liqligini ifodalovchi dastlabki shakllardan biri sifatida e'tirof etiladi. totemizm e'tiqodlari tub avstriyaliklarda keng saqlanganligini ularning urug'lari nomlaridan payqash mumkin. ular urug'larni konkret hayvonlar (kengru, oq ho'kiz, kora ho'kiz kabi yoki ayrim o'simliklar) nomi bilan ataganlar. totemizmning elementlarini hozirgi dinlarda ham ko'rish mumkin. masalan, hinduizm dinida fil, sigir, maymun, ilon kabilar muqaddas xayvonlar hisoblangan. o'zbeklarda qaldirg'och, musicha, laylak, ko'k qarg'ani muqaddas qushlar deb e'zozlash ham totemizmning ko'rinishlaridan biridir. markaziy osiyo xalqlarida, shu jumladan o'zbeklarda muchalga qarab …

5 / 10

ushgan xonadonda janjal bo'ladi”, “hakka shaqqillasa mehmon keladi” degan qarashlar ham totemizm bilan bog'liq g'oyalar hisoblanadi. animizm – (lotincha – “anima” – “jon”, “ruh” demakdir) qadimgi zamon dinlaridan biri, kishi ruhining abadiyligiga ishonishdan iborat. animizm tabiatdagi barcha buyumlarni ilohiylashtiradi, har bir jismda ruh bor, tanadan tashqarida ham jon bor, deb hisoblaydi. animistik tasavvurlar barcha xalqlar tarixidagi dinlarda jon va ruh haqidagi tushunchalarning shakllanishida ma'lum rol o'ynab kelgan. animizm har bir kishida uning hayoti va ongining manbai bo'lgan jon bor, deb talqin qilgan. dastlabki animistik tasavvur jonni soya yoki nafas bilan aynan, deb bilar edi. masalan, shimoliy amerika xalqlarida soya bilan jon, qadimgi arablarda jon bilan qon, grenlandiyada esa nafas olish bilan jon bitta nom bilan ataladi. jon va ruhlarga ishonish barcha dinlarga xosdir. dindorlarning fikricha, jon barcha kishilarda bo'lib, xudo eng oliy ruh hisoblanadi. odam o'lgandan so'ng tanadan chiqib ketadigan jon bor, degan tasavvur chuqurlasha borgan. demak, odam o'lganda jon …

Want to read more?

Download all 10 pages for free via Telegram.

Download full file

About "dinning paydo bo'lishi haqidagi qarashlar va uning ibtidoiy shakllari"

2-mavzu: dinning paydo bo'lishi haqidagi qarashlar va uning ibtidoiy shakllari reja: 1. dinning paydo bo'lishi haqidagi diniy va dunyoviy qarashlar. 2. dinning ibtidoiy shakllari: totemizm, animizm, shamanizm, fetishizm, magiya. 3. dinlarni aks ettiruvchi muhim ilohiy manbalar. 4. o'rta osiyoning qadimgi aholisi va ularning diniy e'tiqodlari. dinning paydo bo'lishi haqidagi diniy va dunyoviy qarashlar. olam yaratilganidan boshlab odamlarning atrof-muhitga bo'lgan qiziqishi ortib borgan. jumladan, “olam qachon paydo bo'lgan”, “odamlar qachondan boshlab xudoga ishona boshlaganlar”, “din qachon paydo bo'lgan”, kabi savollar olimlarni doimo qiziqtirib kelgan va ularni mohiyatini bilishga harakat qilganlar. shuning uchun ham bu mavzu bugungi kunda ham ma'lum bir tortushuvlarga olib kelmoqda. sh...

This file contains 10 pages in DOC format (88.5 KB). To download "dinning paydo bo'lishi haqidagi qarashlar va uning ibtidoiy shakllari", click the Telegram button on the left.

Tags: dinning paydo bo'lishi haqidagi… DOC 10 pages Free download Telegram