xatoliklar nazariyasi

DOC 121.0 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1662925923.doc ) ... ( 1 1 2 1 + - - + + + ± m n m n n q a q a q a 1 0 - £ £ q a i 0 | | n n £ 63 , 35 , 2 0 = = = n m q a d a a a a a a + d = - = d ; d | | a a - = d ) ( a d a d | | ) ( a a a d = d | | ) ( a a a d = d 01 , 0 = d l a d % 003 , 0 000022 , 0 148 , 35 00074 , 0 ) ( » = = a d ) ( a d a d 0005 , 0 0001 , 0 123 , 4 ) ( | | = × …

a sabab, o`lchov asboblarining takomillashmaganligidir. mutlaq aniq o`lchaydigan o`lchov asboblari yo`q bo`lib, ulardan foydalanganda ma`lum xatoliklarga yo`l qo`yiladi. bundan tashqari, er aniq shar shaklida bulmaganligi tufayli, uning radiusi taqribiy olingan. uchinchi misolda esa qalamlar har xil bo`lganligi uchun ularning og’irligi turlicha. 8 g deb o’rtacha kalamning og’irligi olingan. amaliyotda taqribiy son a deb, aniq qiymatli son a dan biroz farq kiladigan va hisoblash jarayonida uning urnida ishlatiladigan songa aytiladi. qisqalik uchun bundan keyin aniq qiymatli son o`rniga aniq son, kattalikning taqribiy qiymati o`rniga taqribiy son deb yozamiz. amaliy masalalarni echish asosan quyidagi ketma-ket qadamlardan iborat: 1) echilayotgan masalani matematik ifodalar orqali yozish; 2) qo`yilgan matematik masalani echish. tabiatda uchraydigan masalalarni doim ham aniq matematik tilda ifodalash mumkin bulmaganligi tufayli masala ma`lum darajada ideallashgan model’ vositasida yoziladi, ya`ni xatolikka yo`l qo`yiladi (birinchi kadamda). masalaning tarkibiga kirgan ba`zi parametrlar tajribadan olinganligi tufayli, bunda ham xatolikka yo`l qo`yiladi. bularning yig’indisi esa boshlang’ich informatsiya …

ja belgilangan aniqlikda bo`lsin. 2. xatolar manbai ko`pincha matematik masalalarni sonli echishda biz doimo aniq echimga ega bula olmasdan, balki echimni u yoki bu darajadagi aniqlikda topamiz. demak, aniq echim bilan taqribiy echim orasidagi xatolik qanday kilib kelib koladi degan savol tugilishi tabiiydir. bu savolga javob berish uchun xatoliklarning hosil bo`lish sabablarini o`rganish lozim. 1. matematikada tabiat xodisalarining miqdoriy nisbati u yoki bu funktsiyalarni bir-birlari bilan boglaydigan tenglamalar yordamida tasvirlanadi va bu funktsiyalarning bir qismi ma`lum bo`lib (dastlabki ma`lumotlar), boshqalarni topishga to`g’ri keladi. tabiiyki, topilishi kerak bo`lgan miqdorlar (masalaning echimi) dastlabki ma`lumotlarning funktsiyasi bo`ladi. kerakli echimni ajratib olish uchun dastlabki ma`lumotlarga konkret qiymatlar berish kerak. bu dastlabki ma`lumotlar, odatda, tajribadan olinadi (masalan, yorug’lik tezligi, plank doimiysi, avogadro soni va x.k.) yoki boshqa biror masalani echishdan hosil bo`ladi. har ikkala xolda ham biz dastlabki ma`lumotlarning aniq qiymatiga emas, balki uning taqribiy qiymatiga ega bo`lamiz. shuning uchun agar dastlabki ma`lumotlarning har bir …

hisoblashni) talab kiladi, lekin natijaning xatosi bari bir yo`qotilmas xatodan kam bo`lmaydi. 2. ba`zi matematik ifodalar tabiat xodisasining ideallashtirilgan modelini tasvirlaydi. shuning uchun tabiat xodisalarining aniq matematik ifodasini (formulasini, tenglamasini) berib bo`lmaydi, buning natijasida xato kelib chikadi. yoki biror masala aniq matematik formada yozilgan bo`lsa va uni shu ko`rinishda echish mumkin bo`lmasa, bunday xolda bu masala unga yaqinrok va echish mumkin bo`lgan masalaga almashtirilishi kerak. buning natijasida kelib chiqadigan xato metod xatosi deyiladi. 3. biz doimo (, e, 1p2 va shunga o`xshash irratsional sonlarning taqribiy qiymatlarini olamiz, bundan tashqari, hisoblash jarayonida oraliq natijalarda ko`p xonali sonlar hosil bo`ladi, bularni yaxlitlab olishga to`g’ri keladi. ya`ni masalalarni echishda hisoblashni aniq olib bormaganligimiz natijasida ham xatoga yo`l kuyamiz, bu xato hisoblash xatosi deyiladi. shunday kilib, tulik, xato yuqorida aytilgan yo`qotilmas xato, metod xatosi va hisoblash xatolarining yig’indisidan iboratdir. ravshanki, biror konkret masalani echayotganda yuqorida aytilgan xatolarning ayrimlari katnashmasligi yoki uning ta`siri deyarli bo`lmasligi …

va ayrimlari uchun uchlik sanok, sistemasi (q = 3) ishlatiladi. ehm larning ko`pchiligi shunday tuzilganki, ularda bo`ladi. odatda, arifmetik amallarni bajarayotganda ko`p xonali sonlar hosil bo`ladi (masalan, ko`paytirishda xonalarning soni ikkilanadi, bo`lishda esa xonalarning soni nixoyatda kattalashib ketishi ham mumkin). natijada hosil bo`lgan son karalayotgan to`plamdan chikib ketmasligi uchun t - xonasigacha yaxlitlanadi, ya`ni shu to`plamdagi boshqa son bilan almashtiriladi, tabiiyki yaxlitlanadigan son unga eng yaqin son bilan almashtirilishi, ya`ni yaxlitlash xatosi eng kichik bo`lishi kerak. agar biz juft rakam koidasini qo`llab 5,780475 sonini ketma-ket yaxlitlasak, quyidagi 5,78048; 5,7805; 5,780; 5,78; 5,8; 6 sonlar kelib chikadi. ko`pincha biror natijani olish uchun berilgan metodda ko`rsatilgan bir kator amallarni bajarishga to`g’ri keladi. agar natijani katta aniqlik bilan topish talab kilinsa, bu kator yanada o`zayib ketadi. 4. absolyut va nisbiy xatolar faraz kilaylik a aniq son, a - uning taqribiy qiymati bo`lsin. agar a a bo`lsa, a ortigi bilan olingan taqribiy son deyiladi. …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "xatoliklar nazariyasi"

1662925923.doc ) ... ( 1 1 2 1 + - - + + + ± m n m n n q a q a q a 1 0 - £ £ q a i 0 | | n n £ 63 , 35 , 2 0 = = = n m q a d a a a a a a + d = - = d ; d | | a a - = d ) ( a d a d | | ) ( a a a d = d | | ) ( a a a d = d 01 , 0 = d l a d % 003 , 0 000022 , 0 148 , 35 00074 …

DOC format, 121.0 KB. To download "xatoliklar nazariyasi", click the Telegram button on the left.

Tags: xatoliklar nazariyasi DOC Free download Telegram