modellashtrishning ahamiyati

DOC 115 pages 8.9 MB Free download

115 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 8.9 MB

File type DOC

Pages 115

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 115

1. bilish jarayonida va insonning amaliy faoliyatida modellashtirishning roli. modellarning tasnifi bilish va boshkarish jarayonlarida modellashtrish katta ahamiyatga ega. modellashtirish muammosi bilan biz asosan ikki xolda duch kelamiz: birinchidan, bilish jarayonlarida, yaʼni obʼekt va jarayonlarni bilish modelini tuzishda, ikkinchidan boshqarish jarayonlarida, yaʼni obʼektni maksadga tomon yunaltirilgan boshqarishda, yaʼni inson tomonidan qoʼyilgan maqsadga erishish uchun. bilish jarayonida bilish modeli yaratiladi. bu model zaruriy koʼrinishda obʼektni ishlash mexanizmni aks ettiradi. bunday modellashtirishga misol sifatida bizni oʼrab turgan tabiatni oʼrganishni olish mumkin. tabiat xususiyatlarini tushuntira olish, ularni oʼzaro bogʼlanishi, mexanizmlarini taxlil etish va x.k. - mana bunday modellashtirishning asosiy masalalarini tashkil etadi. bunday modellashtirish bilishdan kam farqlanadi. modellarning asosiy maqsadi – bu shunday modellar yaratish kerakki, ular inson uchun muxim boʼlgan tabiat obʼektlarini aks ettira olsin. bunday xususiyatlar xar bir obʼekt yoki xodisadagi sabab-oqibat bogʼlanishlarini turlicha koʼrinishda aks ettirilishi bilan ifodalanadi. bunday bogʼlanishlarni biror bir sababni oqibatga «oʼzgartiruvchi» koʼrinishda tasvirlash mumkin. shunday qilib, …

2 / 115

tik mantiq, matematik dasturlash, differensial yoki integral tenglamalar va boshqalar qo'llaniladi. matematik modelni ishlab chiqish fizika, kimyo va biologiyaning ma'lum qonunlaridan foydalangan holda amalga oshiriladi. matematik modellarga qo'yiladigan asosiy talablar adekvatlik, universallik va tejamkorlikdir. adekvatlik. model, agar u belgilangan xususiyatlarni maqbul aniqlik bilan ko'rsatsa, ob'ektga (asl nusxaga) mos keladi deb hisoblanadi. aniqlik model qiymatlari va ob'ektning chiqish parametrlari o'rtasidagi muvofiqlik darajasi bilan belgilanadi. universallik. u asosan modelda ko'rib chiqilgan tashqi va chiqish parametrlarining soni va tarkibi bilan belgilanadi. tejamkorlik. model uni amalga oshirish uchun hisoblash resurslarining narxi - kompyuter vaqtining narxi bilan tavsiflanadi. 3. matematik modellarni universalligini qanday ko`rsata olasiz universallik, ya’ni konkret ob’yektni modeli boshqa o`xshash ob’yektlarga qo`llanishi uchun yetarli darajada universal bo`lishi kerak. bu degani real ob’yektni matematik modeli boshqa o`xshash ob’yektlarga juda kam o`zgartirishlar orqali qo`llash uchun yetarli darajada umumiy bo`lishi kerak. matematik modellarni universalligiga doir misollar. matematik modellarga qo`yiladigan asosiy talablardan biri universallik talabidir. ya’ni, matematik …

3 / 115

: . bu esa mexanika fanidan ma’lum bo`lgan tebranish formulasining o`zginasidir. 2. ikki biologik populyatsiyaning o`zaro ta’sirlashuvida hosil bo`ladigan kichik tebranishlar. bu yerda quyidagi belgilashlar kiritamiz: - o`txo`rlar populyatsiyasi soni, - go`shtxo`rlar populyatsiyasi soni. u holda o`zaro ta’sirlashuvchi ushbu populyatsiyalar sonining o`sish tezligi quyida keltiriladigan lotki-volter tenglamalar sistemasi bilan ifodalanadi: bu oddiy differentsial tenglamalar sistemasi bo`lib, u chiziqsizdir. agar shart bajarilsa, ya’ni . qiymatlarda bu sistema muvozanatda bo`ladi. va belgilashlardan foydalanib, ushbu tenglamalar sistemasini quyidagi chiziqlashtirilgan sistema ko`rinishiga keltirish mumkin: yoki bu sistemani bitta tenglama ko`rinishiga keltirish mumkin: . bu yuqorida keltirilgan tebranish tenglamasining xuddi o`zidir. 4.maosh va ish bilan bandlik o`zgarishining oddiy modeli. bu masalani o`rganish uchun quyidagi belgilashlardan foydalanamiz: - maosh, - ish bilan band bo`lgan ishlovchilar soni. mehnat bozorining muvozanati maosh bilan ishlashga rozi bo`lgan sondagi ishlovchilar mavjudligidan iborat. matematik modelni hosil qilishda quyidagi farazlardan foydalanamiz: a) ish beruvchi ish bilan band bo`lgan ishlovchilar sonining muvozanat qiymati …

4 / 115

boʻlganida namoyon boʻladi. biror inersial sanoq tizimida oʻtkaziladigan har qanday mexanik tajribalar asosida muayyan tizim tinch holatda yoki tugʻri chiziqli tekis harakatda ekanligini aniqlab boʻlmaydi. bu holatni birinchi boʻlib 1636-yilda galileo galilei aniqlagan. moddiy nuqtaning harakati nisbiydir: uning holati, tezligi, trayektoriyasining shakli ushbu harakat qaysi inersial sanoq tizimi (sanoq jismi)ga nisbatan qaralishiga bogʻliq. shuning bilan birga, klassik mexanika qonunlari barcha inersial sanoq tizimlarida birday boʻladi. mexanik harakatning nisbiyligi va mexanika qonunlarining turli inersial sanoq tizimlarida birday bulishi galilei nisbiylik prinsipi mazmunini tashkil qiladi. matematik jihatdan galilei nisbiylik prinsipi mexanika tenglamalarining harakatlanayotgan nuqtalar koordinatalarini (vaqtning ham inersial sanoq tizimidan boshqasiga oʻtishdagi almashtirishlarga — galilei almashtirishlariga nisbatan invariantligini ifodalaydi (qarang nisbiylik nazariyasi). shu sababli galilei almashtirishlarida yuqoridagi tenglama oʻzgarmaydi. bu tenglama galilei nisbiylik prinsipining matematik ifodalanishidir. galilei nisbiylik prinsipi jismlar yoruglik tezligiga nisbatan ancha kichik tezliklar bilan harakatlangan hol uchungina oʻrinli. ~ s boʻlgan hollarda galilei almashtirishlari lorens almashtirishlari bilan almashtirilishi lozim. …

5 / 115

boradi. natijada nomexanik energiyalar: issiqlik yoki kimyoviy, elektromagnit maydon energiyalari va boshqalar vaqt oʻtishi bilan ortib boradi. ammo energiyaning barcha turlari yigʻindisi vaqt oʻtishi bilan oʻzgarmaydi. tizimda sodir boʻlayotgan jarayonlarning tabiatiga qarab, energiyaning saqlanish va aylanish qonuni va a. q. turlicha ifodalanadi va matematik shaklda yoziladi. klassik fizikada moddaning saqlanish qonuni tinch holatdagi massaning saqlanishini ifodalaydi. holbuki, tinch holatdagi massa saqlanmasligi mumkin, chunonchi, shunday holda annigilyatsiya hodisasida roʻy beradi. (4) formuladan tinch holatda turgan jismga turli usullar bilan berilgan le energiya jism massasining at ga ortishiga sabab boʻlishini koʻrsatadi. barcha moddiy hodisalar uchun, ularning tabiati va xarakteridan, katta kichikligi, masshtabidan qatʼi nazar, e.s va a. q. eng asosiy qonunlardandir. fan sohasidagi yangi gʻoyalar va faktlarda baʼzan e.s va a.q.ni inkor etuvchi ayrim fikrlar uchrab turgan. chunonchi, radioaktivlik yoki yemirilish hodisalari e.s va a.q.ga qarshi kechadi degan fikrlar ham boʻlgan, ammo yuqoridagi radiaktivlik yoki yarim yemirilish materiyaning saqlanish qonuniga bo'ysunadi (o'sha …

Want to read more?

Download all 115 pages for free via Telegram.

Download full file

About "modellashtrishning ahamiyati"

1. bilish jarayonida va insonning amaliy faoliyatida modellashtirishning roli. modellarning tasnifi bilish va boshkarish jarayonlarida modellashtrish katta ahamiyatga ega. modellashtirish muammosi bilan biz asosan ikki xolda duch kelamiz: birinchidan, bilish jarayonlarida, yaʼni obʼekt va jarayonlarni bilish modelini tuzishda, ikkinchidan boshqarish jarayonlarida, yaʼni obʼektni maksadga tomon yunaltirilgan boshqarishda, yaʼni inson tomonidan qoʼyilgan maqsadga erishish uchun. bilish jarayonida bilish modeli yaratiladi. bu model zaruriy koʼrinishda obʼektni ishlash mexanizmni aks ettiradi. bunday modellashtirishga misol sifatida bizni oʼrab turgan tabiatni oʼrganishni olish mumkin. tabiat xususiyatlarini tushuntira olish, ularni oʼzaro bogʼlanishi, mexanizmlarini taxlil etish va x.k. - man...

This file contains 115 pages in DOC format (8.9 MB). To download "modellashtrishning ahamiyati", click the Telegram button on the left.

Tags: modellashtrishning ahamiyati DOC 115 pages Free download Telegram