ilmiy bilishning metodologik asoslari

PDF 14 pages 2.4 MB Free download

14 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 2.4 MB

File type PDF

Pages 14

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 14

ilmiy bilishning metodologik asoslari. o'zbekiston xalqaroislomshunoslik akademiyasi mumtoz sharqfilologiyasi fakulteti filologiya vatillarni o'qitish ( arab tili ) yo'nalishi talabasi ergasheva nargizaxonning ilmiy ishasoslari fanidantayyorlagan mustaqilish taqdimoti reja 1 2 3 metodologiya nima? ilmiy bilishning o'ziga xos xususiyatlari metodologiyaning darajalari 4 ilmiy bilishning asosiy metodlari 5 ilmiy bilishning shakllari 6 ilmiy bilishdagi asosiy yondashuvlar mavzu: ilmiy bilishning metodologik asoslari. kirish metodologiya nima? metodologiya bu- metodologiya (yunoncha "methodos" – bilish yo'li, usul va "logos" – ta'limot) – bu har qanday faoliyatning, shu jumladan ilmiy bilishning tashkil etilishi, nazariy asoslanishi va amalga oshirilishi tamoyillari, usullari va vositalari haqidagi ta'limotdir. boshqacha qilib aytganda, metodologiya – "qanday qilib to'g'ri bilish kerak?" degan savolga javob beruvchi bilimlar tizimi. u ilmiy tadqiqotlar samaradorligini oshirishga, ob'ektiv va ishonchli natijalarga erishishga yordam beradi. ilmiy bilishning o'ziga xos xususiyatlari ilmiy bilish kundalik (oddiy) bilishdan tubdan farq qiladi: • ob'ektivlik: tadqiqotchining shaxsiy qarashlari, his-tuyg'ulari va qiziqishlaridan xoli bo'lishga intilish. • tizimlilik: …

2 / 14

ng umumiy tamoyillari va kategoriyalari (dialektika, metafizika, fenomenologiya va boshqalar). u butun bilish jarayoniga tatbiq etiladigan universal uslubiy yondashuvlarni o'z ichiga oladi. • umumilmiy metodologiya: barcha yoki ko'plab fanlar uchun umumiy bo'lgan usullar (tizimli yondashuv, modellashtirish, qiyosiy tahlil, sintez, abstraksiya, induksiya, deduksiya va boshqalar). • xususiy fan metodologiyasi: muayyan fan sohasiga (masalan, fizika, biologiya, sotsiologiya metodologiyasi) tegishli usullar, nazariyalar va tamoyillar. • fandisciplinar metodologiya: muayyan fan ichidagi alohida yo'nalish yoki guruhlarga xos usullar (masalan, kvant mexanikasi metodologiyasi, molekulyar biologiya metodologiyasi). • texnologik (texnik) metodologiya: muayyan tadqiqot vazifalarini bajarish uchun aniq amaliy usullar va operatsiyalar (masalan, anketalashtirish texnikasi, statistik ma'lumotlarni qayta ishlash usullari). ilmiy bilishning asosiy metodlari a. empirik metodlar (tajriba va kuzatuvga asoslangan): kuzatish:b o'lchash:c tajriba (eksperiment):d tavsiflash:o qiyosiy metod:q • kuzatish: ob'ektiv voqelikni maqsadli va tizimli idrok etish. • tajriba (eksperiment): ob'ektni maxsus yaratilgan va nazorat qilinadigan sharoitlarda o'rganish. • qiyosiy metod: hodisalarni o'zaro solishtirish orqali o'xshashlik va farqlarni …

3 / 14

ya: yakka faktlardan umumiy xulosalar chiqarish. • deduksiya: umumiy qonuniyatlardan yakka hodisalar haqida xulosalar chiqarish. • sintez: ob'ektning alohida qismlarini birlashtirib, uning yaxlitligini tiklash. • tahlil: ob'ektni alohida qismlarga ajratib o'rganish. • sistemali yondashuv: har qanday ob'ektni o'zaro bog'liq elementlardan tashkil topgan yaxlit tizim sifatida ko'rib chiqish. • modellashtirish: o'rganilayotgan ob'ektning (original) soddalashtirilgan nusxasi (model) yordamida uni tadqiq etish. • gipoteza (faraz) va nazariya: hodisalarni tushuntirish uchun taklif etiladigan ilmiy farazlar va ularni umumlashtiruvchi nazariy tizimlar. • tarixiy va mantiqiy metod: hodisalarning rivojlanish tarixini va ularning mantiqiy bog'liqliklarini o'rganish. ilmiy bilishning shakllari ilmiy bilishning asosiy shakllari quyidagilardir: • fakt: ob'ektiv voqelikdagi aniq bir hodisa yoki hodisa haqidagi ishonchli ma'lumot. • muammo: ilm-fanda hal etilishi lozim bo'lgan nazariy yoki amaliy vaziyat. • gipoteza (faraz): muammoni hal qilish uchun taklif qilingan, hali isbotlanmagan ilmiy taxmin. • nazariya: hodisalar majmuini tushuntiruvchi, bir-biri bilan bog'liq tushunchalar, qonunlar va tamoyillar tizimi. • konseptsiya: biror hodisa …

4 / 14

lan baholash. • tizimli yondashuv: ob'ektlarni yaxlit tizimlar sifatida o'rganish, ularning elementlari va ular o'rtasidagi bog'liqliklarga e'tibor qaratish. metodologiyaning ilmiy tadqiqotdagi roli • tadqiqot strategiyasini belgilash: qaysi muammoni qanday usullar bilan o'rganish kerakligini aniqlash. • ma'lumotlarni yig'ish va tahlil qilish: eng mos usullarni tanlash va ularni samarali qo'llash. • natijalarni interpretatsiya qilish: olingan ma'lumotlarga ilmiy asoslangan tushuntirish berish. • xulosalar shakllantirish: tadqiqot natijalari asosida ishonchli xulosalar chiqarish. • tadqiqotning ilmiy qiymatini oshirish: metodologik to'g'ri yondashuvlar tadqiqotning ob'ektivligi va ishonchliligini ta'minlaydi. e`tiboringiz uchun rahmat!

5 / 14

ilmiy bilishning metodologik asoslari - Page 5

Want to read more?

Download all 14 pages for free via Telegram.

Download full file

About "ilmiy bilishning metodologik asoslari"

ilmiy bilishning metodologik asoslari. o'zbekiston xalqaroislomshunoslik akademiyasi mumtoz sharqfilologiyasi fakulteti filologiya vatillarni o'qitish ( arab tili ) yo'nalishi talabasi ergasheva nargizaxonning ilmiy ishasoslari fanidantayyorlagan mustaqilish taqdimoti reja 1 2 3 metodologiya nima? ilmiy bilishning o'ziga xos xususiyatlari metodologiyaning darajalari 4 ilmiy bilishning asosiy metodlari 5 ilmiy bilishning shakllari 6 ilmiy bilishdagi asosiy yondashuvlar mavzu: ilmiy bilishning metodologik asoslari. kirish metodologiya nima? metodologiya bu- metodologiya (yunoncha "methodos" – bilish yo'li, usul va "logos" – ta'limot) – bu har qanday faoliyatning, shu jumladan ilmiy bilishning tashkil etilishi, nazariy asoslanishi va amalga oshirilishi tamoyillari, usullari va vositalari haqi...

This file contains 14 pages in PDF format (2.4 MB). To download "ilmiy bilishning metodologik asoslari", click the Telegram button on the left.

Tags: ilmiy bilishning metodologik as… PDF 14 pages Free download Telegram