adabiytil uslublari va leksik-fonetik uslubiyat

PPTX 15 стр. 2,1 МБ Бесплатная загрузка

15 стр.

FaylHub.uz

Скачать через Telegram

Размер 2,1 МБ

Тип файла PPTX

Страницы 15

Обновлено Дек 2025

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1 / 15

adabiy til uslublari va leksik-fonetik uslubiyat. 1 reja: 1.adabiy til va uning uslubiy imkoniyatlari. 2.adabiy til uslublarining turlari va xususiyatlari. 3.leksik uslubiyat: so‘z tanlash, sinonimiya, ekspressivlik. 4.fonetik uslubiyat: talaffuz, intonatsiya, urg‘u vositalari. 5.adabiy til uslublari va leksik-fonetik vositalarning nutq madaniyatidagi o‘rni. 2 2 adabiy til — bu muayyan normalarga bo‘ysunuvchi, ijtimoiy jihatdan tan olingan va yozma hamda og‘zaki shaklda faol ishlatiladigan til shaklidir. u tilning eng tozalangan, boyitilgan va me’yorga solingan shakli bo‘lib, ijtimoiy guruhlararo muloqotni ta'minlaydi. adabiy tilning uslubiy imkoniyatlari juda keng: u ijtimoiy, madaniy, siyosiy, ilmiy va badiiy hayotda ishlatiladigan turli uslublarni o‘zida mujassamlashtiradi. bu uslublar orqali so‘zlovchi yoki yozuvchi o‘z niyatini, munosabatini, bahosini turlicha ifodalash imkoniyatiga ega bo‘ladi. 3 adabiy til — bu umumxalq tilining ijtimoiy-iqtisodiy, madaniy va siyosiy ehtiyojlariga xizmat qiladigan, umumiy me’yorlarga asoslangan rasmiy nutq shaklidir. u og‘zaki va yozma shakllarda mavjud bo‘lib, quyidagi xususiyatlarga ega: me’yorlashgan bo‘lishi – talaffuz, yozuv, grammatik, uslubiy me’yorlarga tayanadi; …

2 / 15

keng ishlatiladi. rasmiy uslub — hujjatlarda, farmonlar, bayonotlar, nizomlarda ishlatiladigan qat’iy, standartlashtirilgan til bo‘lib, unda qisqa, rasmiy, aniqlikni ta’minlovchi iboralar ishlatiladi. ilmiy uslub — mantiqiy, aniqlikka asoslangan, terminlarga boy bo‘lgan uslub bo‘lib, u ilmiy maqolalar, darsliklar va ilmiy izohli matnlarda qo‘llaniladi. publitsistik uslub — keng ommani muayyan g‘oya yoki voqea yuzasidan ishontirish, undash maqsadida foydalaniladigan uslubdir. unda obrazlilik bilan lo‘ndalik uyg‘unlashgan bo‘ladi. og‘zaki so‘zlashuv uslubi — norasmiy muhitda, suhbatda, kundalik muloqotda qo‘llaniladi. unda ko‘proq shevaga oid so‘zlar, qisqartmalar, hissiylik bilan boyitilgan ifodalar mavjud bo‘ladi. 5 5 leksik uslubiyat: so‘z tanlash, sinonimiya, ekspressivlik uslubiy tilshunoslikning asosiy yo‘nalishlaridan biri bu leksik uslubiyat hisoblanadi. tilning leksik qatlami bevosita so‘z boyligi, so‘zlarning ifoda kuchi, ularning nutqda qanday maqsadda ishlatilishi bilan bog‘liqdir. so‘z tanlashdagi uslubiy sezgirlik, sinonimik vositalarning joyida qo‘llanilishi, ekspressiv imkoniyatlarning ishga solinishi tilning estetik va mantiqiy kuchini oshiradi. 6 6 sinonimiya — bir tushunchani ifodalovchi turli so‘zlar yig‘indisidir. masalan, “go‘zal”, “chiroyli”, “maftunkor” so‘zlari …

3 / 15

rurdir. so‘z tanlashda quyidagilar muhim: uslubga moslik – badiiy uslubda poetik, emotsional boy so‘zlar; ilmiy uslubda aniq, lo‘nda va terminlarga boy so‘zlar ishlatiladi; kontekstga moslik – biror so‘z bir kontekstda ijobiy, boshqasida salbiy ma’no ifodalaydi; nutq madaniyati – sodda va tushunarli leksikani tanlash orqali auditoriyaga e’tibor ifodalanadi. 7 7 sinonimiya — bir tushunchani ifodalovchi turli so‘zlar yig‘indisidir. masalan, “go‘zal”, “chiroyli”, “maftunkor” so‘zlari bir-birining sinonimlari bo‘lib, ularning qaysi biri tanlanishi matnning uslubiy yo‘nalishiga bog‘liq. leksik uslubiyatda sinonimlarning to‘g‘ri qo‘llanishi matnning obrazliligi, hissiyligi yoki rasman ifodalanish darajasini belgilaydi. ekspressivlik esa matnga hissiy rang berish, uni ta’sirli qilish vositasi hisoblanadi. bu so‘zlar ko‘pincha badiiy va publitsistik uslublarda ko‘proq uchraydi. leksik uslubiyat doirasida so‘zlarning uslubiy registri, ijtimoiy bahosi, konnotativ ma’nosi tahlil qilinadi. 8 9 fonetik uslubiyat: talaffuz, intonatsiya, urg‘u vositalari tilning nutqdagi eng birinchi darajasi — bu uning fonetik (tovush) qatlamidir. fonetik vositalar so‘zlarning tovush tarkibi, talaffuzi, urg‘u va intonatsiyasi orqali nutqning uslubiy ohangini, …

4 / 15

i va me’yoriy shaklda aytilishidir. talaffuzdagi uslubiy farqlanishlar nutqning rasmiyligi, soddaligi yoki badiiyligiga ta’sir ko‘rsatadi. uslubiy jihatdan talaffuz quyidagicha farqlanadi: adabiy talaffuz – fonetik me’yorlarga asoslangan, rasmiy, og‘zaki chiqishlarda qo‘llaniladi. masalan: "kitob", "xizmat" so‘zlari [kitob], [xizmat] tarzida aytiladi. so‘zlashuv talaffuzi – kundalik muloqotda, qisqartmalar, ohang o‘zgarishlari bilan aytiladi: "kitobni" → "kitobni" → "kitovni". badiiy talaffuz – she’riy nutqda ohang, ritm, so‘z o‘rnini o‘zgartirish orqali ta’sirchanlik yaratiladi. 10 intonatsiya esa gapning ohangini bildiradi: undov, buyruq, savol yoki shunchaki bayon gap intonatsiyasi farq qiladi. uslubiyatda intonatsiya vositasi orqali nutqqa hissiy rang beriladi. urg‘u ham so‘z va gapda muhim bo‘laklarni ajratishda xizmat qiladi. to‘g‘ri urg‘u tanlovi tinglovchiga asosiy fikrni anglash imkonini beradi. fonetik vositalar ayniqsa teatr, radio va televidenie tilida juda muhim o‘rin tutadi. urg‘u uslubiy jihatdan ikki xil vazifani bajaradi: adabiy til uslublari va leksik-fonetik vositalarning nutq madaniyatidagi o‘rni nutq madaniyati — bu insonning tilni ongli, me’yorga asoslangan, aniq va estetik jihatdan …

5 / 15

va kasbiy muvaffaqiyatida muhim rol o‘ynaydi. fonetik vositalar — talaffuz, urg‘u, intonatsiya kabi tovush vositalari orqali nutqning ohangini, ta’sirchanligini, hissiy rangini belgilaydi. 12 12 13 fonetik vositalar nutq madaniyatida quyidagi jihatlar uchun muhim: to‘g‘ri talaffuz – adabiy me’yorlarga amal qilish orqali savodli va madaniyatli ko‘rinish; urg‘uning o‘rni – muhim ma’lumotga e’tibor qaratish; intonatsiya – hissiyot, e’tiroz, hayrat, so‘roq kabilarni ifodalash; nutq ohangi – tinglovchining e’tiborini saqlash, muloqotga ishtiyoq uyg‘otish. leksika — tilning so‘z boyligidir. to‘g‘ri va o‘rinli so‘z tanlash, sinonimlardan samarali foydalanish, ifodali va betakror iboralar orqali fikrni chiroyli yetkazish — nutq madaniyatining eng muhim jihatlaridan biridir. leksik vositalarning asosiy ahamiyati: aniqlik – fikrni noaniqliksiz ifodalash (masalan, “kutilmoqda” o‘rniga “rejalashtirilmoqda”); ravonlik – sinonimlar, bog‘lovchi so‘zlar orqali nutq oqimini ta’minlash; obrazlilik – badiiy iboralar, metafora, epitetlar bilan nutqni jonlantirish; tozaligi – ortiqcha so‘zlar, jargon, odobsiz iboralardan xoli bo‘lish. yuqorida keltirilgan uslubiy, leksik va fonetik vositalar bir-birini to‘ldirib, nutqning madaniy shaklini yaratadi. …

Хотите читать дальше?

Скачайте все 15 страниц бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "adabiytil uslublari va leksik-fonetik uslubiyat"

adabiy til uslublari va leksik-fonetik uslubiyat. 1 reja: 1.adabiy til va uning uslubiy imkoniyatlari. 2.adabiy til uslublarining turlari va xususiyatlari. 3.leksik uslubiyat: so‘z tanlash, sinonimiya, ekspressivlik. 4.fonetik uslubiyat: talaffuz, intonatsiya, urg‘u vositalari. 5.adabiy til uslublari va leksik-fonetik vositalarning nutq madaniyatidagi o‘rni. 2 2 adabiy til — bu muayyan normalarga bo‘ysunuvchi, ijtimoiy jihatdan tan olingan va yozma hamda og‘zaki shaklda faol ishlatiladigan til shaklidir. u tilning eng tozalangan, boyitilgan va me’yorga solingan shakli bo‘lib, ijtimoiy guruhlararo muloqotni ta'minlaydi. adabiy tilning uslubiy imkoniyatlari juda keng: u ijtimoiy, madaniy, siyosiy, ilmiy va badiiy hayotda ishlatiladigan turli uslublarni o‘zida mujassamlashtiradi. bu uslublar ...

Этот файл содержит 15 стр. в формате PPTX (2,1 МБ). Чтобы скачать "adabiytil uslublari va leksik-fonetik uslubiyat", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: adabiytil uslublari va leksik-f… PPTX 15 стр. Бесплатная загрузка Telegram