dinning ibtidoiy shakllari

DOCX 17 pages 40.4 KB Free download

17 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 40.4 KB

File type DOCX

Pages 17

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 17

dinning ibtidoiy shakllari reja: 1.diniy ong asoslarining shakllanishi. 2.totemizm. 3.animizm. 4.shomonizm (magiya). 5.fetishizm. 6.o`rta osiyoning qadimgi aholisi va ularning diniy tasavvurlari. diniy ong asoslarining shakllanishi din tarixida dinshunoslar dinning paydo bo`lishini turlicha izohlab kelganlar. uning paydo bo`lish sabablari qadimgi dunyo dinshunoslarini qiziqtirgan, binobarin, unga javob topishga harakat qilishgan. qadimgi xitoy, hindiston va xususan, qadimgi grek faylasuflari borliq to`g`risida fikr yuritganlarida din, uning kelib chiqishi va mohiyati to`g`risida ham ayrim g`oyalarni olg`a surganlar. antik dunyo falsafasida bu muammoni hal etishda dinshunoslar ikki guruhga bo`lingan. agar birlari xudoning go`yo mavjudligiga ishonchni tabiiy va yerdagi sabablar bilan bog`lab izohlagan bo`lsalar, boshqalari buni ideal (ruhiy) kuchlarning mavjudligidan axtarganlar. o`tmishdagi olimlar dinni inson ongining mahsuli deb qaraganlar va ularning dunyoqarashlari markazida dinning shakllanish sabablari, shart-sharoitlari to`g`risidagi masalalar turgan. diniy ong, urf-odatlar, dunyoqarashlar ko`p jihatdan inson his-tuyg`ulari, ehtiroslari, xom hayollari ta`siri ostida paydo bo`lishi to`g`risidagi tushuncha qadim zamonlardayoq mavjud edi. qadimgi dunyo faylasuflari (demokrit, lukretsiy kar …

2 / 17

yatidan iborat qilib qo`ygan. bu uning xatosi edi. lekin insonning mohiyati ayrim odamga xos bo`lgan mavhum emas, balki haqiqat, kopitit fenomen holida u hamma ijtimoiy munosabatlarning majmuidir. uning fikricha, inson mohiyati faqat “urug`” deb juda ko`p alohida odamlarni tabiiy vositalar bilan bir-biriga bog`laydigan ichki, tilsiz umumiylik deb tushunilishi mumkin. u odamlar o`rtasidagi munosabatlarni jinslar orasidagi munosabatlardan- o`zaro ishq-muhabbatdan iborat qilib qo`ygan. bu cheklangan, noo`rin qarash edi. shu sababli feyyerbax “diniy hissiyotning” o`zi ijtimoiy mahsul ekanligini va o`zi tahlil qilayotgan mavhum alohida odam haqiqatda muayyan ijtimoiy shaklga mansubligini payqamaganligi ko`rinib turibdi. klassik falsafa asarlarida dinning paydo bo`lishi va uni o`rganishning ilmiy dunyoqarashga asoslangan metodologik qoidalari bayon etib berilgan. din turli maktablar va yo`nalishlarga mansub bo`lgan xorijiy dinshunoslar va faylasuflarning diqqat-e`tiborida bo`lgan va shunday bo`lib qolmoqda. masalan, daniyalik faylasuf va psixolog (ruhshunos) jeyms bunday deb yozgan edi: “diniy tajriba mohiyatan diniy hissiyot bo`lib, u barcha dinlar va hamma diniy nuqtai nazarlarning muhim …

3 / 17

da gangib qoladilar; bunday fursatda dinning mohiyati o`zining yuksak axloqiy ideallarini namoyon etadi. biroq, bu o`rinda ham qo`rquv bilan ta`qib etib turgan axloqiylik tushunchasi oxiratdagi uydirma hayot tushunchasi bilan qorishib ketadi. dinning paydo bo`lish sabablarini o`rganishning ilmiy asoslari dunyoviy dinshunoslikda quyidagicha bayon etiladi: 1. diniy tushunchalar, ta`limot va tasavvurlarning paydo bo`lishini izohlashda insoniyat taraqqiyotining shart-sharoitini hisobga olish zarur. 2. mavjud ijtimoiy-iqtisodiy taraqqiyot darajasini, unga mos ravishda ijtimoiy, siyosiy munosabatlarga asoslangan holda insoniyatning ma`naviy kamolotini, ularning tashqi dunyo to`g`risidagi tasavvurlarining va bilimlarining darajasini yaxshi bilish kerak. 3. tabiat sirlari oldida ibtidoiy odam ojizligi oqibatida tashqi dunyo to`g`risida, unda bo`layotgan voqea va hodisalarga nisbatan noto`g`ri qarashlar, g`ayritabiiy hodisalar haqidagi tasavvurlarning tug`ilishiga olib kelganligini hisobga olish lozim. 4. mehnat taqsimotining paydo bo`lishi asosida zolimlik va mazlumlik, boylik va qashshoqlikning yuzaga kelishi bilan din hukmron sinflarini himoya qiladigan ma`naviy qurolga aylanganligini nazarda tutish kerak. 5. tabiatshunoslik ilmi dalillarini, fan-texnika yutuqlarini hisobga olish va ulardan …

4 / 17

r tadqiqotchini jamiyatga xos bo`lgan asosiy hodisalar xususiyatlarini, ularning paydo bo`lishi, o`zgarishi va rivojlanishini aniqlashga undaydi va anglashga yordam beradi. tarixiy, sotsiologik usul deb atalmish bunday yondashuv tarixiy etnografik tadqiqotlarni olib borishda va ularning natijalaridan talabalarni xabardor qilishda ayniqsa yaxshi samara beradi. bu usul dinshunoslikda ham evristik qimmatga egadir. chunki u yosh avlodda, jumladan talabalarda diniy e`tiqod va an`analarning saqlanishi va takrorlanishiga sabab bo`ladigan ijtimoiy-psixologik omillarni tadqiq etishda to`g`ri yo`nalishni belgilab olish imkonini beradi. yuqorida ta`kidlab o`tilganidek, ijtimoiy-psixologik hodisalarning xususiyatlarini hisobga olmay turib dinni tushunish, izohlash, tavsiflash mumkin emas. din ma`naviy, aniqrog`i, g`oyaviy-madaniy omil bo`libgina qolmay, ayni vaqtda, ko`pgina jihatlardan ijtimoiy-psixologik hodisa hamdir. din ijtimoiy birliklar va guruhlar mafkurasi va psixologiyasining tarkibiy qismi, bayram, urf-odat va marosimlarning manbai bo`lib, jamoa va guruhlar fikrni shakllantiradi, shaxs va ijtimoiy guruhlarning dasturlarini, qadriyat yo`nalishlari va motivlarini belgilaydi. shu bilan birga, dinning paydo bo`lishi va evolyutsiyasi, muyyan jamiyatdagi shart-sharoitni va uning dastlabki shakllari-totemizm, fetishizm, …

5 / 17

idan kirib kelgan bo`lib, ishonch, inonmoq ma`nosini bildiradi. bizning fikrimizcha, din real voqelikdagi, ijtimoiy hayotdagi narsa va hodisalarni tabiatdan, jamiyatdan tashqarida mavjud deb hisoblaydigan, ularni o`ziga xos tarzda aks ettiradigan ma`naviy e`tiqod va amalning bir turidir. e`tiqod so`zi ham arab tilidan kirib kelgan bo`lib, chuqur, mustahkam ishonch ma`nosini angla-tadi. demak, diniy e`tiqod deganda mustahkam, chuqur ishonch, maslak, ishonish tushuniladi. ilohiyot, ya`ni diniy ta`limot nuqtai nazardan “din”, “diniy e`tiqod” tushunchalari tabiat, jamiyat, inson, uning ongi hayotning ma`nosi, maqsadi va taqdiri uni bevosita qurshab olgan moddiy olamdan tashqarida bo`lgan, ayni zamonda insonlarga birdan-bir “to`g`ri”, “haqiqiy”, “odil” hayot yo`llarini ko`rsatadigan va o`rgatadigan ilohiy kuchga ishonch va ishonishni ifoda etadigan maslak, qarashlar, ta`limotlar majmuidan iboratdir. islomgacha “din” so`zining o`rniga “tangri yo`li”, “unga ishonch” iboralari qo`llanilgan bo`lsa kerak. turkiy elatlarning islomgacha bo`lgan diniy e`tiqodlariga binoan “tangri”, “tangrilar” butun olamni, insonni yaratgan, “yuksaklik”, “eng baland”, “bahaybat” degan ma`nolarni ham anglatgan. muayyan iqtisodiy, ijtimoiy, siyosiy va g`oyaviy …

Want to read more?

Download all 17 pages for free via Telegram.

Download full file

About "dinning ibtidoiy shakllari"

dinning ibtidoiy shakllari reja: 1.diniy ong asoslarining shakllanishi. 2.totemizm. 3.animizm. 4.shomonizm (magiya). 5.fetishizm. 6.o`rta osiyoning qadimgi aholisi va ularning diniy tasavvurlari. diniy ong asoslarining shakllanishi din tarixida dinshunoslar dinning paydo bo`lishini turlicha izohlab kelganlar. uning paydo bo`lish sabablari qadimgi dunyo dinshunoslarini qiziqtirgan, binobarin, unga javob topishga harakat qilishgan. qadimgi xitoy, hindiston va xususan, qadimgi grek faylasuflari borliq to`g`risida fikr yuritganlarida din, uning kelib chiqishi va mohiyati to`g`risida ham ayrim g`oyalarni olg`a surganlar. antik dunyo falsafasida bu muammoni hal etishda dinshunoslar ikki guruhga bo`lingan. agar birlari xudoning go`yo mavjudligiga ishonchni tabiiy va yerdagi sabablar bilan bog`lab...

This file contains 17 pages in DOCX format (40.4 KB). To download "dinning ibtidoiy shakllari", click the Telegram button on the left.

Tags: dinning ibtidoiy shakllari DOCX 17 pages Free download Telegram