adabiyot va mafkura munosabati

DOCX 13 pages 33.6 KB Free download

13 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 33.6 KB

File type DOCX

Pages 13

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 13

adabiyot va mafkura munosabati reja: 1. mafkura tushunchasi. 2. dunyoqarash va badiiy ijod. 3. umuminsoniy qadriyatlarning ustuvorligi. 4. mafkura va adabiyot munosabati. o`zbek tilida faol ishlatiluvchi "fikr", "tafakkur", "mafkura" so`zlarining o`zakdosh so`zlar ekanligi bizlarga ma'lum. inson ongida olam va odam haqida fikr va tasavvurlar mavjudligini, inson tafakkur (fikrlash) qobiliyatiga ega oliy mavjudot ekanligini yaxshi bilasiz. xo`sh, insonga xos ikki muhim xususiyatni bildirgan so`zlar bilan o`zakdosh bo`lgan "mafkura" so`zi nimani anglatadi? mafkura deganda ma'lum bir jamiyat, davlat, millat va hokazo ijtimoiy guruhlarning siyosiy, iqtisodiy va h.k. maqsadlariga mos holda muayyan bir tizim holiga keltirilgan fikr va g`oyalar jamini tushunamiz. demak, mafkura "fikr" va "tafakkur" tushunchalariga nisbatan xoslanganroq, maxsus tushuncha ekan. boshqa bir jihati shuki, "fikr" va "tafakkur" alohida olingan har bir insonga tabiatan xos narsa, "mafkura" esa avvalo ijtimoiy hodisa sifatida maydonga keladi, keyin har bir alohida shaxs tomonidan o`zlashtiriladi. jamiyatda yashayotgan shaxs (jumladan, ijodkor ham) ma'lum bir ijtimoiy guruh vakili, …

2 / 13

a — ijodkor shaxsining ijtimoiylikda singib yo`qolib ketganida edi. badiiy ijod dunyoqarash bilan bog`liq tarzda kechadi. dunyoqarash deganda konkret insonning dunyo haqidagi bilimlari, tushunchalari, g`oyalarini tushunamiz. badiiy asarda akslangan badiiy voqelik ijodkor tomonidan ko`rilgan, uning ideali asosida ijodiy qayta ishlangan va g`oyaviy-hissiy baholangan voqelik ekan, demak, badiiy asar mazmuni ijodkor dunyoqarashi bilan bog`liq bo`ladi. ma'lumki, har bir inson dunyoni o`zicha ko`radi, uni o`zicha idrok qiladi va o`zicha baholaydi. qizig`i shundaki, hammamiz ham o`zimiz ko`rgan voqelikni real voqelik deb tushunamiz, holbuki, bu — voqelikning ongimizdagi biz ko`rolgan va idrok etolgan aksi xolos, ya'ni, individual borliqdir. shunday ekan, bir joyda, bir davrda yashab turgan ikki inson ongidagi voqelikning aksi bir xil bo`lolmaydi. buning yorqin misoli sifatida "kecha va kunduz" bilan "qutlug` qon" romanlarini olib ko`rishimiz mumkin. ikkala asar bir davrda yaratilgani, bir davrni qalamga olgani holda, har ikki romanda akslangan badiiy voqelik birbiridan tubdan farq qiladi. sababi, har ikki adibning asarida ham …

3 / 13

bog`liq ekan. haqiqiy san'atkor qaysi ijtimoiy guruhga mansubligidan, qanday ijtimoiy maqsadlarga xizmat qilishidan qat'i nazar, u yaratgan badiiy asarda umuminsoniy qadriyatlar ustuvorlik qiladi. shu bois ham chinakam badiiy asarda ijodkor har vaqt ezgulik, go`zallik, adolat, insoniylik kabi mangu qadriyatlar tomonida turadi. umuminsoniy qadriyatlarga zid g`oyalarni o`ziga singdirgan asarning chinakam badiiy qimmatga ega bo`lishi mumkin emas. zero, bunday asar o`quvchini o`zidan itaradi (ilon tanasi qancha go`zal ranglar jilosiga ega bo`lmasin, odamni o`ziga jalb qilish o`rniga o`zidan itaradi). ko`ramizki, badiiy adabiyot va san'atdagi go`zallik ma'naviyatdan ayro holda yashay olmaydi, badiiyat estetik kategoriyagina emas, ma'lum ma'noda etik kategoriya ham sanaladi. kishilik jamiyati turli qarashlarga ega bo`lgan kishilardan tarkib topganidek, turli mafkuraga ega guruhlardan ham tashkil topadi. bu mafkuralarning har biri konkret ijtimoiy-siyosiy maqsadlarni ko`zda tutadi. mavjud mafkuralar ichida kishilik jamiyati taraqqiyotiga xizmat qiladiganlari bilan bir qatorda buning ziddiga ishlaydiganlari ham bo`ladi. shunday ekan, san'at va adabiyot bu mafkuralarning faqat umuminsoniy qadriyatlarga muvofiqlarinigina o`ziga …

4 / 13

ziga bo`lsa-da maqsadga yetishni oqlagan mafkura insoniylikdan butkul yiroq tushadi. san'atning injaligini ko`ringki, umuminsoniy qadriyatlarga zid mafkuraning badiiyat bobida biror arzigulik mahsul berishi mahol — bunday mafkura chinakam badiiy qadriyatlar yaratishga ojizdir. adabiyot va mafkura munosabati qanday bo`lishini quyidagicha izohlash mumkin: ijodkor muayyan mafkuraga moyil bo`lgani holda uning estetik ideali umuminsoniy qadriyatlar asosiga qurilgan, demakki, bu idealda ko`hna zamonlardan beri ajdodlarimiz intilib yashayotgan ezgu maqsadlar o`zining quyuqlashgan ifodasini topgan. umuminsoniy qadriyatlar asosiga qurilgan ideal zamonda cheklangan emas: ideal — ajdodlarimiz eng qadim zamonlardan intilib yashagan ezgu maqsadlar avloddan avlodga to`lishib, mukammallashib, sayqallanib boradiki, bu jarayon uzluksiz va beniyahoyadir. muayyan mafkura ko`zlagan maqsad esa ancha yaqin, unga ma'lum (cheklangan, yaqin kelajakdagi) vaqtda yetishiladi. ya'ni, agar asar konkret mafkuranigina targ`ib etishga xizmat qilgudek bo`lsa, uning umri o`sha maqsadga yetilgunga (yoki o`sha mafkuraning asosi puch ekanligi ayon bo`lgunga) qadar bo`ladi xolos. holbuki, chinakam badiiy asar mangulikka bo`ylashmog`i lozim, u vaqt e'tibori bilan chegaralangan …

5 / 13

niq maqsad sari yo`naltirishda muhim ahamiyat kasb etadi. shu bois ham mustaqillikka erishgan o`zbeksiton sharoitida milliy mafkurani ishlab chiqish va ommalashtirish masalasi davlat siyosati maqomidagi tadbir, kun tartibidagi eng dolzarb masalaga aylanadi. zero, milliy mafkura o`zbekistonning buyuk kelajagini yaratish, dunyo sahnasida buyuk ajdodlarimiz va buyuk kelajagimizga munosib o`rinni egallashimizda hal qiluvchi omillardan biridir. shunday ekan, milliy mafkurani ishlab chiqish va ommalashtirish ishida faol qatnashishga badiiy adabiyot ham burchlidir. taassufki, sho`ro davrida kommunistik mafkuraga xizmat qilgan ijodkorlar va ular yaratgan asarlar taqdiridan o`zicha saboq chiqargan ayrim kishilarda adabiyot va mafkura munosabati masalasida biryoqlama xulosalar paydo bo`lib ulgurdi. natijada ayrimlar "adabiyot mafkuradan holi bo`lishi kerak", "adabiyot mafkuraga xizmat qilmasligi kerak" qabilidagi sirtdan jozibali va to`g`ridek ko`rinadigan, haqiqatda esa xato fikrlarni oldinga suradilar. bizningcha, bu xil fikrlarning paydo bo`lishiga sabab shuki, ular mafkura va adabiyot munosabatining "sovetcha" ko`rinishidan boshqacha munosabat, to`g`ri asosdagi munosabat mavjud bo`lishi mumkinligini tasavvur qilolmaydilar. holbuki, adabiyot bilan mafkura orasida …

Want to read more?

Download all 13 pages for free via Telegram.

Download full file

About "adabiyot va mafkura munosabati"

adabiyot va mafkura munosabati reja: 1. mafkura tushunchasi. 2. dunyoqarash va badiiy ijod. 3. umuminsoniy qadriyatlarning ustuvorligi. 4. mafkura va adabiyot munosabati. o`zbek tilida faol ishlatiluvchi "fikr", "tafakkur", "mafkura" so`zlarining o`zakdosh so`zlar ekanligi bizlarga ma'lum. inson ongida olam va odam haqida fikr va tasavvurlar mavjudligini, inson tafakkur (fikrlash) qobiliyatiga ega oliy mavjudot ekanligini yaxshi bilasiz. xo`sh, insonga xos ikki muhim xususiyatni bildirgan so`zlar bilan o`zakdosh bo`lgan "mafkura" so`zi nimani anglatadi? mafkura deganda ma'lum bir jamiyat, davlat, millat va hokazo ijtimoiy guruhlarning siyosiy, iqtisodiy va h.k. maqsadlariga mos holda muayyan bir tizim holiga keltirilgan fikr va g`oyalar jamini tushunamiz. demak, mafkura "fikr" va "tafakkur...

This file contains 13 pages in DOCX format (33.6 KB). To download "adabiyot va mafkura munosabati", click the Telegram button on the left.

Tags: adabiyot va mafkura munosabati DOCX 13 pages Free download Telegram