iqtisodiyotga kirish

DOCX 14 pages 32.1 KB Free download

14 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 32.1 KB

File type DOCX

Pages 14

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 14

mavzu: iqtisodiyotga kirish. reja: 1. iqtisodiyot va uning bosh masalasi 2. iqtisodiyot nazariyasining fan sifatida shakllanishi 3. iqtisodiyot nazariyasi fanining predmeti va vazifalari 4. iqtisodiy qonunlar va kategoriyalar (ilmiy tushunchalar) 5. iqtisodiy jarayonlarni ilmiy bilishning usullari 1-savol. iqtisodiyot va uning bosh masalasi qadimda iqtisodiy faoliyatning asosiy shakli uy xo’jaligi doirasida ro’y bergan. shuning uchun qadimgi grek olimlarining (ksenofont, platon, aristotel) asarlarida iqtisodiyot – uy xo’jaligi va uni yuritish qonunlari ma‘nosida tushunilgan, chunki islom diniga oid adabiyotlarda tejamkorlikka alohida e‘tibor berilgan. lekin, hozirgi davrda iqtisodiyot keng ma‘nosi anglatib, faqatgina uy yoki individual xo’jalik yuritish yoki tejamkorlik ma‘nosini anglatmaydi. balki, iqtisodiyot – yirik xususiy xo’jalik, jamoa xo’jaligi, hissadorlik jamiyatlari, davlat xo’jaliklaridan, moliya va bank tizimlaridan, xo’jaliklararo, davlatlararo birlashmalar, korporatsiyalar, kontsernlar, qo’shma korxonalar, davlatlar o’rtasidagi turli iqtisodiy munosabatlaridan iborat usha murakkab ijtimoiy tizimini anglatadi. umuman olganda, “iqtisodiyot” – bu oddiy tushuncha sifatida xo’jalik va xonadon a‘zolari o’rtasida o’zaro iqtisodiy aloqalari va iqtisodiy munosabatlarini …

2 / 14

ni sarflab bo’linishi, bunda temir rudasi 250 yilga, alyuminiy 570 yilga, mis 29 yilga, rux 23 yilga, qalay 35 yilga, qo’rg’oshin 19 yilga yetishi ilmiy jihatdan asoslab berilmoqda. xususan, xxi asrda ham ishlab chiqarishda qo’rg’oshin, qalay, rux, oltin, kumush, platina, nikel, volfram, misdan foydalanish muammosi paydo bo’lmoqda. yaqin yuz yil ichida ishlab chiqarishning energoresurslar: neft, gaz, ko’mir bilan ta‘minlash muammosi ham alohida muammo bo’lib kelishi ehtimoldan xoli emas.[1] shunday ekan, tabiatdagi va jamiyatdagi resurlarni cheklanganligi sababli, ulardan tejab-tergab foydalanish yo’li bilan insonlarning o’sib borayotgan ehtiyojlarini ta‘minlashni optimillashtirish (maqbullashtirish) lozim bo’ladi. kishilarni va jamiyatni iste‘molini qondirish borasida tabiiy boyliklar, ishlab chiqarish vositalari, iste‘mol tovarlari, pul mablag’lari va boshqa resurslarni ishga layoqatli bo’lgan ishchi kuchi yordamida ishlab chiqarishga jalb etib moddiy va nomoddiy ne‘matlar yaratish – iqtisodiy faoliyat deyiladi. iqtisodiyotning asosiy mazmuni va mohiyati shundan iboratki, tabiatdagi cheklangan resurslardan unumli va oqilona foydalanib, xalq ommasini to’xtovsiz o’sib borayotgan moddiy va nomoddiy ehtiyojlarini …

3 / 14

te‘mol qilish jarayoni. bu jarayonlar bir-birlari bilan uzviy bog’liq bo’lib, ulardan asosiysi ishlab chiqarish jarayoni hisoblanadi. bu jarayonda ishlab chiqarish vositalari, kapital, ishchi kuchi, iste‘mol buyumlari, tovar va xizmatlarning alohida turlari yaratiladi. taqsimot jarayonida ishlab chiqarish vositalari, iste‘mol buyumlari, tovarlar, xizmatlar, ishchi kuchi va kapital sub‘ektlar o’rtasida taqsimlanadi. ayirboshlash jarayonida taqsimot qilingan tovarlar kishilar o’rtasida ayirbosh qilinadi. masalan, ishlab chiqaruvchi o’z tovarini sotib, o’ziga kerakli bo’lgan boshqa tovar yoki xizmatlarni sotib oladi. iste‘mol jarayonida tovarlar va xizmatlar turli sub‘ektlar, kishilar, guruhlar, fuqarolar iste‘mol qilib, o’z ehtiyojlarini qondiradilar. iste‘mol ikki xil bo’ladi: 1. ishlab chiqarish iste‘moli 2. shaxsiy iste‘mol. ishlab chiqarish vositalari (kapital) va ishchi kuchi – ishlab chiqarishda iste‘mol qilinadi, iste‘mol buyumlari – shaxsiy iste‘mol qilinadi. iqtisodiyotning bosh masalasi – bu ehtiyojlarning cheksizligi va iqtisodiy resurslarning cheklanganligidir. ehtiyoj nima? ehtiyoj – bu iqtisodiy va doimiy kategoriya bo’lib, kishilarning yashashi, rivojlanishi va kamolatga yetishi uchun zarur bo’lgan hayotiy vositalarga bo’lgan talabidir. …

4 / 14

galikda foydalaniladi. jamiyat ehtiyojlariga qo’yidagilar kiradi: 1. jamiyatning iqtisodiy taraqqiyot darajasi; 1. jamiyatdagi ijtimoiy-iqtisodiy tuzum; 1. tabiiy-geografik sharoitlar; 1. aholi sonining o’sishi va uning tarkibidagi o’zgarishlar; 1. xalqaro, davlatlar, millatlar va mintaqalar o’rtasidagi aloqalardan iboratdir. ehtiyojlarning miqdori o’sib, sifat jihatdan takomillashib borishi – ehtiyojlarning o’sib borishi qonuni deyiladi. ehtiyojlarningg qondirish darajasi ishlab chiqarishning rivojlantirishni talab qiladi. ehtiyojlar bir-biri bilan uzviy bog’lanishda bo’ladi. masalan, kompyuter texnikasiga ehtiyojni paydo bo’lishi, o’z navbatida uni ishlatishni o’rganish, unga xizmat ko’rsatish. dastur tuzish va haqozo. ehtiyojlarning qondirilishi ishlab chiqarish va xizmat ko’rsatish sohalarida ishlatiladigan resurslarning mavjudligiga bog’liq bo’ladi. iqtisodiy resurslar nima? korxona, firma, oila, mamlakat va jamiyat ixtiyorida bo’lgan va ulardan tovarlar ishlab chiqarish va xizmat ko’rsatishga ishlatiladigan hamda zahirada turgan moddiy narsalar massasi – iqtisodiy resurslar deb ataladi. ularga qo’yidagilar kiradi: 1. tabiiy resurslar – er, suv, o’rmon, er osti boyliklari. 2. ishchi kuchi resurslari 3. moddiy resurslar – binolar, stanoklar, mashinalar, asbob-uskunalar, inshootlar, …

5 / 14

ini topib, foydalanishga jalb etish, resurslar unumdorligining oshirishga erishish. bu muammolarni yechish uchun hozirgi kunda kishilar, talabalar iqtisodiy bilimga ega bo’lishi kerak. 2-savol. iqtisodiyot nazariyasining fan sifatida shakllanishi iqtisodiyotni va iqtisodiy bilimlarni shakllanishida dastlab ksenofont. platon, aristotel kabi olimlarning asarlarida, keyinchalik qadimgi misr, xitoy, hindiston va markaziy osiyo olimlarning asarlarida fikrlar berilgan. abu ali ibn sino, abu nasr forobiy, abu rayxon beruniy, alisher navoiy, mirzo ulug’beklarning asarlarida insonning yashashi uchun tabiat in‘omlari yetarli emasligi, inson mehnat qilish kerakligi ko’rsatib o’tilgan. masalan, alisher navoiyning iqtisodiy masalalarga oid g’oyalari 1482 yilda yozilgan “vaqfiya” va 1500 yilda yozilgan “mahbub-ul-qulub” asarlarida ko’rsatib o’tganki, mahsulotni uch qismiga bo’lib, birinchi qismini ketgan xarajatga, ikkinchi qismini o’zining va oilasining ehtiyojlariga, uchinchi qismini esa aholining ijtimoiy manfaatlari uchun sarflashni tavsiya etgan. ammo aristoteldan boshlab hamda o’rta osiyoning olimlari iqtisodiyotni ko’p tomonlarini, uning qoida-qonunlarini va tushunchalarini yoritib bergan bo’lsalar ham iqtisodiyot nazariyasi fan sifatida shakllanmagan edi. iqtisodiyot nazariyasi mustaqil …

Want to read more?

Download all 14 pages for free via Telegram.

Download full file

About "iqtisodiyotga kirish"

mavzu: iqtisodiyotga kirish. reja: 1. iqtisodiyot va uning bosh masalasi 2. iqtisodiyot nazariyasining fan sifatida shakllanishi 3. iqtisodiyot nazariyasi fanining predmeti va vazifalari 4. iqtisodiy qonunlar va kategoriyalar (ilmiy tushunchalar) 5. iqtisodiy jarayonlarni ilmiy bilishning usullari 1-savol. iqtisodiyot va uning bosh masalasi qadimda iqtisodiy faoliyatning asosiy shakli uy xo’jaligi doirasida ro’y bergan. shuning uchun qadimgi grek olimlarining (ksenofont, platon, aristotel) asarlarida iqtisodiyot – uy xo’jaligi va uni yuritish qonunlari ma‘nosida tushunilgan, chunki islom diniga oid adabiyotlarda tejamkorlikka alohida e‘tibor berilgan. lekin, hozirgi davrda iqtisodiyot keng ma‘nosi anglatib, faqatgina uy yoki individual xo’jalik yuritish yoki tejamkorlik ma‘nosini anglatmay...

This file contains 14 pages in DOCX format (32.1 KB). To download "iqtisodiyotga kirish", click the Telegram button on the left.

Tags: iqtisodiyotga kirish DOCX 14 pages Free download Telegram