o‘rta osiyo musiqiy-nazariy merosi. maqom turkumlari.

PPTX 10 pages 6.0 MB Free download

10 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 6.0 MB

File type PPTX

Pages 10

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 10

o‘rta osiyo musiqiy-nazariy merosi. maqom turkumlari. o‘rta osiyo musiqiy-nazariy merosi. maqom turkumlari. reja: nazariy manbalar kavkabiy ijodi nazvanie prezentatsii 2 2 yuqoridagi mavzularda musiqiy merosimizning ilmiy tafakkur asoslari, nazariy yo‘nalishlar ustida izlanishlar olib borgan abu nasr al- forobiy, abu ali ibn sino, safiuddin urmaviy, abdulqodir marog‘iy, abduraxmon jomiy, najmiddin kavkabiy, darvishali changiy va boshqa qator mualliflarning yozgan ilmiy risolalarida musiqa madaniyatining qaysi jabhalariga ko‘proq ahamiyat berilganligi va bu mualliflar yashagan davrdagi tarixiy shart-sharoitlar to‘g‘risida fikr yuritildi.bulardan shunday xulosaga kelish mumkinki, uyg‘onish davridan to xonliklar zamonigacha yashab ijod qilgan allomalarning musiqa borasida yaratgan ilmiy risolalari bizgacha etib kelgan. ammo ulardan oldin yashab ijod etgan olimlarning musiqa to‘g‘risida yozib qoldirgan risolalari va hatto o‘zlarining nomlari ham bizgacha etib kelmagan.umuman allomalar ilmiy-musiqiy risolalarini tahlil qilganimizda ulardan musiqaning nazariy tamoyillari, cholg‘u sozlarning tuzulishi, pardalar tizimi, mohir ijrochilari to‘g‘risida qimmatli ma’lumotlarni olishimiz mumkin.ix asrning ikkinchi yarmida movarounnaxr va xurosonda ilm-fan, madaniyat va san’atning rivojlanishiga bir …

2 / 10

iy) tilida musiqiy borasida muhim teran fikrlarini izhor etgan. navoiy ta’limotining eng qimmatli tomoni, unda turkiy tillardagi musiqiy atamalarning keng joriy etilishidir. zagolovok prezentatsii 3 allomani “majolisun nafois” risolasida soz san’ati va soz ahli haqida ko‘p dolzarb fikrlar mavjud. forobiy, xorazmiy va ibn sinodan keyin, ilmi musiqiy borasidagi eng yirik shaxs faxriddin roziy hisoblanadi. uning “miftohi ulum” (ilmlar kaliti) qomusida musiqiyga oid katta bo‘lim bor. bu qomus xorazmshoh taqashga bag‘ishlangan. u jaloliddin manguberdining bobosi va muhammad xorazmshohning otasi bo‘ladi. nomlari zikr etilgan uchala xorazmshoh ham musiqaga o‘ta ishqiboz bo‘lganlar. ular hammasi soz (asbob), hozirgi ibora bilan aytilganda “dutor” chalganlar. jaloliddin manguberdi esa, harbiy g‘alabalar sha’niga 25-27 qismlik “navbalar” chalishni buyurgan. bu haqda ziyo bunyodovning xorazmshohlar – anushteginlar silsilasi haqidagi monografiyasida qiziqarli ma’lumotlar mavjud.xvii asrning boshlarida yuzaga kelgan madaniy-ma’rifiy inqiroz tufayli ko‘plab mohir sozanda va musiqashunoslar boshpana axtarib, movarounnahrdan hindistonga, boburiylar saltanatiga muxorijilik qilganlar. shu boisdan kavkabiy va darvesh ali shogirdlarining …

3 / 10

u she’riy tilda tuzilgan. zagolovok prezentatsii 4 o’zbek mumtoz musiqasida maqom janri yetakchi o’rin egallab kelgan. maqomlar juda qadim zamonlarda yaqin va o’rta sharq xalqlari musiqa madaniyatida mavjud bo’lgan; yetuk sozanda va xonandalar tomonidan yaratilgan va ix-x asrlarda rivojlanib, yangi vositalar bilan boyidi. «maqom» so’zi arabcha bo’lib «o’rin», «joy», «bosqich», «daraja» kabi ma’nolarni anglatadi. bu so’z adabiyot, tasavvuf ilmi va boshqa sohalarda ham keng iste’mol etilgan bo’lib, maxsus ibora sifatida aynan musiqa san’atida eng ko’p va xilma-xil ma’nolarda ishlatiladi. musiqada «maqom» deganda kuy tovushqatorining alohida bosqichlari – parda tuzilmalari (lad birliklari); lad tizimlari; alohida musiqaasari (cholg’u yoki ashula); musiqa turi (janri) – cholg’u va ashula asarlarini birlashtiruvchi katta-kichik turkumli janr deb tushunish kerak. turli xalqlar madaniyatida «maqom» iborali asar va turkumlar mavjud: maqom (o’zbek va tojiklarda), muqom (ozarbayjon), muqom (uyqurlar), dastgoh (eron), nu’ba (maqrib) kabi iboralarning variantlari keng tarqalgan.maqom yirik turkum va asar janri sifatida mumtoz musiqa toifasiga kiradi. musiqa …

4 / 10

turkumi. ix-x asrlarda maqomsimon cholg’u va ashula-cholg’u asar va turkumlar rivojlanadi. xi-xiii asrlardan boshlab to xvii asrgacha yaqin va o’rta sharqda «duvozdaxmaqom» - 12 maqom turkumi keng tarqalib, musiqa amaliyotida qo’llanib keldi. ushbu turkumga – ushshoq (oshiqlar), rost (to’g’ri, mos kelish), navo (kuy, ohang), busalik (atoqli ot – abu solihdan olingan), hijoz (pasttekislik), husayniy (kishi nomi), isfahon (shaharga nisbat), zirafkand yoki kuchak (pastga sakrash, tushish va to’shak), rahoviy (rum shaharlaridan biri), zangula (qo’nqiroq, zang), iroq (mamlakat nomiga nisbat), buzurg (katta, uluq) kabi maqomlar, shuningdek, oltita ovoza(avaza, maqomlarga javob yoki nazira tarzida ishlatilgan, masalalan, navro’z, shahnoz va b.) va 24ta sho’’balar (maqomlarning shoxobchalari, ular orasida dugoh, segoh, chorgoh, panjgoh, uzzol, muhayyar, sabo va b.) o’rin olgan. xviii asrda buxoroda yangi turkum – «shashmaqom» uzil-kesil shakllandi. xix asrda «xorazm maqomlari» turkumi va farg’ona-toshkent maqom yo’llari vujudga keladi. keyinchalik «shashmaqom» va boshqa turkumlar asosida maqom asarlarining yangi uslublari va ko’rinishlari zamonaviy talqinda rivoj …

5 / 10

sohibov va f. shahobovlar yozuvlarida (v. belyaev tahririda) moskvada nashr qilindi (tojik tilida). 1959 yilda «shashmaqom» yunus rajabiy yozuvida o’zbek tilida «o’zbek xalq musiqasi» antologiyasining v jildida (i. akbarov tahriri ostida) chop etildi. «xorazm maqomlari» matniyoz yusupov yozuvida «o’zbek xalq musiqasi» antologiyasining vi jildida nashrdan chiqdi (1958). 1966-1975 yillarda yunus rajabiy tomonidan qayta tayyorlangan va to’ldirilgan «shashmaqom» nomli olti jilddan iborat to’plam (f. karomatov tahriri ostida), «xorazm maqomlari» esa 1978-1991 yillarda matniyoz yusupov tomonidan (i. akbarov tahriri ostida) qayta nashrga tayyorlanib, uch jildlik beshta kitobdan iborat to’plam sifatida chop etildi. zagolovok prezentatsii 7 keyingi yillarda maqomlarni notaga olish borasida ishlar jadallashtirildi, jumladan, buxoro «shashmaqomi»ning bo’lim va qismlarini yozib olishda ari (ariel) boboxonov, sulaymon taxalov, rahmatilla inoyatovlar tomonidan; «xorazm maqomlari» tanbur chizig’i orqali yozib olingan variantlari bevosita maqom amaliyoti bilan qiyoslab o’rganishga kirishgan xorazmlik sozanda ozod bobonazarov bo’ldi. yangi topilgan «xazorasp nusxasi» ustida urganch universitetida botir rahimov rahbarligida bir qancha malakali …

Want to read more?

Download all 10 pages for free via Telegram.

Download full file

About "o‘rta osiyo musiqiy-nazariy merosi. maqom turkumlari."

o‘rta osiyo musiqiy-nazariy merosi. maqom turkumlari. o‘rta osiyo musiqiy-nazariy merosi. maqom turkumlari. reja: nazariy manbalar kavkabiy ijodi nazvanie prezentatsii 2 2 yuqoridagi mavzularda musiqiy merosimizning ilmiy tafakkur asoslari, nazariy yo‘nalishlar ustida izlanishlar olib borgan abu nasr al- forobiy, abu ali ibn sino, safiuddin urmaviy, abdulqodir marog‘iy, abduraxmon jomiy, najmiddin kavkabiy, darvishali changiy va boshqa qator mualliflarning yozgan ilmiy risolalarida musiqa madaniyatining qaysi jabhalariga ko‘proq ahamiyat berilganligi va bu mualliflar yashagan davrdagi tarixiy shart-sharoitlar to‘g‘risida fikr yuritildi.bulardan shunday xulosaga kelish mumkinki, uyg‘onish davridan to xonliklar zamonigacha yashab ijod qilgan allomalarning musiqa borasida yaratgan ilmiy risol...

This file contains 10 pages in PPTX format (6.0 MB). To download "o‘rta osiyo musiqiy-nazariy merosi. maqom turkumlari.", click the Telegram button on the left.

Tags: o‘rta osiyo musiqiy-nazariy mer… PPTX 10 pages Free download Telegram