tam bilishning biokimyoviy asoslari.

DOCX 15 стр. 26,0 КБ Бесплатная загрузка

15 стр.

FaylHub.uz

Скачать через Telegram

Размер 26,0 КБ

Тип файла DOCX

Страницы 15

Обновлено Дек 2025

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1 / 15

tam bilishning biokimyoviy asoslari. hid va ta’m sezmaslik hayotga deyarli bevosita xavf tug’dirmasligi sababli, bu muammoga duch kelganlar kamdan-kam hollarda shifokorga murojaat etishadi. biroq bu holat kishining taomlar, ichimlik va yoqimli hidlardan zavqlanish qobiliyati cheklanishi bois jiddiy noqulayliklar keltirib chiqishi mumkin. shuningdek, havoda potentsial zararli kimyoviy modda va gazlar mavjudligini sezmaslik natijasida boshqa jiddiy oqibatlar ehtimoli yuzaga kela boshlaydi. ba’zida hid va ta’m sezish buzilishi jiddiy kasallik rivojlanishi tufayli kuzatiladi, masalan o’smalar tufayli. hid va ta’m bilish bir-biri bilan chambarchas bog’liq. tilni qoplab turgan retseptorlar ta’mni aniqlaydi, burun bo’shlig’ida joylashgan nervlar esa hidni. ikkala sezgi ham miyaga uzatiladi, miya esa ikkalasini tanib olish va baholash uchun kerakli tarzda birlashtiradi. sho’r, achchiq, shirin va nordon kabi ta’mlar hid ishtirokisiz ham taniladi. biroq, nisbatan murakkabroqlari (masalan, malina aromati) faqatgina hid va ta’m hissi ishtirokidagina sezilishi mumkin. hidning qisman (giposmiya) va to’liq yo’qotilishi (anosmiya) — hid va ta’m bilishning eng keng tarqalgan buzilishidir. …

2 / 15

mavjud. havo orqali kirgan molekulalar burun yo’liga o’tib, ushbu kiprikchalarni qo’zg’atadi, bu esa yaqin atrofdagi asab tolalarida nerv impulsini keltirib chiqaradi. impulslar asab tolalari orqali miyaga uzatiladi, u yerda hidni farqlash jarayoni boshlanadi. hid aniqlangach, xotira uchun javobgar soha faollashadi va inson shu tariqa u yoki bu hidni tanib oladi. ta’m bilish tilning katta qismini minglab mayda ta’m sezish so’rg’ichlari qoplab turadi. ta’m so’rg’ichlari tarkibida kiprikchali retseptorlarning bir nechta turlari mavjud. retseptorlarning har bir turi beshta asosiy ta’mdan birini sezadi: shirin, sho’r, nordon, achchiq va maza (shuningdek, umami deb nomlanadi, glutamat natriyning ta’mi). ushbu ta’mlar butun til bo’ylab tanilishi mumkin, ammo tilning ba’zi qismlari ma’lum bir ta’mga ko’proq sezgir bo’ladi. shirin ta’m tilning uchi bilan oson aniqlansa, old yon tomonlar sho’r tamni yaxshi sezadi. nordonlik tilning yon tomonlaridagi, achchiqlik tilning orqa uchdan bir qismidagi retseptorlar tomonidan yaxshiroq seziladi. og’iz bo’shlig’iga ovqat tushganda, retseptorlar uning xuxusiyatiga qarab qo’zg’alib, miyaga nerv impulslari …

3 / 15

bu qobiliyat qayta tiklanmaydi. · sezgirlik yoshga qarab pasayishi ham mumkin. hidlarga yuqori sezuvchanlik (giperosmiya) hid sezmaslikka qaraganda kamroq uchraydi. ko’pincha homilador ayollar hidga nisbatan sezgir bo’lib qoladilar. ba’zi hollarda giperosmiya psixosomatik kasallik bo’ladi. ya’ni, psixosomatik giperosmiya bo’lgan odamlarda aniq jismoniy buzilish aniqlanmaydi. maza bilish, taʼm bilish — turli eriydigan moddalarning taʼm bilish retseptorlariga, asosan, tilga (umurtqalilarda) taʼsir etishi natijasida paydo boʻladigan sezgi. maza bilish retseptorlari tilda, halqumning orqa devorida, yumshoq tanglayda, murtaklarda joylashgan. til uchi, chetlari va orqa qismida retseptorlar ayniqsa koʻp; til oʻrtasida va uning ostki yuzasida maza bilish retseptorlari yoʻq. shirin, nordon, achchiq, chuchuk va shoʻr sezadigan maza bilish sezgilari farq qilinadi. bu sezgi maʼlum moddalarning oʻziga mos keluvchi maza bilish retseptorlarini qoʻzgʻatishi natijasida namoyon boʻladi. maza bilish uchun traning (issiq yoki sovuq ovqat maza sezgisini susaytiradi), shuningdek, hidning ahamiyati muhim (kishi tumov boʻlib, hidni yaxshi sezmaganda ovqat mazasini bilmaydi). til va ogʻiz boʻshligʻi turli qismlarining sezuvchanligi …

4 / 15

ish organizmning fiziologik holatiga bogʻliq boʻlib, ishtaha va ovqat hazm kilishga taʼsiri bor. ayrim kasalliklarda maza bilish ayniydi.[1] hid bilish — odam va hayvonlar burun boʻshligʻining yuqori qismida joylashgan maxsus sezgi aʼzolari (hid bilish retseptorlari) orqali hidlarni sezish. hayvonlarda hid bilish ovqat qidirish, yoʻl topish, aniq joyni belgilash, qaramaqarshi jinsni izlash, shuningdek, bilish vositalaridan biri hisoblanadi va h.k. odamlarda hid bilishning ahamiyati hayvonlardagiga qaraganda kamroq, biroq hid bilishning yoʻqolishi odam uchun azob hisoblanadi (qattiq tumov boʻlganda ovqatning qanchalik bemaza tuyilishini eslab koʻraylik). hid bilmaydigan odamlar koʻpincha ovqatdan zaharlanishi mumkin, chunki biror ovqatning sifatliligini hididan bila olmaydi. har bir odamda koʻpgina hissiyotlar hidni sezishga bogʻliq boʻladi. yomon hid kayfiyatni buzishi, yaxshisi koʻtarishi mumkin. hidlarni burunning shilliq pardasida joylashgan maxsus retseptorlar sezadi (qarang burun), u yerda bor-yoʻgʻi 5— 10 sm2joyda taxminan 50 mln alohida hid sezuvchi retseptorlar boʻladi. bunda har bir retseptor yuzasi nihoyatda mayda oʻsimtalar hisobiga koʻp marta ortadi. shilliq parda …

5 / 15

sirlanib turishi shu hidga oʻrganib qolishga olib keladi, keyin odam bu hidni sezmaydigan boʻlib qoladi. bir hidga boshqasi taʼsir qilgandan keyin hidlar aralashib, oʻzgacha hidga aylanishi natijasida odam hidga ortiqcha sezgir boʻlib qolishi mumkin. yosh oʻtishi bilan hid bilish ham susayadi. hid bilish ning buzilishi — hid bilmaslik (anosmiya), turli hidlarga sezuvchanlikning ortishi (giperosmiya), burun shilliq pardalari kasalliklari (tumov), bosh miya ayrim boʻlaklarining oʻsmasi va shikastlanishi baʼzi bir psixik kasalliklarda uch-raydi (bunday hollarda hid bilishga odatda hidlarni sezish gallyutsinatsiyasi qoʻshiladi). baʼzi homilador ayollarda ham hid bilmaslik holati kuzatiladi. til — odam va umurtqali hayvonlar ogʻiz boʻshligʻidagi muskulli organ. baliqlarda t. shilliq parda burmasidan iborat boʻlib, visseral skelet bilan harakatlanadi. quruqlikda yashovchi umurtqalilarda t. harakatchan, u ovqatni tutadi, ogʻiz boʻshligʻiga suradi, nafas yoʻlini berkitadi va h.k. t.da koʻpgina bezlar va taʼm bilish retseptorlari rivojlangan. suvda va quruqlikda yashovchilarda esa shilliq parda burmasidan tashqari, t. tarkibiga kiradigan bezlar ham bor. sudralib yuruvchilar …

Хотите читать дальше?

Скачайте все 15 страниц бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "tam bilishning biokimyoviy asoslari."

tam bilishning biokimyoviy asoslari. hid va ta’m sezmaslik hayotga deyarli bevosita xavf tug’dirmasligi sababli, bu muammoga duch kelganlar kamdan-kam hollarda shifokorga murojaat etishadi. biroq bu holat kishining taomlar, ichimlik va yoqimli hidlardan zavqlanish qobiliyati cheklanishi bois jiddiy noqulayliklar keltirib chiqishi mumkin. shuningdek, havoda potentsial zararli kimyoviy modda va gazlar mavjudligini sezmaslik natijasida boshqa jiddiy oqibatlar ehtimoli yuzaga kela boshlaydi. ba’zida hid va ta’m sezish buzilishi jiddiy kasallik rivojlanishi tufayli kuzatiladi, masalan o’smalar tufayli. hid va ta’m bilish bir-biri bilan chambarchas bog’liq. tilni qoplab turgan retseptorlar ta’mni aniqlaydi, burun bo’shlig’ida joylashgan nervlar esa hidni. ikkala sezgi ham miyaga uzatiladi, miya ...

Этот файл содержит 15 стр. в формате DOCX (26,0 КБ). Чтобы скачать "tam bilishning biokimyoviy asoslari.", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: tam bilishning biokimyoviy asos… DOCX 15 стр. Бесплатная загрузка Telegram